همه کودکان لا‌غر هورمون رشد نمی‌خواهند

پزشکان متخصص می‌گویند: عوامل زیادی بر کوتاهی قد اثرگذار است. عوامل وراثتی، عوامل محیطی، بیماری‌های دوران کودکی و در نهایت کمبود هورمون رشد در فرد که در درصد کمی از کودکان دیده می‌شود.

هورمون رشد توسط غده هیپوفیز ترشح می‌شود و کمبود آن در دوران نوزادی و کودکی به صورت تاخیر رشد، کوتاهی قد و کاهش قند در حالت ناشتا بروز می‌کند.

این هورمون بر صفحات رشد در استخوان‌ها، اثر می‌گذارد و موجب رشد آنها می‌شود و در واقع کودک قد می‌کشد.

ترشح هورمون رشد در دوران بلوغ نیز اهمیت خاصی دارد زیرا اختلال در ترشح آن موجب بیماری‌هایی مانند کوتاهی قد شدید و کوتولگی خواهد شد.

هورمون رشد عوارض بلندمدت ندارد

دکتر علی ربانی، فوق تخصص کودکان درباره کودکانی که باید هورمون رشد به آنها تزریق شود می‌گوید: هورمون رشد در موارد بخصوصی تزریق می‌شود.

مواردی مانند کسانی که ناراحتی مزمن کلیه دارند زیرا این بیماری رشد را متوقف می‌کند. همچنین این هورمون در مواردی که فرد سندروم ترنر دارد یعنی به جای 46 کروموزوم 45 کروموزوم دارد نیز به کار می‌‌رود.

دکتر ربانی ادامه می‌دهد: برای کودکانی که ترشح هورمون رشد در آنها کم است نیز این هورمون تجویز می‌شود.

وی به مواردی اشاره می‌کند که کودک بلوغ سریع دارد و پزشک بلوغ وی را متوقف می‌کند. در این صورت چنانچه پزشک توانمند باشد و تشخیص دهد که رشد کودک کم شده است هورمون رشد به وی تزریق می‌‌شود.

این فوق تخصص اطفال یکی دیگر از موارد درمان با هورمون رشد را در کودکانی ذکر می‌کند که رشد داخل رحمی کمی دارند و کوچک به دنیا می‌آیند.

وی سنین پایین‌تر کودک را برای تزریق هورمون رشد مناسب‌تر می‌داند و می‌گوید: اگر کودکی به هورمون رشد نیاز داشته باشد و به طور مثال در 10 سالگی این هورمون را به وی تزریق کنیم، کمی دیر اقدام کرده‌ایم. هرچه سن کودک پایین‌تر باشد زمان برای تزریق هورمون رشد مناسب‌تر است. براساس تحقیقات هورمون رشد تنها در صورتی موثر است که صفحات رشد بسته نشده باشد. صفحات رشد در دختران حدود 14 سالگی و در پسران حدود 15 تا 16 سالگی بسته می‌شود.

سن استخوانی تنها با یک عکس رادیوگرافی از مچ دست مشخص می‌شود. دکتر ربانی می‌افزاید: رشد کودک باید براساس منحنی رشد صورت گیرد و از آن پایین‌تر نیاید. در این صورت چنانچه کودکی حداقل رشد را در مدت یک سال داشته باشد، حتی اگر جثه وی هم کوچکتر از معمول باشد بازهم رشدش طبیعی است و احتیاجی به هورمون رشد ندارد.

این استاد دانشگاه علوم پرشکی تهران ادامه می‌دهد: ممکن است رشد برخی از کودکان از منحنی رشد هم پایین‌تر باشد اما از نظر ترشح هورمون رشد مشکلی نداشته باشند. کمبود رشد این کودکان ممکن است به اختلال ژنتیکی مربوط باشد و یا جزء آن دسته از کودکان باشند که در زمان بلوغ جهش خوبی دارند.

دکتر ربانی درخصوص عوامل وراثتی در کوتاهی یا بلندی قد کودک می‌گوید: بررسی‌های آماری نشان می‌دهد فرزندان پدر و مادران کوتاه قد شانس بیشتری برای قد بلندی دارند، اما زمانی که یک والد کوتاه و دیگری بلند باشد چون ژن کوتاهی غالب است احتمال کوتاهی قد فرزند آنها بیشتر است.

وی با بیان این‌که هورمون رشد در 24 ساعت 12 بار در بدن انسان سالم ترشح می‌شود، ادامه می‌دهد: در فردی که تحت درمان با هورمون رشد قرار می‌گیرد، حداقل یک بار در روز باید تزریق انجام شود و درمان تا زمان بلوغ وی ادامه خواهد داشت.

لازم است به این نکته اشاره شود که هورمون رشد به صورت غیرمستقیم و با تاثیر بر کبد، دستور ترشح هورمونی را به او می‌دهد که آن هورمون، وظیفه رشد اعضای بدن را بر عهده دارد. همچنین کمبود این هورمون پروتئین‌سازی در بدن را مختل می‌کند. به همین دلیل است که دکتر ربانی می‌گوید: هم‌اکنون برخی محققان از این موضوع صحبت می‌کنند که هورمون رشد باید تا آخر عمر به فردی که نیاز به این هورمون دارد تزریق شود. دکتر ربانی درباره عوارض بلندمدت این دارو می‌گوید: هورمون رشد عوارض خاصی در درازمدت ندارد، اما در کوتاه‌مدت ممکن است باعث سردرد یا دردهای استخوانی شود که براحتی قابل پیشگیری است.

وی بر این نکته تاکید دارد که تزریق هورمون رشد صرفا باید با تجویز پزشک صورت گیرد و می‌گوید: خوشبختانه علم پزشکی در کشور ما آنقدر پیشرفت کرده که پزشکان بدرستی تشخیص می‌دهند که چه کودکی به هورمون رشد نیاز دارد و چه کودکی نیاز ندارد.

روش‌های افزایش هورمون رشد در بدن

اندازه قد هر فرد در وهله اول به ژنتیک و عوامل وراثتی وی بستگی دارد اما با برخی اقدامات می‌توان میزان ترشح هورمون رشد را در بدن افزایش داد.

خواب کافی و منظم ترشح هورمون رشد در بدن را افزایش می‌د‌هد. این هورمون در 2 ساعت اول خواب بیش از سایر زمان‌ها ترشح می‌‌شود.

بنابراین بهتر است از خوردن وعده‌های غذایی سنگین قبل از خواب خودداری کرد زیرا نیاز به انسولین زیاد که بعد از مصرف مواد غذایی زیاد در بدن به وجود می‌آید ترشح هورمون رشد را کم می‌کند.

همچنین تحقیقات نشان می‌دهد که فعالیت‌های ورزشی باعث افزایش ترشح هورمون رشد می‌شود و برخی ورزش‌های کششی در این خصوص بیشتر تاثیر دارند.

از این‌روست که پزشکان توصیه می‌کنند پدران و مادران بیش از این که به فکر درمان گرانقیمت و طولانی‌مدتی مانند تزریق هورمون رشد برای افزایش قد فرزندانشان باشند آنها را به ورزش و تغذیه صحیح و خواب مناسب تشویق کنند.