حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
لرستان
تپه باباجان، گنجینهای از هویت و میراث کهن ایرانی
در پهن دشت سبز دلفان لرستان تپه باستانی باشکوه "باباجان" قد برافراشته که به عنوان بزرگترین تپه باستانی منطقه، گنجینه ای ارزشمند از هویت و میراث کهن ایرانی است.
شهرستان دلفان با قدمت دیرینه در جای جای آن یادگارهایی کهن از قرون متمادی دارد که هرگاه پرده از اسرار شگفت انگیز آن برداشته شود آثاری از فرهنگ غنی ایرانی نمایان می شود.
از جمله این یادگارهای کهن، تپه باباجان است که شهرت و آوازه جهانی دارد، معماری و آثار بدست آمده از آن، پیش درآمد و مرجعی در مطالعات تمدن ایران است.
این محوطه باستانی در پنج کیلومتری غرب نورآباد مرکز شهرستان دلفان واقع شده و نخستین بار توسط "گلر گاف مید" از دانشگاه لندن در فاصله سال های 1344 تا 1347 مورد کاوش قرار گرفت که در نتیجه این کاوش نتایج درخشانی از تاریخ ایران زمین به دست آمد.
این اثر ارزشمند تاریخی از یک تپه مرکزی و چندین تپه در غرب و شرق تشکیل شده است که تاکنون تنها تپه مرکزی وشرقی آن مورد برسی باستان شناسی قرار گرفته است.
در بررسیهای اولیه چهار دوره تاریخی و پیش از تاریخ مربوط به دوره های ماد، هخامنشیان، قرن نهم تا هشتم قبل از میلاد و هزاره سوم قبل از میلاد شناسایی شد.
فرضیه مربوط به کوچ ساکنان فلات ایران براثر کاوش های خانم گاف در این تپه تائید شد و نشان داد که ساکنان این ناحیه در دو سده نهم و هشتم پیش از میلاد مهاجران آریائیهای بوده اند که از شمال متوجه لرستان شده و در ده کوچکی از خانه های کوچک سنگی در دامنه تپه باباجان مستقر شدند.
منطقه باباجان در گذشته از اهمیت سوق الجیشی برخوردار بوده که از وسعت و زیادی ابنیه آن در هزاره قبل از میلاد ،مرکز اداری منطقه و مقر رؤسای محلی بوده است.
محل های مسکونی باستانی از یک پشته مرکزی و تپه های کوچکتر تشکیل شده است.
"پشته مرکزی"
تپه مرکزی که از نظر شکل بیضی شکل است در امتدادجنوب شرقی به جنوب غربی قرار دارد وابعاد آن 60×30متر بوده ودر حوالی دامنه 120متر عرض دارد.
بررسی ها نشان داد این محل ،مرکز سکونت افراد در هزاره نخست پیش از میلاد بوده است و در نتیجه کاوشهای باستان شناسی سه لایه "طبقه" فوقانی شناسایی گردید که همگی به این دوره تعلق دارد.
در طبقه سوم با توجه به بقایای آثار معماری چنین روشن می شود که در این طبقه پی خانه ها بوسیله تیرهای چوبی و شاخه درختان بصورت مسطح قرار گرفته است.
در لایه دوم آثار فرهنگی ،معماری آن است و نقشه ساختمان آن از یک اتاق بزرگ که به حیاط متصل می شود و در چهار گوشه حیاط مرکزی چهار اتاق شناسایی گردید که از این اطاق ها به عنوان برج استفاده می کرده اند.
در میان برجها اتاق های کوچک مستطیل شکلی ساخته شده که تعداد آنها به 4 باب می رسد و در شمال ،جنوب وغرب حیاط واقع شده، درب ورودی یا دروازه این مجتمع از سوی شرق است.
کف ورودی این مجتمع سنگفرش بوده که کف پوش آنها از یک لایه رس خاکستری با سنگهای پهن تشکیل شده است.
در کاوش از اتاق شرقی این مجموعه بقایای آسیاب دستی ،ظروف سفالین و ذخیره آذوقه یافت شده است.
درلایه اول نیز باتوجه به بقایای آثار معماری که بدست آمده از نظر ساختمانی شبیه لایه دوم است و تنها مردمان از نظر فرهنگ واجتماع متمدن تر بوده اند.
حیاط مرکزی در این لایه به یک سرسرای ستون دار مبدل شده و بجای برجهای گوشه حیاط ،
اتاق های پذیرایی بزرگ دیگری ساخته و در غرب بناء امتداد یافته و اضلاع یک شاه نشین کوچک که به گوشواره های سنگی تزئینی مزین شده بوجود آورده اند.
استفاده از سرسرای ستون دار و برج های کنجدار با رواق های ستون دار جناحی در کنار ساختمان ها از وبژگی های معماری درباری هخامنشی است که احتمال مراحل اولیه رواق پاسارگاد را مجسم می سازد.
در مجموع باید گفت، نماهای کشف شده از پلان های بناهای مختلف در لایه های تپه مرکزی مانند دژ و بارو، تالار و سرسرا، اتاق پادشاه و اتاقک های که محل مراسم مذهبی یا معبد گونه بوده واتاق های ساده در اطراف حیاط مرکزی همگی نمونه های روشنی از معماری اولیه ایرانی است که بعدها تاثیرات این شیوه معماری را در دوره های تاریخی ودوره های اسلامی می توان مشاهده کرد.
"پشته شرقی"
این تپه به شکل مخروطی در شرق تپه مرکزی واقع شده که 85 متر عرض دارد ودر آن دو ساختمان با پلکانهای هم عصر دوره ماد و یک ساختمان دیگر مربوط به قرن نهم وهشتم پیش از میلاد کشف گردید.
از یافته های مهم این تپه ، می توان اتاق منقوش را نام برد وچون این اتاق دارای رنگ های تزئینی بوده از طرف کاوشگر خانم گاف به اتاق نقاشی نامگذاری گردید.
سقف اتاق منقوش به وسیله ستونهای چوبی که پاستون ها از سنگ می باشد نگهداری می شده است که با توجه به رنگ قرمز پاستونها ،آنها را رنگ آمیزی کرده اند.
این اتاق با ویژگیها و معماری خاص آن مانند دیوارهای قرمز اندود، اجاق شومینه ای ، آتشدان، کف سفید رنگ، پنجره های کاذب و ستونی و یک درگاه کوچک درقسمت شرقی بسیار مورد توجه کاوشگران قرار گرفته است.
مهمترین مسئله در اتاق منقوش ،کشف 200 عدد از قدیمی ترین آجرهای منقوش ایران است که نشانگر نوعی کتیبه یا تزئین دیواری برجسته و نقاشی شده است.
این آجرها که دارای طرحهای استاندارد ومعین می باشند در طیف متنوعی از طرحها ومدلها ی معکوس قرار دارند ونقشی بعلاوه مرکزی به رنگ قرمز روی آجرها جلب توجه می کنند.
این آجرها در تزئین سطوح جانبی اتاق منقوش که گفته می شود ،یا یک تحفه گاه شاهی ویا پرستشگاه بوده بکار رفته اند.
در حال حاضر دو نمونه از این آجرها ، در موزه های اشمولین و بریتانیای انگلستان وتعدادی نیز در موزه ملی ایران نگهداری می شوند.
این مجموعه باستانی در کنار دهها اثر مکشوفه ظروف سفالی وسفالینه ها ،انواع سبوها ، گلدانها ،قوریها ،اسبان مدفون،اشیاء مفرغی و مجموعه ای از دسته ها، شیرهای لوله ای و کوزه ها با طرح و شکل های مختلف نتایج درخشانی را از فرهنگ وتمدن ایرانی و این دیار بیان کرده است.
فرماندار دلفان نیز خواستار توجه ویژه مسوولان سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری لرستان به جاذبه های تاریخی و طبیعی این شهرستان شد.
"مرتضی ولی پوری" با اشاره به وجود بقاع متبرکه ، آبشارهای متعدد، بیش از 300 تپه باستانی ، اماکن تاریخی و چشمه آب معدنی گرمابه اظهار داشت : دلفان قابلیت تبدیل شدن به یکی از قطب های گردشگری استان را دارا می باشد.
وی افزود: با توجه به اینکه تپه باستانی باباجان شهرت جهانی دارد سرمایه گذاری در این بخش موجب جذب گردشگران وعلاقمندان به باستان شناسی در منطقه شود.
اثر ارزشمند تپه باستانی باباجان دلفان اینک در زیر آسمان نیلگون و دشت پهناور این شهرستان با آن همه شکوه گذشته چشم انتظار توجه ویژه مسوولان سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی وگردشگری برای بازسازی جهت جذب گردشگران است.
ایرنا
گفت و گو
