پایان اشتباهات مرگبار با کیسه‌های هوشمند خون

 همواره در حین انجام چنین اعمال جراحی چندین واحد خونی از بانک نگهداری به اتاق عمل منتقل می‌شود تا در صورت لزوم از آنها استفاده شود و البته ممکن است بخش قابل توجهی از آنها بدون استفاده باقی بمانند. بازگرداندن این واحدهای خونی به بانک نگهداری کار چندان ساده‌ای نیست. چون تنها در صورتی می‌توان آنها را به بانک نگهداری بازگرداند که شرایط نگهداری آنها در حین انجام عمل جراحی یعنی حفظ دمای پایین آنها به درستی انجام شده باشد. به دلیل همین موارد است که همواره حجم قابل توجهی از واحدهای خونی که از بانک نگهداری خارج می‌شوند به دلیل عدم استفاده و خارج شدن از وضعیت استاندارد به دور ریخته می‌شوند. اکنون و برای خاتمه دادن به چنین نگرانی، گروهی از محققان انستیتو فرانهوفر آلمان دست به کار شده و نسل جدیدی از کیسه‌های نگهداری خون را طراحی و ساخته‌اند که به نوعی هوشمند بوده و می‌توانند تفاوت خون سالم مانده از واحد خونی خارج شده از وضعیت استاندارد را به درستی نشان دهند.

این کیسه‌های خونی مجهز به تراشه‌های رادیویی هستند که به صورت مداوم دمای خون داخل کیسه را کنترل می‌کنند، اما این تنها بخشی از قابلیت‌های کیسه خون‌های هوشمند است. این کیسه‌ها نوع واحد خونی را که در خود نگهداری می‌کنند را نیز نشان ‌داده و قابل تزریق بودن به بیماران مختلف را نیز بررسی می‌کنند. در نتیجه دیگر جای هیچ‌گونه نگرانی درخصوص بروز خطا در تزریق اشتباهی گروه‌های مختلف خونی به بیماران وجود نخواهد داشت، حال آن که بروز هرگونه اشتباه در این زمینه عمدتا به تبعات منفی برای بیماران و حتی مرگ آنها منتهی می‌شود.

ایده‌ای که در پس ارائه این فناوری نوین نهفته است، بسیار ساده و به دور از هرگونه پیچیدگی است. مهم‌ترین نکته‌ای که در ابتدا نگرانی‌هایی را برای محققان طرح ایجاد کرده بود به امکان ایجاد اختلال در استفاده از این کیسه‌های هوشمند در فعالیت سایر تجهیزات پزشکی اتاق عمل مربوط می‌شد که البته برای اجتناب از هرگونه خطایی از ابتکار عمل ساده‌ای استفاده شده است. برای این منظور محققان طرح از سیستم ارتباطاتی بسیار ضعیفی که از طریق گره‌های رادیویی هوشمند ایجاد می‌شود جهت فعال‌سازی کیسه‌های خونی یاد شده استفاده می‌کنند. یورگن هپ، رئیس شبکه‌های ارتباطاتی دپارتمان مدارهای یکپارچه انستیتو فرانهوفر آلمان در این خصوص می‌گوید: برخلاف برچسب‌هایی که مبنای کار آنها تشخیص از طریق فرکانس‌های رادیویی است)RFID( این انتظار را نداریم که گره‌های رادیویی هوشمند اختلالی در عملکرد سایر تجهیزات پزشکی در بیمارستان و اتاق عمل ایجاد کنند. نکته جالب این است که الکتریسیته لازم برای استفاده از برچسب‌هایRFID در حدود 2‌‌وات است که می‌تواند اختلالاتی در کار سایر سیستم‌های پزشکی بیمارستان و بخصوص اتاق عمل ایجاد کند، اما این رقم برای گره‌های رادیویی یاد شده تنها در حد چند میلی وات است.

اما مزیت مهم دیگری که در استفاده از این گره‌های رادیویی هوشمند در مقایسه با برچسب‌های مبتنی بر تشخیص از طریق فرکانس‌های رادیویی به چشم می‌آید این است که مورد دوم باید حتما به طرق دستی از سوی کاربر فعال شود اما گره‌های رادیویی اطلاعات موردنظر را به صورت پیوسته جمع‌آوری کرده و اعمال مختلف را نیز مستقلا فعال می‌کنند در نتیجه الکتریسیته لازم از باتری مخصوصی گرفته شده و در عین حال کل مجموعه نیز از سیستم پردازش‌کننده کوچکی استفاده می‌کند که داده‌های وارد شده را مورد تجزیه و تحلیل دقیق و سریع قرار می‌دهد.

این فناوری نوین بر یک بستر قابل انعطاف ارائه شده است. این ابتکار عمل به آن معناست که گره‌های رادیویی نه تنها برای کنترل دقیق دمای کیسه‌های خونی به کار گرفته می‌شوند، بلکه از هرگونه اشتباهی درخصوص تزریق گروه خونی نامتناسب به بیمار نیز جلوگیری می‌کنند. در صورتی که چنین اتفاقی روی دهد سیستم با ارسال سیگنال هشداردهنده‌ای این موضوع را به اطلاع تیم جراحی می‌رساند و به این ترتیب زمان لازم و کافی برای کمک به بیماری که در آستانه مرگ قرار می‌گیرد وجود خواهد داشت.

تمامی این دستاوردها در حالی ارائه شده است که به گفته محققان طرح، قابلیت‌ها و انعطاف‌پذیری این فناوری فراتر از تصورات خواهد بود. کاربرد دیگری که برای این کیسه‌های خونی هوشمند در نظر گرفته شده است کنترل مکان تجهیزات مختلف پزشکی است که معمولا در اطراف تخت جراحی و محل‌هایی از این دست پراکنده می‌شوند و در بسیاری از مواقع پیدا کردن آنها با مشکلاتی همراه می‌شود. زمان در انجام اعمال جراحی سخت و پیچیده حرف اول را می‌زند و به همین دلیل استفاده به موقع از تمامی ابزار جراحی به عنوان برگ برنده تیم جراحی در کمک به بیمار به شمار می‌آید. آگاهی از محل دقیق تلمبه‌های سرنگی و کنترل‌کننده‌های قلب و عروق در هر زمانی با تکیه بر این فناوری نوین به کار بسیار ساده‌ای تبدیل می‌شود. تنها باید گره‌های رادیویی هوشمند را به هر یک از آنها متصل کرد. بدین ترتیب در زمان جستجو و استفاده از تجهیزات مختلف جراحی صرفه‌جویی زمانی قابل‌توجهی می‌شود.

این پروژه به دلیل کاربردهای قابل توجهی که دارد با حمایت‌های مالی مختلفی نیز همراه بوده است. به عنوان مثال وزارت اقتصاد و فناوری آلمان حمایت‌های مالی از این طرح داشته و قرار است طی بازه زمانی 6 ماهه که از ژانویه 2010 آغاز می‌شود نخستین فاز استفاده آزمایشی از آن در بیمارستان دانشگاه «ارلانگن» آلمان به مرحله اجرا درآید. همچنین قرار است در صورت موفقیت طرح در این بازه زمانی 6 ماهه از آن در سایر بیمارستان‌های آلمان و در ادامه کشورهای مختلف اروپایی استفاده شود. محققان چشم‌انداز روشنی را برای فناوری‌هایی از این دست ترسیم کرده‌اند و معتقدند تکیه بر آنها صرفه‌جویی‌های مالی و زمانی قابل توجهی در پزشکی نوین به همراه خواهد داشت. آمارهای فعلی نشان می‌دهند که به‌رغم بسیاری از پیشرفت‌های پزشکی که در زمینه فرآورده‌های خونی صورت گرفته است، هنوز هم برخی از بیماران به دلیل بروز اشتباهات عجیب از سوی تیم جراحی و تزریق واحد خونی با گروه ناسازگار با گروه خون بیمار، دچار شوک‌های شدید شده و حتی جان خود را از دست می‌دهند. همچنین حجم قابل توجهی از واحد‌های خونی به دلیل تردید متخصصان در سالم بودن یا خارج شدن از وضعیت استاندارد به ناچار به دور ریخته می‌شوند اما با تکیه بر این فناوری نوین تمامی این مشکلات برطرف می‌شود.

مهدی کیا

منبع: Gizmag