سینمای ایران در جشنواره‌های خارجی و داخلی

اولین حضور جهانی فیلمی از ایران به حدود 50 سال قبل و نمایش فیلم «شب‌نشینی در جهنم» ساخته موثق سروری و ساموئل خاچیکیان در بخش مسابقه فیلم‌های بلند هشتمین دوره جشنواره برلین برمی‌گردد. در سال 1337 در حضوری دیگر در جشنواره‌های بین‌المللی به نام ایران نوشته شده است که یکی نمایش فیلم طلسم شکسته (سیامک یاسمی) در جشنواره کراچی و دیگری نمایش فیلم «تاسیس یک کودکستان» در کنفرانس آموزشی ثایپه است. اولین جایزه بین‌المللی تاریخ سینمای ایران مدال برنز بخش فیلم‌های کوتاه جشنواره ونیز در سال 1340 است که ابراهیم گلستان برای فیلم «یک آتش» دریافت کرد.

دهه 50 سال‌های کشف موج نو سینمای ایران در صحنه جهانی بود. داریوش مهرجویی با فیلم‌های گاو، آقای هالو، پستچی و دایره مینا حدود 40 حضور بین‌المللی را تا پیش از انقلاب اسلامی به نام خود ثبت کرد و 9 جایزه بین‌المللی نیز دریافت کرده است. از دیگر کارگردانانی که توانستند در دهه 50 به جشنواره‌های بین‌المللی راه پیدا کنند می‌توان به سهراب شهید ثالث، پرویز کیمیاوی، عباس کیارستمی، امیر نادری، بهرام بیضایی، ناصر تقوایی و مسعود کیمیایی اشاره کرد. در بعد از پیروزی انقلاب حضور بین‌المللی سینمای ایران از سال 58 محدود به عرضه فیلم‌های کوتاه، مستند، انیمیشن و داستانی بود که از طرف مراکز دولتی مانند کانون، سازمان صداوسیما و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به جشنواره‌های خارجی ارسال می‌شدند، اما ایران از سال 1362 به صورت جدی فعالیت بسیار پررنگی را در جشنواره‌های معتبر خارجی داشت و فیلم‌هایی مانند دونده، جاده‌های سرد، شیر سنگی، طلسم، پدربزرگ، ناخدا خورشید، اجاره‌نشین‌ها، کلید، خانه دوست کجاست و... در این جشنواره‌ها به نمایش درآمدند و جوایز معتبری را از آن خود کردند. از آن دوران تاکنون فیلم‌های ایرانی در اکثر جشنواره‌های خارجی حضور پررنگ و پررونقی داشته‌اند.

از آخرین جوایز سینمای ایران در عرصه بین‌الملل می‌توان به جایزه خرس نقره‌ای بهترین بازیگر مرد جشنواره برلین اشاره کرد که 2 سال پیش به رضا ناجی بازیگر فیلم «آواز گنجشک‌ها» اهدا شد و جایزه خرس نقره‌ای همین جشنواره که سال گذشته به اصغر فرهادی کارگردان فیلم «درباره الی» اهدا شد اشاره کرد. جشنواره کارلو وی‌واری نیز امسال یکی از جوایز خود را به کاهانی سازنده فیلم «بیست» اهدا کرد.

ایران چندین سال است که برای مراسم اسکار هم فیلم ارسال می‌کند، اما تاکنون فقط مجید مجیدی برای فیلم «بچه‌های آسمان» توانسته است به این مراسم راه پیدا کند و نامزد دریافت اسکار بهترین فیلم خارجی شود.1

قدیمی‌ترین جشنواره داخلی کشورمان جشنواره رشد است که پیش از انقلاب نیز برگزار می‌شد، بعد از آن جشنواره فیلم «سپاس» شکل گرفت که محلی بود برای رقابت فیلمسازان داخلی. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی جشنواره فیلم فجر بنیان گذاشته شد که خیلی زود شکل بین‌المللی به خود گرفت. این جشنواره همه ساله در دهه فجر برگزار می‌شود و امسال بیست و هشتمین دوره آن در بهمن ماه آغاز به کار می‌کند. جشنواره فیلم فجر جدی‌ترین جشنواره رقابتی است که فیلمسازان داخلی برای تصاحب سیمرغ بلورین آن با یکدیگر رقابت می‌کنند.

پی‌نوشت:

1- بیست‌وپنج سال سینمای ایران، محمد اطبایی