چگونه در برابر عوامل سرطان‌زا مصون بمانیم؟

جالب است بدانید که 40 درصد مرگ‌های ناشی از سرطان را می‌توان با کاهش مصرف دخانیات، افزایش فعالیت فیزیکی و بهبود رژیم غذایی، کاهش مصرف الکل، از بین بردن مواد سرطان‌زای موجود در محل کار و ایمن‌سازی علیه ویروس هپاتیتB و ویروس پاپیلومای انسانی (که موجب بسیاری از سرطان‌ها ازجمله سرطان دهانه رحم می‌شود)، کاهش داد.

بسیاری از سرطان‌ها قابل درمانند و همه بیماران سرطانی سزاوار مراقبت هستند البته مرکز بهداشتی و درمانی باید توانایی لازم را برای مراقبت و درمان بیماران سرطانی داشته باشند و به گونه‌ای برنامه‌ریزی کنند که بتوانند امکانات خود را به طور عادلانه میان بیماران سرطانی تقسیم کنند.

استعمال دخانیات سردسته علل قابل پیشگیری سرطان در دنیاست که سالانه بیش از 5 میلیون نفر را مبتلا می‌کند و یک‌سوم این افراد به علت سرطان جان خود را از دست می‌دهند. مرگ ناشی از دخانیات در سال 2030 به بیش از 8 میلیون نفر خواهد رسید.

از 7 میلیون مرگ ناشی از سرطان در سال، 40‌درصد قابل پیشگیری است و از این 40 درصد، 60 درصد مربوط به دخانیات می‌شود. سرطان ریه مهم‌ترین سرطان ناشی از دخانیات است و تومورهای حنجره، لوزالمعده، کلیه و مثانه در رده‌های بعدی قرار دارند.

از اقداماتی که برای پیشگیری می‌توان انجام داد، جلوگیری از استعمال دخانیات در مکان‌های عمومی، عدم تبلیغ دخانیات و افزایش قیمت سیگار است. به کار بستن این اقدامات کنترل‌کننده می‌تواند تا 50 درصد دریافت و مصرف دخانیات را کاهش دهد و تا سال 2050 از 200 میلیون زندگی حفاظت کند.

تغذیه مناسب و فعال ماندن کلیدهای زندگی سالم و کاهش خطرات شرایط مزمنی چون سرطان است. فقر غذایی، عدم فعالیت فیزیکی و افزایش وزن باعث افزایش خطر سرطانی شدن مری، روده بزرگ، سینه، رحم و کلیه می‌شود. افزایش وزن و چاقی به‌تنهایی در 40 درصد از سرطان‌های رحم نقش دارند. وزن بالا و چاقی به همراه غیرفعال بودن، موجب 159 هزار مرگ ناشی از سرطان روده بزرگ در سال و 88 هزار مرگ به علت سرطان پستان در سال می‌شود. مطالعات نشان می‌دهد که 19 درصد مرگ‌های ناشی از سرطان سینه و 26 درصد مرگ‌های ناشی از سرطان روده بزرگ ناشی از وزن بالا و غیرفعالی است. برای جلوگیری از افزایش این آمارها بهتر است رژیم غذایی مناسبی داشته باشیم، وزن خود را در حد متعادل نگه داریم و ورزش کردن را فراموش نکنیم.

سازمان بهداشت جهانی برآورد کرده است که در سال 2003، به علت ایمن‌سازی از مرگ 2 میلیون کودک جلوگیری شده است، بعلاوه از 600 هزار مرگ ناشی از هپاتیتB که در بزرگسالی به علت سرطان کبد و سیروز رخ می‌دادند جلوگیری شد. پوشش جهانی واکسن هپاتیت B ، 55 درصد است که این رقم در قاره آمریکا به 86 درصد می‌رسد. این رقم درست در مقابل 27 درصد در آسیای جنوب شرقی و 39 درصد آفریقاست. سازمان بهداشت جهانی تلاش می‌کند واکسن بیشتری در اختیار کشورهایی با وضعیت اقتصادی پایین‌تر قرار دهد تا بیشتر کودکان واکسینه شوند.

تحقیقات سازمان بهداشت جهانی، منجر به ساخت واکسنی برای خانم‌های جوان شده است که آنها را علیه ویروس پاپیلومای انسانی ایمن می‌کند. این ویروس از طریق فعالیت جنسی منتقل می‌شود و باعث سرطان گردن رحم می‌شود. یکی از این واکسن‌های جدید از عفونت ویروس پاپیلومای انسانی پیشگیری می‌کند و در چند کشور مورد تایید قرار گرفته است؛ در حالی که واکسن دیگر مراحل پایانی آزمایشی خود را می‌گذراند.

این واکسن‌ها را می‌توان در کنار آموزش فعالیت جنسی و تست‌های غربالگری برای کاهش خطر ابتلا به سرطان گردن رحم مورد استفاده قرار داد. 80 درصد از مرگ‌های ناشی از سرطان گردن رحم در کشورهای در حال توسعه رخ می‌دهد. سالانه بیش از 250 هزار زن بر اثر ابتلا به سرطان گردن رحم جان خود را از دست می‌دهند که 99 درصد موارد آن بر اثر ویروس پاپیلومای انسانی ایجاد می‌شود. طبق آمارهای سازمان بهداشت جهانی، مرگ ناشی از سرطان گردن رحم در سال 2015 به 320 هزار و در سال 2030 به 435 هزار نفر خواهد رسید. 70 درصد سرطان‌های گردن رحم توسط 2 نوع از ویروس‌های پاپیلومای انسانی ایجاد می‌شوند که واکسن‌های موجود تا 90 درصد علیه آنها موثرند.

در این میان نباید سرطان‌زاهای شغلی را از یاد برد. آزبست، یکی از اصلی‌ترین سرطان‌زاهای شغلی است و مواجهه با آن از طریق تنفس هوای آلوده با آزبست در محل کار یا محل زندگی رخ می‌دهد. برای جلوگیری از ورود آزبست به هوا، باید اقدامات ایمنی لازم را انجام داد.

از دیگر مواد شیمیایی سرطان‌زا می‌توان از آرسنیک نام برد که از طریق آب آشامیدنی بر بدن اثر می‌کند یا دیوکسین‌ها و آفلاتوکسین‌ها که از طریق غذا و محصولات کشاورزی وارد بدن می‌شوند.

آفلاتوکسین‌ها از مواد شیمیایی ارگانیک هستند که عامل آن قارچی است که غذاها را در آب و هوای گرم و مرطوب آلوده می‌کند؛ بخصوص دانه‌های گیاهی. هر سال، سرطان‌زاهای شغلی حداقل 152 هزار نفر را به دام مرگ می‌کشانند که این سرطان‌ها شامل سرطان ریه، حنجره و پوست هستند. باید دانست که حفظ سلامت محیط کار می‌تواند از ابتلا به این سرطان‌ها پیشگیری کند. این نکته بسیار مهم است چون بسیاری از افراد از سرطان‌زاهایی که در محیط کار سلامت آنها را به خطر می‌اندازند، اطلاع چندانی ندارند. آزبست به تنهایی 90 هزار کارگر را در سال از بین می‌برد. در سال 2006، سازمان بهداشت جهانی به همه کشورها هشدار داد که اگر استفاده از آزبست را متوقف نکنند، باید منتظر اپیدمی سرطان باشند.

اشعه‌های «یونیزان» از دیگر مواردی هستند که سرطان‌زایی آنها اثبات شده است و عامل سرطان ریه، سینه، تیروئید و بیشتر اقسام لوکمی هستند. در این میان، همه امکان‌های در معرض قرارگیری اشعه مانند منابع طبیعی اشعه‌ساز، مواجهات اتفاقی و اشعه‌های مورد استفاده در شغل‌های مختلف و عکسبرداری‌های پزشکی باید مورد توجه قرار گیرند. به طور کلی باید توجه داشت که برای پیشگیری از ابتلا به سرطان باید مواد و شرایط سرطان‌زا را شناخت و راه‌های مناسبی برای مقابله با آنها در پیش گرفت تا بتوان خطر ابتلا به سرطان را به کمترین مقدار رساند. برای رسیدن به این هدف، باید مطالعات خود را افزایش دهیم و از کمک آن دسته از سازمان‌های جهانی که در زمینه پیشگیری و درمان سرطان فعالیت می‌کنند استفاده کنیم و برنامه‌ریزی اجرایی مناسبی داشته باشیم.

دکتر آزاده شیروانی