جنگل‌ها، قربانیان خاموش گرم شدن زمین

شعله‌های سهمگین آتش از هر طرف آنها را احاطه کرده بودند و از در و پنجره‌های ذوب شده زبانه می‌کشیدند. گاف و همکارش در حالی که صورت خود را با دستمال مرطوب پوشانده بودند، موفق شدند از میان شعله‌های 30 متری آتش به بیرون فرار کنند و زنده ماندن آنها تنها یک معجزه بود. کمتر اتفاق می‌افتد که انسانی بتواند از چنین آتشی‌جان سالم به در ببرد و تبدیل به شاهدی عینی و واقعی از این حادثه شود و این در حالی است که آتش‌سوزی‌های سال 2009 کالیفرنیا و 2008 جنوب استرالیا و یکسال قبل در 2007 یونان، نزدیک به 65 کشته بر جای گذاشت و همان‌گونه که می‌دانید با گرم شدن کره‌زمین هر ساله بر میزان این اتفاقات در فصل‌های داغ سال افزوده می‌شود و هر ساله باید شاهد چنین اتفاقات طبیعی وحشتناک در نقاط مختلف جهان باشیم. سوال اساسی این است که آیا می‌‌توان موفق به پیش‌بینی و کنترل این حوادث شد؟

آتش‌سوزی مهیب و غیرقابل کنترل آگوست 2009 در کالیفرنیا، نزدیک به 1360 کیلومتر مربع از جنگل‌ها و مراتع را سوزاند و خاکستر کرد. با این که از دید مردم محلی چنین آتش‌سوزی‌هایی تقریبا در این زمان از سال (یعنی فصل‌های داغ)‌ طبیعی است، اما در سال 2009‌، دلیل آتش‌سوزی دمای بالا و خشکسالی طولانی‌تر و سطوح زیاد شاخ و برگ‌های خشک و خانه‌‌هایی بود که در مسیر آتش وجود داشت. همچنین عواملی چون گرما و حرارت زیاد، وضعیت خاک و زمین،‌ میزان ورزش باد و مقادیری مواد در دسترس سوختنی نیز باعث رشد آتش می‌شود. همه این دلایل آتش را غیرقابل کنترل و مهار نشدنی می‌سازد.

عکس‌های باور نکردنی که از آتش‌سوزی در کالیفرنیا گرفته شده است، صحنه‌هایی است از آسمان با هوایی مه‌آلود و گرفته با ابرهایی که به شکلی غیرعادی تغییر شکل داده‌اند و شبیه ابرهایی هستند که در فوران‌های آتشفشانی دیده می‌شود، ابرهایی سرکش و سیاه و مملو از خاکستر، رعد و برقی که در این ابرها اتفاق می‌افتد نیز برمیزان جرقه‌ها و شعله‌ها می‌افزاید و به گسترش آتش کمک می‌کند. این جریان‌های هوایی عجیب که در عکس‌ها دیده می‌شود، حاکی از یک سیستم خاص آب و هوایی است که در آتش‌سوزی کالیفرنیا و سایر آتش‌سوزی‌ها دیده شده است.

محققان در تلاشند تا آتش‌سوزی‌ها را قبل از وقوع پیش‌بینی کنند تا بتوانند خود را آماده مقابله کرده و از خسارات هنگفت آن بکاهند. پیش‌بینی این که آتش‌سوزی بعدی در کجا و چه زمانی رخ می‌دهد بسیار حیاتی و مهم است چرا که برای مقابله با آتش به وجود اطلاعات دقیق و به هنگام نیاز است. وجود ایستگاه‌های مجهز و خودکار در سراسر آمریکا، بخصوص در نواحی غربی، به دلیل حجم بالای آتش‌سوزی‌ها، به محققان کمک می‌کند. این ایستگاه‌ها قادرند در مدت کمی، اطلاعات آب و هوایی را جمع‌آوری کرده و به ماهواره مخابره کنند. برخی از این ایستگاه‌ها به حس‌گرهایی مجهزند تا میزان گازهای منتشره و رطوبت خاک را نیز اندازه‌گیری کنند. این اطلاعات جمع‌آوری شده با داده‌های دیگری مثل تاریخچه وضعیت جوی در آتش‌سوزی‌ها ترکیب شده و توسط محققان مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد. همچنین امروزه استفاده از فناوری مادون قرمز در پیش‌بینی آتش، کمک می‌کند تا بتوانیم نقشه‌ای از نقاط داغ و پرحرارت را حتی در شرایط دود غلیظ، پیش‌بینی و تعیین کنیم که این امر به مدیران آتش‌نشانی این امکان را می‌دهد تا به شیوه‌ای موثرتر وارد عمل شوند و نقاط حساس را که باعث گسترش آتش می‌شوند، شناسایی و مهار کنند. در مطالعاتی که در مرکز تحقیقات جوی انجام یافته، محققان برای پیش‌بینی آتش، در تلاشند تا با بازسازی یک مدل، نوعی آتش‌سوزی مصنوعی پدید آورند. آنها در این مدل سعی دارند شرایط آتش‌سوزی طبیعی را با یک الگوی جوی ترکیب و سیستم خاص آب و هوایی را ایجاد کنند که شبیه یک سیستم طبیعی و واقعی است که می‌تواند همان شرایط جوی خاص آتش‌سوزی‌های طبیعی را شبیه‌سازی کند. پژوهشگران براساس این مدل سعی دارند چگونگی پیش‌‌روی آتش و عوامل موثر بر آن را شناسایی کند و راه‌های مهار و کنترل آتش را به صورت علمی بیابند. مطالعاتی که بر این الگوهای مصنوعی انجام شده، نشان می‌دهد نقش باد در فعال شدن آتش بسیار مهم است و باد به عنوان یک عامل هدایت‌کننده، شعله‌های آتش را هدایت کرده و گسترش می‌دهد و علاوه بر این در سرعت حرکت آنها نیز موثر است. این یافته‌ها به محققان کمک می‌کند تا بتوانند هنگام آتش‌سوزی‌ها بهتر عمل کرده و زودتر آتش را مهار کنند.

امروزه استفاده از وسایل سنتی مثل شلنگ برای فرو نشاندن آتش رو به کاهش است و در عوض استفاده از هواپیماهای پیشرفته آتش‌نشان، رو به گسترش است. این هواپیماها از تانکرهای عظیمی استفاده می‌کند به طوری که قادرند در هر بار، 20 هزار گالن آب را بر آتش بیفشانند. استفاده از وسایل مدرن باعث می‌شود تا زودتر خط پیشرو آتش مهار شده و از گسترش آتش جلوگیری گردد، چرا که خط پیشرو، نقش عمده‌ای در پیشروی آتش دارد و اگر به موقع مهار نشود، غیرقابل کنترل شده و خسارات فراوانی بر جای خواهد گذاشت. به همین دلیل سعی بر آن است تا ایستگاه‌های آتش‌نشانی به این وسایل پیشرفته مجهز شوند تا با این شیوه بتوانند آسان‌تر به مقابله با آتش برخیزند به این امید که شاید از خسارات و تلفات هنگفت آن بکاهند و زندگی را به طبیعت بازگردانند و این مهم در گرو همکاری و تلاش همگانی و استفاده از شیوه‌های علمی و تحقیقات گسترده در این راستاست.