میانکاله؛ بارانداز مهاجران جهانی

میانکاله، قشلاق پرندگان مهاجری است که خود را از سیبری به این سوی جهان می‌کشند. در این سمت جهان، قصه، پرواز به میانکاله که ختم می‌شود، گروه‌های طبیعت‌گرد رهسپار این تالاب می‌شوند. بهترین زمان برای رفتن به تالاب میانکاله زمستان است هرچند در بهار هم ماهیان کپور برای تخم‌ریزی از دریای خزر به این منطقه مهاجرت می‌کنند و با شروع تابستان، ماهیان کفال از راه می‌رسند. همچنین هرچند در پاییز هزار رنگ تالاب وقتی که انارهای ترش در زمین‌های سبز زندگی می‌گیرند، فصلی بی‌مثال در دیدگان جهان می‌نشیند، اما زمستان میانکاله، قصه‌اش جداست.

پابه‌پای جاده

سفر به میانکاله، سفری کاملا تخصصی است و مسافران آن هم گروه‌های پرنده‌نگر و دوستداران محیط زیست هستند، بنابراین شرایط خاص خود را دارد. نمی‌توان بدون هیچ برنامه‌ای دل به جاده داد. ابتدای قصه سفر این هفته را هم اگر از تهران شروع کنیم و پابه‌پای جاده بشویم 6 ساعت زمان می‌برد تا به بهشهر برسیم. می‌دانید که برای رفتن به میانکاله باید خود را به بهشهر رساند. همچنین همین ابتدای کار بگوییم که برای رفتن به میانکاله، مجوز سازمان حفاظت از محیط زیست لازم و ضروری است. مساله داشتن مجوز را معمولا آژانس‌ها حل می‌کنند. اما اگر می‌خواهید تنها یا در قالب گروه‌های دوستانه به این سفر بروید هم پیش از شروع باید مجوز را تهیه کنید. میانکاله برخلاف بسیاری از تالاب‌ها نگهبانی دارد و نگهبان آن هم سر پستش چرت نمی‌زند. بنابراین بی‌خیال دور زدن قانون شوید و مجوز را تهیه کنید. علاوه برمجوز، کفش مناسب پیاده روی، چکمه و همچنین دوربین همراه داشته باشید. سفر به تالاب میانکاله را معمولا 2 روزه و 3 روزه برنامه‌ریزی می‌کنند. با توجه به این‌که این برنامه‌ریزی سال‌هاست توسط تورها اجرا می‌شود شما هم همین برنامه را در نظر بگیرید. از سوی دیگر با توجه به زمان حرکت آژانس‌ها، شما روز نخست سفر را نمی‌توانید به دیدن تالاب بروید. یعنی پرنده‌ای در انتظار شما نیست. اگر هم هست آنقدر افق دور هست، که لذت کامل را نبرید. هنوز تا رسیدن به تالاب وقت هست، بنابراین در ادامه مسیر بیشتر توضیح می‌دهیم. اما حرکت آژانس و تورهای حرفه‌ای به سوی بهشهر از تهران 5 صبح است. در این سفر تهران را به جاده دماوند می‌کشانیم. دماوند را به فیروزکوه می‌بریم. فیروزکوه را به ساری و نکا بعد هم بهشهر می‌رسیم. البته از بهشهر تا میانکاله کمی راه مانده است. هوایی هم می‌شود خود را به ساری رساند و از آنجا بقیه مسیر را پابه‌پای جاده شد. اما از خیر قطار تهران ــ گرگان که در بهشهر متوقف می‌شود، بگذرید. این قطار پس از 81 سال مسدود شده و معلوم نیست که دوباره کی حرکت کند.

میانکاله بی‌تعارف مقصد گردشگران حرفه‌ای است یعنی پرنده‌نگرها. زمان خاص می‌خواهد. بنابراین،‌ با برنامه‌ریزی قدم در این سفر بگذارید وگرنه وقت زیادی را هدر خواهید داد. برنامه‌ریزی آژانس‌ها هم براساس ویژگی تالاب میانکاله است. یادتان باشد که بهترین زمان برای تماشای قصه پرواز پرندگان جهانی تالاب، صبح زود است. بنابراین در این سفر بیش از هر زمانی باید سحرخیز باشید تا کامروا شوید. آژانس‌هایی که از تهران به سوی میانکاله می‌روند، معمولا صبحانه را در فیروزکوه یا سواد کوه صرف می‌کنند و ناهار را به ساری می‌کشانند.

بنابراین شما بعد از ظهر روز نخستین سفر می‌توانید در تالاب میانکاله باشید اما در این زمان پرندگان آنقدر از سواحل تالاب دور شده‌اند که نمی‌توان از همجواری و نزدیکی با آنها لذت برد. ولی اصلا نگران نباشید برای بعد ازظهر هم برنامه داریم. زمان موجود را صرف آثار سر راه می‌کنیم.

نخسین جایی که می‌توانیم برویم دشت ناز ساری است. اگر اسم دشت ناز ساری را شنیده باشید می‌دانید که به دیدار چه مخلوق زیبایی می‌رویم، اگر هم نشنیده‌اید بدانید که دشت ناز ساری منطقه‌ای است در شمال شرقی ساری که گوزن‌های زرد را پس از انقراض آنها در ایران، در این منطقه پرورش دادند و دوباره به زیستگاه اصلی آنها یعنی جنگل‌های دز در خوزستان برگرداندند.

همچنین می‌توانیم سری هم به باغ تاریخی بهشهر و چشمه عمارت محل زندگی شاه عباس صفوی بزنیم. انتخاب‌های دیگری هم داریم. می‌توانیم خود را به زندگی غارنشینی در غار «هوتو» یا «کمربند» برسانیم. البته از این دو غار، تنها می‌توانید یکی را انتخاب کنید. برای این‌که زمان اجازه بیشتری نمی‌دهد. تپه‌های تاریخی «گوهر تپه» از جمله معروف‌ترین سایت تاریخی و باستانی کشور هم می‌تواند در فهرست انتخاب‌های ما جا بگیرد.

شب چادر سیاهش را روی زندگی می‌کشاند تا دمی از دویدن‌ها، رسیدن‌ها و نرسیدن‌ها آسوده باشیم. بنابراین باید به فکر جایی برای گذران شب باشیم. در سرزمین‌های شمالی کشور معمولا با کمبود جا مواجه نمی‌شویم. اما هزینه‌های اجاره افت وخیز زیادی دارد. بستگی دارد در چه ماهی زندگی را به سرزمین‌های سبز شمالی بکشانید. به طور طبیعی ماه‌های پر رفت و آمد، مثل تعطیلات نوروز و تابستان باید تلاش بیشتری برای پیدا کردن جا کرد. البته قبل از رسیدن زمان تعطیلات وگرنه بی‌خیال شوید. اما مسافران تالاب میانکاله، هم می‌توانند از مجتمع ساحلی دانشگاه علوم پزشکی مشهد که به تالاب نزدیک است استفاده کنند، هم می‌توانند از خانه‌های محلی در بخش‌های «زاغمرز» و «زینه‌وند» استفاده کنند. این دو نزدیک‌ترین فاصله را با میانکاله و پرندگانش دارد. همچنین زاغمرز تنها راه خشکی را با میانکاله دارد، درست در جنوب غربی این تالاب. اگر دنبال سفر ارزان و راحت هستید می‌توانید در گروه‌های بزرگ در خانه‌های این سامان ساکن شوید.

گفتیم که صبح زود را باید به میانکاله کشاند. تنها در این زمان است که پرندگان کمترین فاصله را با سواحل دارند. ساحل تا دلتان بخواهد شلوغ و پر رفت آمد است. حرکت ریتم‌وار و موزون یک میلیون قطعه از انواع پرندگان مهاجر بویژه گونه‌های کمیاب و حمایت شده از قبیل فلامینگو، اردک چشم‌طلایی، اردک سرسفید، مرگوس کاکلی بزرگ و عقاب دریایی دم سفید، یکی از شگفت‌‌انگیزترین لحظه‌های زندگی است که می‌توانید در میانکاله تماشا کنید. نزدیک ساعت 9 یا 10 که می‌شود پرندگان پس از این‌که دلی از عزا درآوردند، راهی دریا می‌شوند. اما هنوز هم زیبایی هست. قصه مردان ماهیگیر. همین که ماهیگیران شروع می‌کنند تا تورهای خود را جمع کنند و روزی خویش را از دریا به خانه ببرند تازه متوجه زرنگی پلیکان‌ها می‌شویم. تازه متوجه می‌شویم که این همه انتظار برای چیست! تورها از دل دریا برچیده می‌شوند، ماهی‌ها در یک گوشه تور گیر می‌افتند و بهترین زمان را در اختیار پلیکان‌ها می‌گذارند تا سهم خود را از تور ماهیگیران بردارند و نوش‌جان کنند.

ناهار را می‌توانید مهمان دست‌پخت زنان محله باشید. شغلی فصلی است برای اهالی این منطقه. بعد از ناهار مسیر را به سمت سواحل شمالی می‌کشانیم. آنچه تاکنون دیدیم سواحل جنوبی جزیره میانکاله بود. در سواحل شمالی کلبه‌های صیادی انتظار ما را می‌کشند. کلبه‌های صیادی هماهنگ با زیست بوم منطقه و با استفاده از مصالح بومی ساخته شده است.همین مساله آنها را در نگاه گردشگر حرفه‌ای جذاب می‌کند. بنابراین بازدید از این خانه‌ها باید یکی از این برنامه‌های اصلی ما باشد. بعد هم خود را به تالاب «لپو» می‌کشانیم. لپو هم نزدیک به زاغمرز است. اگر برنامه شما دو روزه است در نهایت به تماشای غروب زیبای میانکاله می‌نشینید و بعد هم راهی تهران می‌شوید. اما اگر برنامه را 3 روزه در نظرگرفته‌اید باید شب را به محل‌های اقامت در آشوراده بکشانید. راستی تا یادمان نرفته بگوییم، رفتن به تالاب نیازمند چکمه بلند است. برای این‌که هم آسوده از تیغ‌های موجود باشید و هم با خیال آسوده فارغ از گل‌آلود شدن، هرکجا که خواستید بروید. در یک قسمتی از تالاب که شاید به چند هکتار هم می‌رسد گیاهان مأمن تارهای عنکبوت شده‌اند که زیبایی جالبی دارند. میانکاله یک مهمانسرای واقعی است. زمستان که می‌شود، پرندگان مهاجر از سیبری به میانکاله می‌آیند.

در بهار هم ماهیان کپور برای تخم‌ریزی از دریای خزر به این منطقه مهاجرت می‌کنند و با شروع تابستان، ماهیان کفال از راه می‌رسند.

جزیره آشوراده سرزمین فوک‌های رو به انقراض دریای خزر است که کم‌کم در حال افسانه شدن هستند. همچنین این جزیره تنها جزیره ایرانی دریای خزر است. آشوراده در یک نگاه یعنی دریا، ماهی و تمشک. سال 1374 که آب دریا بالا آمد و نیمی از جزیره را پوشاند، اهالی از جزیره کوچ کردند و در شهرکی در بندر ترکمن ساکن شدند. اکنون تنها وسیله رفتن به ‌آشوراده، قایق‌های محلی است. برای تماشای پرندگانی که خسته ساعت‌ها بال زدن خود را به آشوراده کشانده‌اند هم باید صبح زود به دریا زد. پس از تماشای حیات وحش بسیار زیبای آشوراده و درختانی که در میان جزیره غرق شده‌اند، می‌توانیم خود را به قلعه تاریخی سرتوک بکشانیم. همچنین آشوراده یک ساحل صدفی بسیار زیبایی دارد که پیشنهاد می‌دهیم از دست ندهید.
چه کسی است که شیهه اسبان وحشی را در این سامان بشنود و به تماشای یال افشانی آنها ننشیند. اسب‌های وحشی یکی دیگر از جاذبه‌های این سامان هستند. همچنین در مسیر خویش حتما به گراز و شغال هم می‌رسیم. در این منطقه شیلات یک رستوران دارد که می‌توانیم در آن غذای دریایی بخوریم. برای برگشتن و رفتن به اسکله بندرترکمن باید سوار قایق شویم. می‌توانید ناهار را در ساحل بندرترکمن صرف کنید. همچنین به بازارچه مرزی آنها هم سری بزنید. به هرحال سفر آمدن، تحفه بردن هم دارد.