زنگ خطر جیره‌بندی آب در استان‌های کشور

در شرایطی که ما بارش‌های خوبی را در زمستان و بهار شاهد بوده‌ایم، باز هم خبر جیره‌بندی آب در استان‌هایی چون قم و گلستان و بروز بحران جدی آب در استان کرمان و البته خبرهای احتمالی مشابه را از سایر استان‌ها می‌شنویم.

آنچه مسلم است افت آب‌های زیرزمینی، کاهش کیفیت آب و افزایش هزینه تولید نشان‌دهنده وضعیت ناپایدار آب در کشور ماست. در حالی که کارشناسان سازمان جهاد کشاورزی معتقدند که اعتبارات تخصیصی به آب‌های زیرزمینی در کشور ما کافی نیست در بخش آب‌های سطحی برای سدسازی و احداث شبکه‌های آبیاری براحتی اعتبار داده می‌شود. از سوی دیگر کارشناسان حوزه آب می‌گویند، 80 درصد آب مصرفی در مناطق شهری کشور به فاضلاب تبدیل می‌شود و به‌رغم آن که 6/98 درصد شهرها در سطح کشور از آب با کیفیت استفاده می‌کنند، اما تنها 30 درصد سامانه‌های جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب مورد نیاز، اجرا شده است.محمد تربتی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان کرمان اخیرا در گفتگویی با ایسنا اعلام کرد: تداوم خشکسالی‌ها در کنار برداشت بی‌رویه آب منجر به بروز بحران آب در استان کرمان شده است، به گونه‌ای که ‌منابع آب استان کرمان در معرض تهدید و روبه نابودی است و اگر فکری اساسی برای این موضوع نشود و منابع آب پایدار در اختیار استان کرمان قرار نگیرد یا مدیریت مناسب برای حفظ منابع آب موجود نشود، بزرگ‌ترین چالش استان کرمان در آینده بسیار نزدیک تامین آب خواهد بود.

از سوی دیگر یکی از مشکلات موجود در مدیریت آب کشور، آبیاری به شیوه آبیاری سنتی رایج است، به طوری که از 8 میلیون هکتار اراضی زراعی تنها 10 درصد آن به شیوه نوین آبیاری می‌شود و در مابقی اراضی زراعی از شیوه سنتی آبیاری استفاده می‌شود. این در حالی است که با استفاده از شیوه آبیاری تحت‌فشار می‌توان تا 3 برابر در مصرف آب صرفه‌جویی کنیم.در همین راستا نظام‌الدین سجادی، معاون آب و خاک و صنایع وزارت جهاد کشاورزی نیز گفته است، رشد فزاینده استفاده از آب زیرزمینی نگران‌کننده است و باید از هم‌اکنون برای آن چاره‌اندیشی کرد و از آنجایی که 90 درصد منابع آب ایران به بخش کشاورزی اختصاص می‌یابد، باید فکری اساسی برای استفاده بهینه کشاورزان از این منابع آبی کرد؛ از آنجا که 75 درصد بارندگی‌های کشور در فصول غیرآبیاری انجام می‌شود که کشاورزان نمی‌توانند بهره‌ای از آن ببرند. حدود 92 درصد آب مورد نیاز کشاورزی از طریق چاه‌ها تامین می‌‌شود. از سوی دیگر به گفته کارشناسان در 3 هزار و 200 میلیون هکتار از اراضی کشاورزی ایران هیچ کار زیربنایی و سازه‌ای انجام نشده و آبیاری این کشتزارها به روش کاملا سنتی انجام می‌شود که واضح است، موجب افزایش هدررفت آب می‌شود.

در چنین شرایطی مدیریت صحیح منابع آبی کشور نیاز به مطالعه، بررسی، برنامه‌ریزی‌های دقیق روی روند تولید، جمع‌آوری و توزیع منابع آبی کشور دارد.در کنار این تمهیدات فنی و اجرایی به گفته مسوولان و کارشناسان حوزه آب، اگر مردم در مقطع کنونی به کمک مسوولان نیایند، قطعا در روزهای گرم سال دچار مشکل خواهیم شد.

شرط استفاده مستمر و بدون دغدغه از آب در روزهای گرم تابستان توجه به مساله صرفه‌جویی، پرهیز از اسراف و استفاده بهینه از این مایه حیات است. به علاوه رسانه‌ها باید با انتقال صحیح اطلاعات دقیق به مردم، مسوولان را در مدیریت بحران یاری رسانند.

در یک کلام بحران آب در کشور جدی و خطرناک است ولیکن با مدیریت صحیح و مشارکت عمومی دامنه آن قابل کنترل خواهد بود.