کوه خواجه شایسته ثبت جهانی است

به گزارش ایرنا، سرزمین سیستان با قدمت تاریخی چند هزار ساله خود و با صدها شاید هم هزاران اثر تاریخی و باستانی در دل کویر به عنوان گنجینه ای کمتر شناخته شده برای باستان شناسان محسوب می شود.

محوطه کوه خواجه در ارتفاع 900 متری از سطح دریا بر بلندی کوه و در دل دریاچه هامون - که امروز به بیابان خشکی بدل شده است- در شهر زابل در جنوب شرق ایران واقع شده است.

یکی از مهم‌ترین و شاخص‌ترین بناهای تاریخی این محل ، آتشکده‌ای است قدیمی که زمان ساخت آن به سده یکم پس از میلاد باز می‌گردد.

همچنین بنابر شواهد بدست آمده در اطراف این کوه تعداد زیادی آثار باستانی از دوران ساسانیان، اشکانیان و اسلامی باقی مانده‌است که شامل قلعه کهک کهزاد، قلعه چهل دختر، قلعه سرسنگ، آرامگاه خواجه غلطان، ساختمان پیر گندم بریان، خانه شیطان، بناهای منفرد آرامگاهی و قبور اسلامی است.

کارشناس ستادی استان سیستان و بلوچستان در سازمان میراث فرهنگی در گفت و گو با ایرنا در خصوص اهمیت این مکان تاریخی به خبرنگار ایرنا گفت: کوه خواجه محوطه منحصر به فرد و بسیار با ارزش از دوره اشکانیان است که به لحاظ اعتقادی، آیینی و معماری دارای برجستگی های خاصی است.

"محسن شیخ الاسلامی" افزود: این مجموعه هرچند تداوم پاره‌ای از عناصر معماری دوره هخامنشی بویژه تخت جمشید را با خود به همراه دارد اما شیوه‌های خاص بکار گرفته شده در آن منحصربفرد است.

وی در خصوص اهمیت ثبت این بنای تاریخی اظهار داشت: ثبت این اثر و حساسیت های یونسکو برای نگهداری و حفاظت آثار ثبت شده موجب توجه جهانی به این اثر دوره اشکانی خواهد شد.

به گفته کارشناس ستادی استان سیستان با ثبت یک اثر امکانات مالی و پژوهشی هم از سوی سازمان های جهانی برای مرمت و پژوهش آن درنظرگرفته خواهد شد.

شیخ الاسلامی تاکید کرد: با وجود اینکه کارهای مطالعاتی و تحقیقاتی بسیاری در این محل صورت گرفت است، ثبت این اثر نیازمند مدیریت و پیگیری جدی تری است.

معاون میراث فرهنگی استان سیستان و بلوچستان نیز در گفت و گو با ایرنا با بیان اینکه این اثر بزرگترین اثر خشتی به جای مانده از دوران پیش از اسلام است، تصریح کرد: از ویژگی های این مکان تاریخی احترام و قدس آن نزد سه دین زرتشت، مسیحیت و اسلام است. ضمن اینکه این مکان به دلیل قرار گرفتن شش لایه متوالی سکونت و استقرار از عصر هخامنشی تا دوره اسلامی نماینده تمدن غنی ایران محسوب می شود.

"مصطفی عارف حقی" در ادامه تصریح کرد: این بنای خشتی تنها عارضه طبیعی مرتفع در منطقه مسطح سیستان به شمار می‌رود که از نظر باستان شناسی از ویژگی های برجسته ای برخوردار است.

وی همچنین منحصر به فرد و ساخته انحصاری دست بشر بودن را از ویژگی های برجسته این بنا عنوان کرد و گفت: این اثر از میان ویژگی های مورد نظر یونسکو برای ثبت جهانی یک اثر ،3-4 مورد را دارا است، بنایراین شایستگی ثبت جهانی را دارد.

عارف حقی با بیان اینکه کوه خواجه با وجود دارا بودن شرایط استثنایی هنوز پرونده ای برای ثبت در یونسکو ندارد، بیان داشت: ثبت این بنای تاریخی بیش از هرچیز نیازمند پلان مدیریتی، برنامه ریزی میان مدت،بلند مدت و راهبردی و فنی است.

معاون رییس میراث فرهنگی استان سیستان و بلوچستان با اشاره به تبعات ثبت این اثر بیان داشت: ثبت کوه خواجه که همواره با نام دریاچه هامون همراه بوده است، موجب احیای دوباره این تالاب و بازگشت زندگی و حیات در این منطقه خواهد شد.

به گفته این مقام مسوول خشکسالی دریاچه هامون و عدم بارش باران ضمن خسارات زیست محیطی و طبیعی و تهدید حیات منطقه، این اثر خشتی را هم با خطر روبرو کرده است.

عارف حقی در ادامه اظهار داشت: برای ثبت این اثر همکاری همه جانبه و فراهم کردن بسترهای مناسب بخشها،‌ نهادها و سازمان ها در کنار سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ضروری است.

این بنا که تنها اثر پا برجا از دوره اشکانی است نام خود را از آرامگاه "خواجه مهدی" یکی از دوستداران خاندان علوی که مزارش بر فراز این کوه واقع شده، گرفته است.دلیل اهمیت این مکان برای مسلمانان به همین دلیل است.

امید اینکه به زودی پرونده "کوه خواجه" در کنار سایر پرونده های ثبتی ایران در یونسکو قرار گیرد.