آثار تلویزیونی به بازار جهانی می‌اندیشند

مسوولیت فروش محصولات مختلف سازمان، وظیفه یکی از زیرمجموعه‌های اداره کل تامین برنامه خارجی صدا و سیما به نام اداره رسانه بین‌الملل است. چنگیز حسنی، مدیر این اداره توضیح می‌دهد که این اداره پس از جدا شدن واحد فروش (cmi) از سیمافیلم حدود یک سال و اندی است که راه‌اندازی شده تا همه فعالیت‌های مربوط به فروش در این واحد متمرکز باشد. بعد از آن مرکز صبا هم که تا پیش از این به طور مستقل برای فروش محصولاتش اقدام می‌کرد، این وظیفه را به این اداره محول کرد. وظایف و کارکردهای این اداره در 3 دسته شرکت در جشنواره‌ها و مجامع بین‌المللی، تولیدات مشترک با دیگر کشورها و فروش تولیدات سازمان قرار می‌گیرد، اما مهم‌ترین و عمده‌ترین وظیفه‌اش بازاریابی و فروش محصولات مختلف سازمان است از فیلم‌های سینمایی و سریال‌های تلویزیونی بگیر تا فیلم‌های کوتاه و بلند انیمیشن.

از آخرین حضور‌های این اداره در یک سال گذشته می‌شود به بازار جشنواره کن، بازار میپ تی وی فرانسه، بازار bcww کره جنوبی، بازار بوسان کره، بازار سنگاپور، بازار هنگ‌کنگ و بازار برلین اشاره کرد.

او با توجه به حضور چندین ساله رسانه بین‌الملل در جشنواره فجر می‌گوید: «بازار جشنواره فجر خیلی جدی نیست و بیشتر به نمایشگاهی برای گپ و گفتگو و بازاری برای خرید محصولات خارجی است تا بازاری برای فروش، چون خریدار جدی ای به این بازار نمی‌آید و اتفاق خیلی مهمی هم در آن نمی‌افتد، اما اگر بازنگری‌های اساسی در مورد آن انجام بگیرد می‌تواند به یک بازار منطقه‌ای جدی در سطح خاورمیانه تبدیل شود.»

حسنی توضیح می‌دهد که از میان برنامه‌ها و سریال‌های ریز و درشتی که تولید می‌شود، آنهایی قابلیت عرضه جهانی دارند که جزو تولیدات فاخر باشند و استانداردهای لازم در آنها رعایت شده باشد. تولید فاخر یعنی کاری که از نظر لوازم صحنه و بازیگر و دکور و طراحی صحنه و شرایط تولید در قد و قواره عرضه به کشورهای دیگر باشد. با این تعریف، سریال‌های معمولی و روتین یا 90 قسمتی‌ها بیشتر مناسب همان مصرف داخلی هستند و در نهایت می‌شود آنها را به کشورهایی مثل تاجیکستان و افغانستان عرضه کرد. او می‌گوید: «در عوض این ویژگی بیشتر در طرح‌های تاریخی مثل «نردبام آسمان» دیده می‌شود که حالا در صدد توزیع جهانی‌اش قرار داریم و با کشورهایی مثل ترکیه و تعدادی از کشورهای آسیایی در مرحله مذاکره و عقد قرارداد هستیم یا «یوسف پیامبر» را به حدود 40 کشور ازجمله کشورهای حوزه خلیج فارس، ترکیه، کشورهای آسیاپاسیفیک مثل اندونزی، مالزی، ویتنام، فیلیپین، سنگاپور و... فروخته‌ایم. سریال‌هایی مثل «میوه ممنوعه» و «وفا»، مستند «ایران ما» و بعضی از انیمیشن‌های صبا را هم به تعدادی از کشورهای خاورمیانه، مالزی و اندونزی عرضه کرده‌ایم.»

وقتی یک کار برای عرضه انتخاب شد کار تبلیغاتی مثل تهیه پوستر و بروشورهای تک صفحه‌ای و دوزبانه و تهیه زیرنویس شروع می‌شود. شرکت‌های کره‌ای و ژاپنی برای تبلیغ محصولاتشان کم نمی‌گذارند و معتقدند باید از همه ابزارهای تبلیغات استفاده کرد. طبیعی است که با هزینه بالای تبلیغات نمی‌شود برای توزیع جهانی سریال‌های روتین و شهری سرمایه‌گذاری کرد، چون در نهایت می‌شود آنها را به کشورهای فارسی زبان یا کشورهایی مثل ترکیه فروخت.

دوبله کارها یکی از مراحل خیلی مهم است و با توجه به کمبود دوبلورهایی که به زبان‌های خارجی هم مسلط باشد خیلی وقت‌ها در خارج از کشور انجام می‌شود، بخصوص که وجود لهجه‌های مختلف این کار را سخت‌تر می‌کند و کاری هم که دوبله می‌شود باید به استانداردهای زبان آن کشور نزدیک باشد. این کار الان در مورد کارهایی مثل یوسف پیامبر و بشارت منجی و مریم مقدس در حال انجام است.

حسنی ادامه می‌دهد: «فعلا بیشترین تمرکز ما برای بازاریابی روی کشورهای آفریقایی و آسیایی و بخصوص کشورهای آسیای‌میانه مثل تاجیکستان و ترکمنستان و قزاقستان است که علایق و مشترکات فرهنگی نزدیک‌تری به هم داریم، ولی این کشورها از نظر اقتصادی بضاعت کمی دارند و برای همین مجبوریم کارهایمان را با قیمت کمی عرضه کنیم. برای همین می‌شود گفت فعلا در حال زمینه‌سازی هستیم. با زمینه‌سازی در آسیای میانه و جلب کشورهای دیگر می‌شود تولیدات‌مان را با برنامه‌ریزی بهتر و قیمت بیشتری به آنها عرضه کنیم. ضمن این که همین حالا هم قیمت فروش‌مان به کشورهای مختلف متفاوت است و برای عرضه محصولات‌مان کشورهای منطقه را تقسیم‌بندی می‌کنیم.»

او اضافه می‌کند: «قبل از تشکیل اداره رسانه بین‌الملل، تمرکز cmi برای فروش بیشتر روی بازارهای اروپایی بود، ولی حالا روی کشورهای شرق آسیا و شمال آفریقا متمرکز شده است، چون تجربه کار در کشورهای اروپایی نشان داد آنها سلیقه و انتخاب دیگری دارند و ما خیلی نمی‌توانیم از این مسیر به نتیجه‌ای که می‌خواهیم برسیم. در حالی که اگر موفق شویم کارهایمان را در بازارهای دیگر بفروشیم حرکت روبه جلویی انجام داده‌ایم. یکی از این بازارهای بکر، کشورهای آفریقای شمالی هستند، مثلا سریال یوسف در یکی دو کشور آفریقایی پخش شده و امیدواریم که بتوانیم برای تله‌فیلم‌ها و انیمیشن‌ها هم این کار را انجام بدهیم. پخش تلویزیونی کارها در کشورهای مختلف در حالت کلی‌اش با استقبال خیلی خوبی روبه‌رو شده، ولی واقعیت این است که از تعداد بیننده‌ها آمار دقیقی نداریم. مخاطبان ایرانی حوزه اروپای شمالی و کانادا هم که به نسبت اروپا جمعیت قابل توجهی هستند، خیلی دوست دارند نسخه‌های سریال‌های ایرانی را برای خودشان داشته باشند. برای همین با چند شرکت برای توزیع ویدئویی کارها در حال مذاکره هستیم. ممکن است خیلی از آنها این محصولات را از شبکه‌های جام‌جم دیده باشند، ولی باز هم دوست دارند نسخه‌ای از آن را برای خودشان داشته باشند. در ضمن نباید مخاطبان غیر ایرانی را هم نادیده گرفت.»

حسنی تاکید می‌کند خیلی از مواردی که در فروش موثر است، به مرحله تولید برمی‌گردد. به عبارت دیگر اگر ما به فکر فروش و عرضه محصولاتمان به کشورهای دیگر هستیم، باید این را از همان زمان تولید در نظر بگیریم و تولید یک کار را دست پایین نگیریم: «پایین آوردن هزینه‌ها روی کلیت کار تاثیر می‌گذارد. برای تولید سریال‌های فاخر باید سرمایه‌گذاری کرد و همه اینها روی نتیجه کار تاثیر می‌گذارد. نمونه‌اش سریال «مختارنامه» است که چون چیزی برایش کم گذاشته نشده مسلما سریال فاخری خواهد بود. در سریال‌های «الف ویژه» چیزی کم گذاشته نمی‌شود و هزینه‌اش را هم برمی‌گرداند.»

از مدیر اداره رسانه بین‌الملل درباره وجود واحدی مثل تحقیق و پژوهش می‌پرسم که وجودش برای هر سیستم تولیدی لازم و ضروری است: «متاسفانه چنین واحدی نداریم و حرکت در این زمینه سیستماتیک نبوده است. هرچند ما نتیجه برآوردها و دریافت‌هایمان را به واحدهای مربوط منتقل می‌کنیم، ولی نیاز به مشاوره برای چگونگی عرضه جهانی بهتر و این که تا قبل از کلید خوردن کار، تغییرات و چیزهایی که باید از همان مراحل اولیه در فیلمنامه، داستان، لوکیشن‌ها و... لحاظ شود تا کار در سطح مناسبی برای فروش تولید شود، وجود دارد. به هرحال مسوولیتی که برای ما تعریف شده بازاریابی و فروش است. چیزی هم که شما می‌گویید، یکشبه اتفاق نمی‌افتد و به زمان احتیاج دارد.»

حسنی درباره تولید مشترک با دیگر کشورها به عنوان بخشی از مسوولیت‌های این اداره به یک سریال روسی
8 قسمتی اشاره می‌کند که درباره عمر خیام در دست تولید است: «تا حالا یک تک قسمتی 50 دقیقه‌ای از کار هم با کمک ما یعنی اداره رسانه بین‌الملل تولید شده تا بر اساس آن برآورد نهایی کار انجام شود. و الان شرکت روسی در حال انجام تغییرات نهایی فیلمنامه است تا کار رسما در بهار 89 کلید بخورد.»

یکی از مواردی که حسنی به عنوان نقطه ضعف کار به آن اشاره می‌کند ناهماهنگی در این زمینه است، مثلا بخش‌های دیگری مثل شبکه‌های برون مرزی خودشان برای فروش اقدام می‌کنند: «آمار دقیقی از میزان کارکرد و فروش این مراکز نداریم، اما باید فروش تمامی حقوق اکران، ویدئویی و دیگر حقوق جانبی یا مرتبط متمرکز باشد. گام اول دسترسی به مواد خام استاندارد برنامه‌های مورد نظر است، مثلا خیلی وقت‌ها باند موزیک و افکت جداگانه فیلم‌ها و آثار در دسترس نیست و ما باید دوباره زمان و هزینه مجددی را برای تولید آنها صرف کنیم. اطلاعات و عکس‌های صحنه و پشت‌صحنه برای تهیه بسته‌های تبلیغاتی هم بسختی فراهم می‌شود.»

مدیر اداره رسانه بین‌الملل در خاتمه می‌گوید: «ارزیابی این موضوع باید در پایان سال یا یک دوره مشخص صورت بگیرد. می‌توان گفت تا این جای کار گام‌هایی برداشته شده، با این حال او نسبت به آینده این جریان بسیار خوشبین است و تاکید می‌کند که سال آینده با حضور گسترده در بازارهای فروش مختلف در سراسر دنیا اتفاقات جدیدی خواهد افتاد.»

جابر تواضعی/ جام جم