وقتی رسانه ها جای پزشکان را بگیرند

ارتقای فرهنگ سلامت در جامعه ، بدون همراهی و مشارکت رسانه ها ناممکن است . برای تبیین این باور ، لازم است نقش جادویی رسانه ها را در پشتیبانی از

کد خبر: ۲۹۵۳۶

برنامه های توسعه ملی یادآوری کنیم ، نقشی که صاحبنظران ارتباطات همچون دانیل لرنر ، شرام و راجزر پیوسته در آثار خود از آن سخن گفته اند و طرح مکرر مباحث مختلف درخصوص نقش رسانه های جمعی در توسعه ملی باعث شده است همه اندیشمندان به این باور برسند که ارتباطات می تواند پشتیبان توسعه باشد و همین دیدگاه در عرصه روزنامه نگاری ، به ظهور مکتب روزنامه نگاری در خدمت توسعه منجر شده است . برکنار از نقش رسانه ها در توسعه ملی ، نباید از این نکته غافل شد که شرط کاربرد موثر رسانه ها در حیطه هایی مثل کشاورزی یا بهداشت ، ملحوظ داشتن نقش و کمکهای رسانه ها در برنامه ریزی مربوط به آنهاست . در واقع ، رسانه ها در صورت وجود شرایط لازم ، می توانند در اشاعه فرهنگ و نوسازی موثر باشند و در غیر این صورت ، به تنهایی نه چشمه دردند و نه سرآغاز درمان . نتیجه آن که برای بهره برداری خردمندانه از ظرفیت و توان رسانه ای در برنامه های توسعه ، باید در برنامه ریزی های مختلف ، نقش شایسته ای به رسانه ها داد و لذا نظام سلامت نیز باید در برنامه ریزی سلامت جامعه ، به این ظرفیت ها توجه ویژه ای داشته باشد.

ویژه کارهای رسانه ها

گرچه رسانه ها می توانند نقشهای مختلفی را در ارتقای سلامت داشته باشند ، لیکن ویژه کارهای آنها را می توان به شرح زیر تبیین کرد:
1- دیده بانی محیط ، دریافت اطلاعات از محیط، ترجمه آنها و رساندن اطلاعات به مردم و مسوولان.
2- تقویت ارزشها و هنجارهای اساسی نزد پیامگیران ، تا آنها را درک و اختیار کنند.
3- ابقا و نوآوری از طریق ارائه ارزشها و افکار نوین
4-نقش آموزشی و خبری نظام سلامت همواره از همراهی رسانه ها در نقشهای یاد شده بهره مند است و باید با تعامل با آنها ، برای تقویت آن چاره اندیشی کند.
بی تردید باید از رادیو، تلویزیون و مطبوعات ، به عنوان مهمترین وسایل ارتباط جمعی یاد کرد، اما امروزه کارکرد این رسانه ها در جامعه ما در ارتباط با نظام سلامت چگونه است؛ برای پاسخ به این پرسش ، ابتدا به بررسی وضعیت مطبوعات در ارتباط با نظام سلامت می پردازیم .

الف - مطبوعات

بررسی مطبوعات کشور حاکی است از 1971 نشریه دارای مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، 169 نشریه و به عبارتی حدود 5/8 درصد به طور تخصصی در زمینه سلامت منتشر می شود. به نظر می رسد می توان کارکرد مطبوعات را در ارتباط با نظام سلامت به دو شکل طبقه بندی کرد:
الف - تولید علم که این نشریات به آن می پردازند.
ب - تقویت فرهنگ سلامت که در حال حاضر ، کشور ما فاقد نشریات خاص در این زمینه است و مطبوعات یومیه و عمومی در این زمینه کمک می کنند. به طور یقین ، ما به تولید نشریات علمی در حوزه سلامت بسیار نیاز داریم و این نشریات نیز در اشاعه فرهنگ سلامت بویژه نزد نخبگان موثرند، لیکن در وضع کنونی تعداد نشریات با رویکرد فرهنگ سلامت قابل تامل است و امید می رود در آینده شاهد توسعه این گونه نشریات در کشور باشیم . گرچه انتشار صفحات و ضمایم خاص در بعضی نشریات در خور تقدیر است . به نظر می رسد چنانچه برای چاپ آگهی های بهداشتی در نشریات ، تخفیف های ویژه منظور شود، می تواند در کنار راهکار یاد شده موثر باشد.

ب - تلویزیون

گرچه با گسترش شبکه های تلویزیونی و سیمای استانی ، روز به روز بر حجم و کیفیت برنامه های مرتبط با سلامت اضافه می شود، لیکن اطلاعات مندرج در جدول شماره 2حاکی است در شبکه های تلویزیونی ، در شبکه های اول هیچ گونه برنامه خاصی درباره سلامت پخش نمی شود. در سایر شبکه ها شاهد پخش 12برنامه مستقل درباره سلامت هستیم که در مقایسه با گذشته قابل اعتنا و در مقایسه با سطح نیازها، مبین شکاف عمیق است . از طرف دیگر، پخش آگهی های تبلیغاتی گاه نامناسب از جمله در زمینه مواد غذایی مضر مانند پفک ، ایجاب می کند در سیما تلاشهای بیشتری انجام پذیرد و امید می رود با تلاشهای قابل اعتنا و درخور تقدیر شورای سیاستگذاری سلامت صداوسیما حجم و کیفیت برنامه ها را ارتقا دهیم ؛ اگر چه آرمان اصلی ما در این حیطه راه اندازی سیمای سلامت است . از بین 12برنامه خاص سلامت در سیما، سریال آشتی کنان با مشارکت و سفارش این وزارتخانه تولید شده است و بزودی شاهد پخش تیزرهای تلویزیونی از طریق نماد تبلیغاتی بهداشتی با عنوان های آقای سلامتی و خانم سلامتی خواهیم بود و سریال انیمیشن دکتر شدنی برای پخش از برنامه های کودک شبکه اول در حال تولید است .

ج - رادیو

گرچه موقع تهیه این متن ، امکان بررسی دقیق برنامه های رادیویی ممکن نشد، لیکن راه اندازی رادیو سلامت با مشارکت این وزارتخانه ، اقدام ارزنده ای است که امید می رود با شبانه روزی شدن برنامه های این رادیو که قرار است پخش ماهواره ای هم داشته باشد بتوان از این رسانه قوی و دارای پوشش گسترده بویژه در جامعه روستایی کشور بهره برداری شایسته کرد. در این بین ، باید اشاره ای هم به تلاش های شورای سیاستگذاری سلامت صداوسیما کرد که با اهتمام در خور تقدیر این شورا، در سال 81 ، 550 برنامه شامل 23 هزار و 78 دقیقه در صدا و 1882 برنامه در 48 هزار و 511 دقیقه برنامه تولیدی (غیر از بخشهای خبری و شبکه های استانی) در سیما درباره موضوعات مرتبط با سلامت تولید و پخش شده است . به طور کلی تاثیرگذاری رسانه ها بر نظام سلامت را می توان در این مقوله ها بررسی کرد:
1- آگاهی مردم از سیاست ها ، اقدامات و برنامه های متولیان نظام سلامت.
2- تشویق مردم به تغییر رفتارها و نگرش های فردی
3- حمایت از تغییر در عوامل اجتماعی ، ساختاری و اقتصادی تاثیرگذار بر اختلالات روانی و رفتاری.
4- انتقال نگرانی های عامه به دست اندرکاران سلامت.