همراهی موسیقی با انقلاب مردم

حسین علیزاده سال 1356 قطعه «حصار» را در یادبود زندانیان سیاسی رژیم پهلوی در چهارگاه ساخت. تصنیف زیبای «برادر بی‌قراره» هم از موسیقی‌های انقلابی است که توسط محمدرضا لطفی در توصیف سیاهی آن روزها ساخته شد. پرویز مشکاتیان هم «رزم مشترک» را آفرید که با صدای محمدرضا شجریان همراه به گوش مخاطبان رسید.

بسیاری از موسیقیدانان زبده آن روزگار گردهم آمدند و قطعات و ترانه‌هایی را تصنیف کردند تا دوشادوش مردم به پا خاسته باشند. همین روزها بود که هنرمندان موسیقی ایرانی تصمیم گرفتند کانونی به نام چاووش تشکیل دهند.

کانون چاووش را بزرگان امروز موسیقی ایرانی و ادبیات فارسی و جوانان مصمم آن روزگار بنا کردند و طی این رخداد بزرگ هنری، ده‌ها اثر باشکوه در قالب 12 حلقه نوار به علاقه‌مندان موسیقی عرضه شد که در هریک از این قطعات نقطه عطف بزرگی در موسیقی امروز ما به شمار می‌‌آید. خوانندگانی چون شهرام ناظری، صدیق تعریف، بیژن کامکار با حضور هنرمندانه در چاووش بیشتر شناخته شدند و با خلق آثاری زیبا و دلنشین، گام‌های نخست هنری خود را برداشتند.

آلبوم اول این گروه با نام «به یاد عارف» در تابستان 1357 منتشر شد. این آلبوم ترکیبی از موسیقی محمدرضا لطفی، صدای محمدرضا شجریان و اشعار هوشنگ ابتهاج بود که محتوای موسیقایی‌اش درباره عارف قزوینی، موسیقیدان و تصنیف‌ساز مشهور دوره قاجار است. «چاووش 2» بی‌درنگ پس از پیروزی انقلاب اسلامی و «چاووش 3» ابتدای جنگ وارد بازار شد.

انقلاب اسلامی برای مردم در واقع نوعی بازگشت به خویشتن بود. به همین دلیل از همان ابتدا شکل ضدغربی به خود گرفت و رویکرد آن بیشتر به طرف سنت‌های ایرانی و اسلامی بود.

بدیهی است این گرایش به سنت در موسیقی اصیل و سنتی نیز تبلور یافت و موسیقیدانان بیش از پیش به اصل خود بازگشتند. اعضای کانون فرهنگی چاووش نیز از این جریان جدا نبودند و بخوبی توانستند قسمت عمده این کار را به سامان برسانند.

این هنرمندان به صورتی خودجوش، آلبوم‌هایی با عنوان چاووش را به صورت سریالی از شماره یک تا 10 به بازار عرضه کردند. این آلبوم‌ها شکل پالایش شده و به روز سنت بود که بخوبی جای خود را میان مردم باز کرد و بارها از رادیو و تلویزیون پخش شد. چاووش از طرفی زاییده خلاقیت و شور سازندگان آن بود؛ مثلا این که آنها به بازسازی و تقلید از آثار وطنی عارف قزوینی نپرداختند.

از طرف دیگر، نوعی بیدار باش به شمار می‌آمد و خیلی‌ها را که کلا به موسیقی و به طور جزیی به موسیقی ایرانی توجهی نداشتند، به سمت این هنر جذب کرد. موسیقی عرضه شده در چاووش‌ها، موسیقی اندیشه بود و دعوت به تفکر. شسته رفته بودن و حماسی و سرود بودن این آثار را هم می‌توان دلیل طبیعی بودن این واکنش دانست.

مرجان توجهی