نشت نگران کننده متان از دل اقیانوس به اتمسفر زمین

به نظر می‌رسد گاز متان به عنوان یکی از مهم‌ترین فاکتورهای موثر در افزایش گازهای گلخانه‌ای و در نتیجه یکی از عوامل موثر در گرم‌تر شدن زمین محسوب می‌شود.

دقیقا این گونه است. البته باید به این نکته نیز توجه کرد که تاثیر نگران‌کننده گاز متان بر افزایش گرمایش زمین، موضوع چندان جدیدی نیست. بررسی‌هایی که در گذشته انجام شده‌اند، کار ما را برای ارائه این بررسی آسان‌تر کرده بودند. ما موفق شدیم که در این بررسی به این حقیقت قطعی برسیم که آب شدن پوسته همیشه یخ‌زده زمین، تاثیر زیادی بر احتمال نشت و انتشار گاز متان حبس شده در زیر زمین به اتمسفر زمین دارد. در حقیقت این گاز به میزان قابل توجهی در دل زمین و لایه‌های مختلف آن وجود دارد، اما همواره شرایط به گونه‌ای بوده است که نشت چندانی به سطح زمین نداشته و از این رو شانس چندانی نیز برای وارد شدن به اتمسفر زمین نداشته است.

فکر می‌کنید چه عواملی موجب افزایش احتمال نشت این گاز به لایه‌های مختلف اتمسفر زمین شود؟

عوامل مختلفی در این میان وجود دارد، با این حال بررسی‌ها نشان داده‌اند تغییرات جوی و بخصوص آب شدن لایه‌های همیشه یخ‌زده زمین می‌تواند یکی از مهم‌ترین عوامل در این خصوص باشد.

چرا فکر می‌کنید گاز متان تا این حد برای اتمسفر زمین خطرناک باشد؟

برای این‌که تصویر درستی از این فرآیند داشته باشید پیشنهاد می‌کنم چشمان خود را ببندید و وضعیتی را متصور شوید که در آن گاز متان تا بیش از 20 برابر گازی همچون دی‌اکسیدکربن که ازجمله فاکتورهای گرمایش زمین و مخرب برای اتمسفر زمین است، بر گرمایش سیاره مادر تاثیرگذار است.

شما در این پروژه به این نتیجه رسیده‌اید که گاز متان از لایه‌های زیرین اقیانوس‌ها و همچنین مناطق یخ‌زده زمین به تدریج نشت کرده و بر فرآیند گرمایش زمین تاثیر می‌گذارد، اما این دستاورد در گذشته نیز حاصل شده است. کار جدید شما در این میان چه چیزی بوده است؟

در گذشته دانشمندان به این نتیجه رسیده بودند که گاز متان با سرعتی خاص در حال نشت از لایه‌های زیرین زمین به اتمسفر است، اما اکنون ما دریافته‌ایم که این فرآیند با شتاب به مراتب بیشتری در حال انجام است. تحقیقات ما که طی چند سال گذشته انجام شده‌اند نشان می‌دهند که نشت گاز متان با سرعت بیشتر و از زیر منافذ موجود در بستر اقیانوس‌ها در حال انجام است.

در نظر دارید از نتایج تحقیقاتی از این دست در آینده چگونه استفاده کنید؟

ما برای هر سرنخی که اطلاعاتی درخصوص نشت فاکتورهای موثر در گرمایش زمین و افزایش حجم گازهای گلخانه‌ای زمین در اختیارمان قرار دهند، ارزش و اهمیت قائل هستیم. این تحقیق اخیر نیز در راستای همین نگرش است. ما فکر می‌کنیم با تکیه بر چنین دستاوردهایی می‌توان تصمیمات به مراتب اصولی‌تری درباره استراتژی‌های که با آینده زمین و چگونه مواجه شدن با تغییرات جوی مرتبط است خواهیم گرفت.

تا چه حد و براساس چه تحقیقاتی به نتایج یافته‌های خود مطمئن هستید؟

ما برای دستیابی به کاری ارزشمند و قابل اعتماد که در آینده نیز کاربردهای گسترده‌ای داشته باشد، از مدل‌سازی‌های رایانه‌ای استفاده کردیم که مبنای طراحی و به‌کارگیری‌شان، داده‌های قبلی سایر دانشمندان و محققان بوده است. در این مدل‌سازی‌ها روی ریزشکاف‌ها و منافذ مختلفی کار کرده‌ایم که در بستر مناطق مختلف اقیانوسی جهان وجود دارند. در گذشته ثابت شده است که حجم قابل توجهی از گاز متان از زیر بستر اقیانوس‌ها از راه همین شکاف‌ها وارد آب‌ها شده و در ادامه وارد اتمسفر زمین می‌شوند.

در حال حاضر حجم گاز متان در اتمسفر زمین در چه وضعیتی است و آیا می‌توان آن را برای زمین و آینده آن خطرناک دانست؟

نه‌تنها من، بلکه بسیاری از محققان در گوشه و کنار جهان به این نتیجه قطعی رسیده‌اند که حجم گاز متان در اتمسفر زمین در وضعیت نگران‌کننده‌ای قرار دارد. چندی پیش تحقیقاتی در دو دانشگاه اروپایی انجام شد که نتایج آنها نشان می‌دهند هم‌اکنون و در مقایسه با بیش از 200 سال پیش، حجم گاز متان موجود در اتمسفر زمین به بیش از 2 برابر افزایش یافته است، اما نکته نگران‌کننده‌تر این است که بیش از نیمی از متان موجود در اتمسفر زمین ناشی از اقدامات انسانی است که این خود نشان‌دهنده نقش قابل توجه اقدامات بشری در تخریب زمین است.

فکر می‌کنید چه عواملی بر نشت سریع‌تر متان از لایه‌های زیرین اقیانوس‌ها به اتمسفر زمین موثر هستند؟

مدل‌سازی‌های ما نشان می‌دهند هر چه آب اقیانوس‌ها گرم‌تر باشد، شرایط برای انتقال حباب‌های گاز متان به سطح آن مساعدتر خواهد بود. البته این فرآیند کمی پیچیده است، اما به زبان ساده‌تر می‌توان گفت که با گرم‌تر شدن زمین و ازجمله اقیانوس‌های آن، شرایط برای نشت گاز متان به اتمسفر نیز مساعدتر می‌شود.

با توجه به روند فعلی، فکر می‌کنید انتشار گازهایی نظیر دی‌اکسیدکربن و متان و سایر گازهای موثر در گرمایش زمین به اتمسفر تا چند سال یا دهه و حتی قرن آتی وارد فاز خطرناکی خواهد شد؟

در ابتدا باید خطرناک بودن را تعریف کرد. اگر نظر من را می‌خواهید به شما می‌گویم که هم‌اکنون نیز در وضعیت مناسبی به سر نمی‌بریم و باید خود را در دل خطر تصور کنیم، با این حال می‌توان به جرات گفت که در صورت ادامه روند فعلی، ساکنان آینده زمین مجال چندانی برای زندگی روی این سیاره نخواهند داشت و احتمالا باید به دنبال سایر سیارات برای زندگی کردن باشند.

دکتر رابین جانس در یک نگاه

دکتر رابین جانس سال‌هاست که درخصوص انرژی، محیط زیست و وضعیت اتمسفر زمین مطالعات گسترده‌ای داشته است. او در دانشگاهMIT به عنوان استادیار مطالعات انرژی مشغول به فعالیت است و در ضمن همکاری بسیار نزدیکی نیز با دانشگاه برکلی و چند موسسه و مرکز تحقیقاتی دیگر دارد. دکتر رابین جانس سال‌هاست که درخصوص انرژی، محیط زیست و وضعیت اتمسفر زمین مطالعات گسترده‌ای داشته است. او در دانشگاهMIT به عنوان استادیار مطالعات انرژی مشغول به فعالیت است. وی همکاری بسیار نزدیکی نیز با دانشگاه برکلی و چند موسسه و مرکز تحقیقاتی دیگر نیز دارد. این محقق در سال‌های گذشته و با توجه به علاقه خاصی که به ساختارهای زیست‌محیطی و فاکتورهای تاثیرگذار در این زمینه داشته است، تمرکز اصلی تحقیقاتش را روی چگونگی نجات اتمسفر زمین با تکیه بر مولفه‌های گوناگون معطوف کرده است. او معتقد است با توجه به شرایط آب و هوایی حاکم بر زمین، عمده تلاش‌هایی که برای نجات اتمسفر زمین باید صورت گیرد، باید از اقیانوس‌ها و بستر آنها آغاز شود.

مهدی پیرگزی