افشانه‌های سازگار با محیط زیست متولد می‌شوند

به گفته مدیر ملی برنامه اجرایی پروتکل مونترال در کشور، کشورهای عضو پروتکل مونترال برای رسیدن به این منظور، در بخش تولید افشانه‌های دارویی در نشست‌های ادواری خود متعهد شده‌اند تا نسبت به تدوین و اجرای «استراتژی ملی» متناسب با شرایط و نیاز‌های خاص هر کشور برای هدایت فعالیت‌ها در مسیر انتقال به سمت جایگزینی کامل افشانه‌های مبتنی بر فریون‌ها به افشانه‌های غیرفریونی اقدام کنند.

دکتر ابراهیم حاجی‌زاده افزود: با توجه به شرایط خاص کشور‌های مشمول ماده 5 پروتکل مونترال کشور‌های در حال توسعه با سرانه مصرف کمتر از 3/0 کیلوگرم برای مواد پیوست الف پروتکل مونترال شامل فریون‌ها در زمان پذیرش پروتکل و برای فراهم‌سازی امکان تامین و مصرف فریون‌ها برای تولید افشانه‌های تنفسی برای برآورد نیاز‌های داخلی این کشورها، پروتکل مونترال به این کشور‌ها اجازه می‌دهد تا با یک تاخیر زمانی 10 ساله در مقایسه با کشور‌های توسعه‌یافته نسبت به کاهش و حذف فریون‌های خود اقدام کنند. بر این اساس، این کشور‌ها می‌بایست تا اول ژانویه سال 2010 میلادی نسبت به حذف کامل فریون‌ها از چرخه تولید صنعتی و خدماتی خود اقدام کنند.

‌در پاسخ به تصمیمات اعضای پروتکل مونترال در زمینه جایگزینی فریون‌ها در بخش تولید افشانه‌های تنفسی، کشور ایران نیز به عنوان یکی از اعضای این پروتکل، از طریق نهاد هماهنگ‌کننده برنامه‌های پروتکل مونترال یعنی سازمان حفاظت محیط زیست (دفتر حفاظت لایه ازن) و با همکاری و مشارکت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، سازمان توسعه صنعتی ملل متحد و برنامه محیط زیست ملل متحد، استراتژی ملی برای حذف و جایگزینی افشانه‌های مبتنی بر فرون‌ها در کشور را تدوین کرد.

حاجی‌زاده می‌گوید: این استراتژی در سال 1386 (2007 میلادی) به تصویب نشست 52 کمیته اجرایی صندوق کمک‌های چندجانبه پروتکل مونترال رسید. اجرای این استراتژی از همان سال در چارچوب یک تفاهم‌نامه مشترک مابین دولت ایران و دفتر منطقه‌ای برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد در بانکوک آغاز شده و با همکاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، شرکت سینا دارو به عنوان تنها صنعت تولیدکننده حائز شرایط افشانه‌های دارویی تنفسی کشور و سایر نهاد‌های ذی‌ربط در حال انجام است.

به اعتقاد مدیر ملی برنامه اجرایی پروتکل مونترال در کشور، استراتژی ملی ایران برای حذف افشانه‌های دارویی مبتنی بر فریون‌ها برای یک دوره زمانی تا سال 2010 میلادی برنامه‌ریزی شده است. اطلاع‌رسانی و آموزش یکی از ارکان کلیدی و مهم استراتژی ملی محسوب می‌شود که انجام آن برای دستیابی به حذف کامل و پایدار افشانه‌های مبتنی بر فریون‌ها از چرخه تولید و مصرف داخلی ضروری است. او تاکید می‌کند: «برای تحقق اهداف آموزشی و اطلاع‌رسانی، همکاری نزدیک و تنگاتنگ وزارت بهداشت، درمان وآموزش پزشکی، جامعه تخصصی پزشکی و داروسازی و بیماران تنفسی و سایر نهاد‌های ذی‌ربط امری لازم و ضروری است.»

دکتر اکبر عبداللهی اصل، مدیر کل نظارت بر امور دارو و موادمخدر وزارت بهداشت نیز دراین رابطه می‌گوید: وزارت بهداشت به عنوان متولی امر سلامت در کشور همزمان با انجام وظایف خود در امر نظارت و تامین داروهای مصرفی در بیماری‌های تنفسی با کیفیت و شرایط مناسب، موظف به همکاری با اقدامات مرتبط با سلامت محیط زیست از جمله پروتکول مونترال است.

افشانه‌های تنفسی به عنوان یکی از اشکال دارویی موثر با کمترین عوارض جانبی از مهم‌ترین درمان‌های رایج برای درمان بیماری‌های تنفسی است که در مصرف هر واحد آن، حدود 20 گرم گاز فریون CFC به عنوان حامل دارو به کار رفته است. با توجه به 8 میلیون عدد مصرف انواع افشانه‌های تنفسی در سال گذشته در کشور که حدود 70 درصد آن تولید داخل است، سالانه حدود یکصد تنCFC در کشور در این راستا مصرف و آزاد می‌شود.

او ادامه می‌دهد: با توجه به تعهدات کشور مبنی بر حذف و جایگزینی فلوروکلروکربن‌ها از صنایع مختلف کشور از جمله صنایع داروسازی، وزارت بهداشت نیز اقداماتی را در راه تسهیل ثبت فرآورده‌های فاقد CFC و ممنوعیت ثبت انواع وارداتی واجد CFC انجام داده و هر نوع همکاری لازم را جهت اجرای تعهدات پروتکل مونترال در کشور خواهد کرد.

تولید افشانه‌های تنفسی در کشور

ایران در راستای عمل به تعهدات خود در قبال حذف مصرف فریون‌ها در بخش تولید افشانه‌های تنفسی، با همکاری آژانس اجرایی یونیدو (سازمان توسعه صنعتی ملل متحد)، یونپ (برنامه محیط زیست ملل متحد) و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی پروژه‌ای را برای حذف مصرف فریون‌های 11 و 12 در کارخانه سینادارو در سال 2007 میلادی به تصویب نشست 52 کمیته اجرایی پروتکل مونترال رسانید.

عملیات اجرایی این پروژه در قالب انتقال فناوری غیرفریونی مبتنی بر هیدروفلروآلکان‌ها به کارخانه داروسازی سینادارو در حال انجام است.

با تغییر خط تولید این کارخانه، محصول جدید افشانه‌های تنفسی غیرفریونی جایگزین محصول مبتنی بر فریون خواهد شد. از این‌رو برای ایجاد اعتماد نسبت به کارآیی و اثر بخشی افشانه جدید در بیماران تنفسی و مبتلایان به آسم که از محصولات فریونی استفاده می‌کنند، برنامه جامعی برای آموزش و اطلاع‌رسانی به جامعه پزشکی و دارویی، ‌انجمن‌های تخصصی آسم و بیماری‌های ریوی، بیماران و خانواده‌های آنها و سایر نهادها و سازمان‌های دولتی و غیردولتی متولی سلامتی و بهداشت جامعه تهیه شده است که به عنوان بخشی از پروژه یاد شده در حال اجراست. با توجه به این‌که تامین افشانه‌های تنفسی متناسب با تقاضا و نیاز جامعه بیماران آسمی و تنفسی امری مهم و حیاتی است، ‌تضمین تامین بموقع و به مقدار نیاز این محصول، نیازمند بازنگری در مقررات پروتکل مونترال برای کنترل مصارف ضروری فریون‌ها در بخش تولید افشانه‌های تنفسی است.

از این‌رو برای اطمینان از عدم بروز اثرات منفی کنترل این مواد در بخش تولیدات افشانه‌های تنفسی در دوره انتقال به سمت افشانه‌های غیرفریونی، اعضای پروتکل مونترال در بیستمین نشست خود از کشورهای مشمول ماده 5 پروتکل (کشورهای در حال توسعه) تولیدکننده افشانه‌های تنفسی درخواست کردند تا میزان فریون مورد نیاز کشور‌های خود را برای تامین نیازهای ضروری کشور به افشانه‌های تنفسی، در قالب یک برنامه زمان‌بندی مشخص به دبیرخانه ازن ارسال کنند.

در این راستا دولت ایران نیز در ابتدای ژانویه سال 2009 میلادی با همکاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و شرکت سینادارو سند ملی ایران را در زمینه درخواست برای تامین فریون‌های مورد نیاز در سال 2010 را برای تضمین تولید مقادیر ضروری افشانه‌های تنفسی فریونی به دبیرخانه ازن تسلیم کرد.

با تصویب این درخواست، ایران این امکان را خواهد داشت تا نسبت به تولید افشانه‌های تنفسی فریونی برای تامین نیازهای ضروری کشور به این ماده در جریان انتقال فناوری اقدام کند.

اطلاع‌رسانی برای جایگزینی افشانه‌ها

سازماندهی فعالیت‌های آموزشی و اطلاع‌رسانی باید متناسب با اهداف و برنامه‌های پیش‌بینی شده صورت پذیرد. همان‌گونه که اشاره شد، برای تحقق این اهداف، تهیه مواد آموزشی نوشتاری و بصری متناسب با نیاز‌ها و شرایط خاص کشور، به عنوان اولین گام در نظر گرفته شده است.

برای آموزش مربیان سطح اول تا سوم، یک بسته جامع آموزشی باید تهیه شود که این کار نیازمند همکاری تمامی دست‌اندرکاران امر است. برای توزیع و پخش اطلاعات آموزشی، جلب همکاری و مشارکت رسانه‌های جمعی که نقش عمده‌ای در اطلاع‌رسانی و تنویر افکار عمومی دارند، لازم و ضروری است. با توجه به نقش و اهمیت نهاد‌ها و سازمان‌های متولی آموزش در اشاعه اطلاعات بهداشتی و آموزش اصول بهداشت و سلامتی در جامعه، این قبیل نهاد‌ها و بویژه مدارس ابتدایی و متوسطه، می‌توانند نقش عمده‌ای در آموزش کودکان و نوجوانان و خانواده‌های آنها داشته باشند. بر این اساس برقراری ارتباط نزدیک با نهاد‌های آموزشی و مدارس از مهم‌ترین ارکان استراتژی ملی حذف افشانه‌های فریونی قلمداد می‌شود. صنعت داروسازی نیز نقش مهمی در اشاعه اطلاعات علمی و عمومی هم به جامعه پزشکی و هم به بیماران آسمی و مبتلایان به بیماری‌های ریوی دارد و یکی از ارکان بنیادین برنامه‌های آموزشی و اطلاع‌رسانی را تشکیل می‌دهند. بویژه، واحد‌های صنعتی تولیدکننده افشانه‌های تنفسی می‌توانند با تدوین کتابچه‌های علمی برای پزشکان و کتابچه‌های راهنما برای بیماران تنفسی، کمک موثری در ایجاد اعتماد در بیماران برای مصرف محصولات جایگزین کنند. علاوه بر این، نهاد‌ها و سازمان‌ها، وزارتخانه‌ها و سازمان‌های متولی بهداشت و سلامتی در کشور در مرکز و در استان‌ها، پزشکان، داروسازان، انجمن‌های تخصصی آسم و بیماری‌های ریوی و واردکنندگان افشانه‌های تنفسی، از مهم‌ترین ارکان برنامه ملی اطلاع‌رسانی برای جایگزینی افشانه‌های فریونی در‌نظر گرفته شده‌اند.

حمیده‌سادات هاشمی