هیچکس از سینماگران جوان امضا نمی‌خواهد

چه فیلمسازانی جوان و فیلم اولی و دومی هستند؟

فیلم انیمیشن «رستم و سهراب» ساخته کیانوش دالوند اولین فیلم این فهرست است. دالوند به عنوان کارگردان، فیلم «روزی که حسنی مرد شد» را در کارنامه کاری خود دارد و جزو فیلمسازان دوم است.

انیمیشن«قلب سیمرغ» ساخته وحید نصیریان فیلم دیگر این فهرست است.

آناهیتا ساخته عزیز‌الله حمیدنژاد کارگردان 50 ساله سینمای ایران است که تاکنون فیلم‌های هور در آتش، ستارگان خاک، قله دنیا و اشک سرما را ساخته است و آناهیتا فیلم پنجم او محسوب می‌شود.

«بی‌خوابی» ساخته محمدجعفر باقری‌نیا نیز در این فهرست قرار دارد که اطلاعات چندانی درباره آن موجود نیست. «خاله سوسکه» ساخته نادره ترکمانی نیز در این فهرست جای دارد. این فیلمساز 44 ساله به عنوان مستندساز، محقق، پژوهشگر، ‌مؤلف، مدرس سینما، ‌تصویرگر کتاب و مدیر عامل موسسه فرهنگی هنری سابقه ساخت بیش از 30 فیلم را در کارنامه کاری خود دارد و بسختی می‌توان او را به عنوان فیلمساز اول پذیرفت.

«ضریح چشمان تو» به کارگردانی محرم زینال‌زاده هم در این فهرست قرار دارد. این کارگردان 58 ساله تاکنون مرد ناتمام، ساز ستاره، حسرت دیدار و آی پارا را ساخته است.

«سفر مرگ» فیلم اول حسن آقاکریمی تهیه‌کننده و مدیرتولید سینما و تلویزیون است، اما این سوال پیش می‌آید که آیا مرکز می‌تواند از فیلم یک تهیه‌کننده که علاقه‌مند به فعالیت در عرصه کارگردانی است هم حمایت کند یا این‌که این حمایت باید محدود به آثار فیلمسازانی باشد که امکان جذب سرمایه از خارج از این دایره را ندارند؟

فیلم «نویسنده یا خاطره» ساخته نادر طریقت نیز در همین فهرست مشاهده می‌شود. این فیلم ساخته اول کارگردان آن است.

در فهرست مشخصات امیر سماواتی کارگردان فیلم «باغ قرمز» نیز 4 پروژه دبستان شوک، نفس عمیق، کافه ترانزیت و قصه عشق به عنوان تهیه کننده درج شده و این سابقه آنقدر درخشان است که نمی‌توان او را فیلمساز اول به حساب آورد.

«پرسه در مه» ساخته بهرام توکلی فیلم دیگر موجود در این فهرست است. «عقل سرخ» اولین فیلم این فیلمساز است که سال 1379 ساخته شد، اما به دلیل کیفیت نامطلوب آن ظاهرا به شبکه ویدئویی سپرده شد. با اضافه شدن فیلم «پابرهنه در بهشت» به کارنامه کاری وی در سال 84، فیلم پرسه در مه اثر سوم این کارگردان محسوب می‌شود.

«خانواده ارنست» ساخته محسن دامادی نیز فیلم سوم این فیلمنامه‌نویس 50 ساله سینمای ایران محسوب می‌شود. با توجه به فیلمنامه‌های مختلف سینمایی و تلویزیونی که این فیلمساز نوشته به نظر می‌رسد عنوان فیلمساز اول یا دوم چندان شایسته این شخص نباشد.

«مرا ببخش مادر» ساخته مهدی نادری کارگردان فیلم‌هایی همچون لب‌های دوخته، دختران آفتاب، گزارش زیر خاکی، قدم به قدم، ایستگاه بعدی و... است و با توجه به سوابق وی در عرصه فیلمسازی به نظر می‌رسد حمایت صورت گرفته از او در ساخت فیلم بلند قابل دفاع باشد. «مصائب چارلی» ساخته کارگردانی به نام علیرضا سعادت‌نیاست که اطلاعات چندانی درباره او موجود نیست.

در این فهرست ابراهیم مختاری، کارگردان مشهور سینمای مستند نیز با فیلم «این روزهای ابری» حضور دارد. این فیلمساز 52 ساله از چهره‌های مطرح سینمای مستند است که سال‌ها قبل فیلم «زینت» را در قالب اثری داستانی ساخته، اما 9 فیلم مستند بلند ساخته شده توسط او، وی را از کارگردان‌های فیلم اولی و دومی متمایز می‌کند.

«نزدیک‌تر از آشنا» ساخته محمدرضا سرکانیان نیز در این فهرست قرار گرفته است. این فیلمساز همدانی مقیم فرانسه، فعالیت هنری خود را از 17 سالگی با مرکز سینمایی فیلمسازی آماتور آغاز کرد و با انجمن سینمای جوان ادامه داد. وی تجربه فیلمسازی را از سال 75 در هلند و سپس در فرانسه پیگیری کرده که حاصل پژوهش‌های وی در آکادمی هنرهای دراماتیک، تولید چند فیلم در فرانسه و هلند بود. سرکانیان فیلمبرد‌اری فیلم سینمایی «ما نباید وجود می‌داشتیم» را عهده‌دار بوده که این فیلم در جشنواره فیلم کن سال 86 به نمایش درآمد. مستند «آنها که چوب می‌خورند» ساخته شده در آفریقا، آخرین تجربه فیلمسازی وی است که در جشنواره فیلم‌های فرانسه، بلژیک و تونس پخش شد. قضاوت درباره فیلمساز اول بودن یا دوم بودن این فرد با خوانندگان این مطلب است.

«فریاد بی‌صدا» ساخته رضا اعظمیان نیز در این فهرست قرار دارد. این فیلمساز 47 ساله فیلم‌های کارناوال مرگ، ارابه مرگ و مرزی برای زندگی را در کارنامه کاری خود دارد. البته کارناوال مرگ فیلمی بود که در مرحله فیلمبرداری به مشکل برخورد و بخش محدودی از فیلم توسط حبیب‌الله کاسه ساز مقابل دوربین رفت.

«لطفا مزاحم نشوید» ساخته محسن عبدالوهاب است. مستند سازی که 2 فیلم گیلانه و خون بازی را به طور مشترک با رخشان بنی اعتماد کارگردانی کرده و فیلم «شیشه مات» نیز در کارنامه کاری او مشاهده می‌شود. نام محمد علی باشه آهنگر فیلمساز دفاع مقدس نیز با فیلم «بیداری رویاها» در این فهرست دیده می‌شود.

فیلمسازی که سه فیلم نبات داغ، نیمه گمشده و فرزند خاک را در کارنامه کاری خود دارد.

«راند هفتم» نیز فیلمی بود که ابتدا به عنوان فیلم دوم سامان استرکی مقابل دوربین رفت اما با انصراف این کارگردان، ساخت آن توسط حمید رضا چارکچیان دنبال شد که تاکنون تنها سابقه دستیاری اول چند پروژه مطرح را در کارنامه کاری خود داشته و این فیلم اولین اثر بلند سینمایی او محسوب می‌شود.

«جایی نزدیک زمین» ساخته مهدی رحمانی نیز اولین ساخته کارگردان آن و جزو فیلم‌های اولی است که مورد حمایت قرار گرفته است. نام آخر این فهرست نیز به فیلم «چیزهایی هست که نمی‌دانی» ساخته فردین صاحب‌الزمانی، اولین اثر کارگردانی است که پیش از این در بخش صداگذاری و صدابرداری فعالیت داشته و حالا این فیلم اولین اثر بلند او محسوب می‌شود.

«نظام از راست» ساخته محمدرضا ورزی نیز در این فهرست قرار دارد. ورزی کارگردان فیلم‌های مظفرنامه و ابراهیم خلیل‌الله است و ساخت تعداد زیادی سریال را در کارنامه کاری خود دارد و به همین دلیل عبارت فیلمساز اول تا حدودی برای او برخورنده است. سرانجام این‌که محمدرضا عرب نیز با فیلم «برکه سنجاقک‌ها» در این فهرست قرار دارد. یک الف ناقابل، ندارها و آخرین ملکه زمین 3 فیلم ساخته شده توسط این فیلمساز است.

البته در این فهرست ابهام‌هایی نیز وجود دارد. مثلا یکی از این فیلم‌ها که در قالب چنین طرح‌هایی مورد حمایت قرار گرفته پروانه ساخت نداشته، اما مورد حمایت قرار گرفته است. حضور یک کارگردان جوان در مقام تهیه‌کننده نیز از دیگر ابهام‌های این فهرست است.

در انتظار حمایت‌های مالی

جستجوی جام‌جم برای فیلمسازان جوانی که در نوبت دریافت حمایت از مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی قرار دارند به نتیجه‌ای نرسید. بسیاری از این فیلمسازان به دلیل احتمال تاثیر این مصاحبه‌ها و خبرها در سرنوشت فیلم‌هایشان از مصاحبه با خبرنگار جام‌جم خودداری کردند، اما شنیده‌ها حاکی است حمایت مالی از فیلم‌ها و درصد حمایتی که به یک فیلم پرداخت می‌شود، بسته به برآورد کلی فیلم‌ها متفاوت است. مثلا مشارکت در 20 درصد پروژه‌ای که با 800 میلیون تومان برآورد شده با همین میزان مشارکت در پروژه‌ای که 150 میلیون تومان برآورد شده و برآورد آن تا این میزان مورد پذیرش قرار گرفته وضعیت متفاوتی را برای یک پروژه ایجاد می‌کند.

محمد آفریده، مدیرعامل مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی چند روز قبل در مصاحبه‌ای با خبرگزاری ایسنا به طور تلویحی از عملکرد مجموعه خود دفاع کرد و با لحنی وصیت‌گونه اعلام کرد؛ «به تمامی دوستانی که ادامه دهنده‌ این راه خواهند ‌بود توصیه می‌نمایم که اعتماد به این نسل را فراموش نکنند.» هرچند نمی‌توان منکر برخی دستاوردهای مثبت فعالیت‌های این مرکز شد، اما به نظر می‌رسد نحوه تخصیص امکانات و بودجه یکی از نکاتی است که در دولت آینده و در حوزه سینما باید بیش از گذشته جدی گرفته شود و شیوه منطقی‌تری برای آن در نظر گرفته شود.