احداث تفرجگاه در پارک ملی تندوره

به گزارش ایسنا ، سازمان حفاظت محیط زیست به ساخت تفرجگاه برای مناطق تحت حفاظت رو آورده است ساخت تفرجگاه در جنگل گلستان و دریاچه ارومیه شاید با هدف حفاظت مطلوب‌تر از مناطق، احقاق حقوق مردم از پارک‌های ملی، توسعه گردشگری در منطقه و ممانعت از تخریب در اثر احداث راه، جاده و سد و ساخت تفرجگاه دیگری در پارک ملی تندوره به‌عنوان پلنگستان ایران در دستور کار است.

هنریک مجنونیان ، استاد محیط زیست در کتاب خود با عنوان «مناطق حفاظت شده ایران» از تفرج به‌عنوان یکی از اهداف ثانویه ایجاد پارک‌های ملی نام برده و می‌گوید: تفرج پشتوانه‌ای مناسب برای حفظ موجودیت پارک، اشتغال‌زایی، درآمدزایی و وسیله مناسبی برای متقاعد کردن مسوولان و عامه مردم درخصوص حفاظت از مناطق طبیعی است.

به نوشته این کارشناس و مدرس مشهور محیط زیست ایران، توریسم جدا از ارزش‌های اقتصادی، فرهنگی و آموزشی دارای اثرات منفی نیز است؛ به همین دلیل در صورتی که افزایش جاذبه‌های توریستی بر اساس مبانی صحیح طرح‌ریزی نشوند به عامل تهدیدکننده‌ای برای موجودیت پارک‌ها تبدیل خواهد شد.

وی هدایت توریسم و استفاده از راهنما برای آن‌ها ، ارتقای سطح خدمات آموزشی و افزایش آگاهی بازدیدکنندگان را ضروری می‌داند و ادامه می‌دهد: با این وجود ، فقدان خدمات تفسیری و آموزشی در تفرجگاه‌های مناطق ایران به چشم می‌خورد، خدمات تفرجگاهی ارایه شده در این تفرجگاه‌ها در سطح پایینی قرار داشته و فاقد ماهیت آموزشی و ترویجی است.

دکتر مجنونیان بر این باور است که حفظ ارزش‌های پارک‌ ملی لازمه ادامه حیات توریسم است و در غیر این صورت طبیعت‌گردی در نهایت در اثر استفاده بی‌رویه و غیراصولی به فرسایش منابع، تخریب منطقه و کاهش رضایت بازدیدکنندگان می‌انجامد.

اقدام برای ایجاد تفرجگاه بر مبنای طرح‌های مدیریت و زون‌بندی اصولی در مناطق، مدیریت تفرجگاه و توجه به ظرفیت قابل تحمل منطقه، ارزیابی پیامدهای ساخت تفرجگاه و اثرات سوء استفاده بی‌رویه، همخوانی ساختارها با طبیعت منطقه، بازیافت مواد زاید، مدیریت زباله و فاضلاب، دور بودن جاده و تفرجگاه از مراکز خاص حیات وحش و در نهایت حفظ پارک ملی و ارزش‌های آن از اصولی ضروری است که پدر تقسیم بندی مناطق ایران لازم می‌داند در تفرج به آن‌ها توجه شود.

به نوشته این استاد محیط زیست، در تفرجگاه‌های موجود در مناطق تحت حفاظت سازمان محیط زیست ایران، به دلیل عدم برخورداری از ضوابط، مکان‌یابی، تجهیز، ظرفیت برد و برنامه‌ریزی اثرات استفاده انسان کاملا مشهود است و این احتمال وجود دارد که توانایی ارایه خدمات تفرجگاهی پایدار در دراز مدت را نتوانند داشته‌ باشند.

استاد مجنونیان در کتاب مباحثی پیرامون پارک‌ها، فضای سبز و تفرجگاه‌ها می‌گوید: تفرجگاه‌های ایجاد شده در سطح پارک‌های ملی ایران هیچ یک نتیجه ارزیابی حاصل از مطالعات و فرآیند طرح‌ریزی نیستند و حتی مکان‌یابی آن‌ها نیز نتیجه مطالعات منابع فیزیکی و بیولوژیکی پارک‌ها نیست و به همین دلیل اثرات سوءاستفاده انسانی در تفرجگاه‌های ساخته شده کاملا مشهود است.

به اعتقاد این استاد بزرگ متاسفانه مرزها و زون‌بندی‌های موجود نه بر اساس نیازهای اکولوژیک بلکه عمدتا بر اساس شرایط محلی انتخاب شده‌اند.

وی در پایان نتیجه می‌گیرد: تا زمانی‌که پارک‌ها و مناطق از نظر حمایت دراز مدت تضمین نشوند و توریسم به عنوان وسیله‌ای برای خودگردانی پارک‌ها بر اساس دستورالعمل‌های علمی در قالب طرح‌های جامع مطرح نشوند و مطالعات جامع صورت نگیرد، ظرفیت برد آن‌ها مشخص نشود و خدمات لازم مستقر نشوند، تفرج و توریسم به طور پراکنده فاقد مطلوبیت لازم برای پارک‌ها و مناطق خواهد بود و چه بسا به عامل تهدیدکننده‌ای نیز تبدیل شود.

 آیا ساخت دو تفرجگاه چهلمیر و چرلاق در تندوره به صلاح است؟

یکی از فلسفه‌های ایجاد پارک‌های ملی، استفاده‌های گردشگری است، اما گردشگری تنها در نواحی خاصی از پارک ملی که در طرح مدیریت یا در نقشه زون بندی پارک به عنوان زون تفرجگاهی انتخاب شده‌اند مجاز است. طرح تفضیلی مدیریت پارک پس از تهیه توسط مشاوران، مورد تصویب نهایی سازمان قرار می‌گیرد، اشکالات آن بررسی و اصلاح می‌شود و دستور احداث تفرجگاه به ادارات محیط زیست شهرستان‌ها ابلاغ می‌شود که در مورد تفرجگاه چرلاق و چهلمیر تقریباً هیچ یک از این مراحل طی نشده‌ است.

این تفرجگاه‌ها در حالی در حاشیه تندوره جا خوش می‌کنند که طرح تفضیلی مدیریت پارک ملی تندوره هنوز به تصویب سازمان حفاظت محیط زیست نرسیده‌ و گذشته از این مشاوری که طرح زون بندی و مدیریت این پارک را انجام داده، مورد تایید کارشناسان و حتی مورد تایید کارشناسان خود سازمان حفاظت محیط زیست نیست. برخی کارشناسان عقیده دارند طرح‌ مدیریت جامع پارک ملی و منطقه حفاظت شده تندوره به‌دلیل نبود اطلاعات و عدم صرف هزینه کافی دارای ایرادها و اشکالاتی است.

گذشته از این باید دید که آیا تاکنون فایده‌مندی یک منطقه تفریحی در برابر آسیب‌ها و تخریب‌های ناشی از آن در ایران بررسی شده است؟

به عقیده برخی صاحب نظران حوزه محیط زیست، گردشگری در کشور به نوعی بورس بازی زمین تبدیل شده است.

مسئله واگذاری زمین به افراد در یک منطقه حفاظت شده نکته‌ای است که نگرانی زیادی در این خصوص ایجاد کرده و برخی صاحب نظران بر این عقیده‌اند که سازمان میراث فرهنگی با این هدف اقدام به ایجاد مناطق گردشگری می‌کند که زمین‌ها را واگذار نماید. سرمایه‌گذاران خصوصی نیز به طمع تصرف زمین در این بخش سرمایه‌گذاری می کنند که این مساله در بحث گردشگری در مناطق حفاظت شده می‌تواند بسیار خطرناک باشد.

به اعتقاد کارشناسان، تجربه نشان می‌دهد که شیوه‌های مرسوم ساخت تفرجگاه در مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست و شیوه‌های مرسوم گردشگری هیچ کمکی به بهبود اوضاع مناطق نکرده و چه بسا به تهدیدی برای منطقه تبدیل شده ‌است و براستی چه تضمینی وجود دارد که این تجربه تلخ در تندوره نیز تکرار نشود؟

به گفته یکی از استادان محیط زیست ایران در حال حاضر هیچ کدام از پارک‌های ملی ایران که تفرجگاه در زون تفرجگاهی و گردشگری آن‌ها احداث شده سامان درستی ندارند و این تخریب‌ها ناشی از زون بندی غلط و غیراصولی و قرار گرفتن تفرجگاه در زون نامناسب یا به دلیل عدم توجه به ظرفیت قابل تحمل منطقه است.

اداره حفاظت محیط زیست خراسان رضوی اعلام می‌کند که سالانه 50 هزار نفر از تفرجگاه چهلمیر دیدن می کنند، آیا این است معنای گردشگری اصولی بر اساس ظرفیت‌های قابل تحمل محیط آیا نمی‌توان نتیجه گرفت که دو علت عمده تخریب پارک‌های ملی در اثر احداث تفرجگاه یعنی غیراصولی بودن نقشه‌های زون بندی و عدم توجه به ظرفیت قابل تحمل منطقه در مورد چهلمیر نیز صادق است؟

سازمان محیط زیست در ساخت تفرجگاه هیچ اصولی را مد نظر قرار نمی‌دهد

مهندس مهدی چلانی، یکی از صاحب نظران مسائل مربوط به محیط طبیعی به ویژه در پارک ملی تندوره،پایداری منطقه و تولید اقتصادی را دو هدف اصلی اکوتوریسم و گردشگری دانست و با بیان این‌که سیاستگذاری در زمینه گردشگری باید به سمت تحقق این اهداف پیش برود، افزود: در ایران گردشگری به شیوه سنتی اداره می‌شود؛ یعنی باز کردن یک دفتر کار، تبلیغات، گرفتن پول از مردم و بردن آن‌ها به مناطق، بدون اینکه زیرساخت و برنامه‌ریزی دقیقی برای اصولی کردن بخش گردشگری وجود داشته باشد. با این اوضاع چرا باید منطقه‌ای به اهمیت تندوره برای بهره‌مندی از چنین شیوه نابخردانه گردشگری تخریب شود.

وی برنامه‌ریزی، طراحی منسجم و هدفمند را برای بهره‌مندی از اکوتوریسم واقعی ضروری دانست و گفت: تنها با ساخت تفرجگاه نمی‌توان به اهداف واقعی اکوتوریسم دست پیدا کرد. از نظر (IUCN (International Union for Conservation of Nature یکی از اهداف پارک‌های ملی، بحث تفرج و استفاده مردم از طبیعت است اما نحوه اجرای این کار خیلی اهمیت دارد.در واقع سازمان محیط زیست در ساخت تفرجگاه هیچ اصولی را مد نظر قرار نمی‌دهد.

وی با بیان این که در ایران تعداد پارک‌های ملی که به‌دلیل ساخت تفرجگاه آسیب دیده‌اند، کم نیست افزود: قطع درختان برای ساخت سکو، جاده‌سازی، خانه‌سازی برای اقامت مردم و مانند این‌ها از نظر سازمان محیط زیست یعنی ساخت تفرجگاهی که در آینده نابودی منطقه را در پی دارد.

این فعال و محقق محیط زیست انجام ارزیابی، شناخت پتانسیل و ظرفیت منطقه، بررسی عوامل تاثیرگذار و برنامه‌ریزی را برای انجام یک کار اصولی در زمینه ایجاد تفرجگاه ضروری دانست و گفت: ساخت تفرجگاه در تندوره ارزیابی نشده بنابراین این عمل غیر اصولی است و در نهایت منجر به نابودی زیستگاه و گونه‌های موجود در منطقه می‌شود.

وی با تاکید بر این‌که تفرجگاه باید به سمت حفاظت پایدار پیش برود، افزود: حفاظت پایدار از منطقه زمانی حاصل می‌شود که سازمان پیش از هر اقدامی از دارایی‌ها و ارزش‌های منطقه آگاه باشد و بر حسب این ارزش‌ها طرح‌ریزی کند؛ مشکل این جاست که آن‌ها نمی‌دانند در پارک ملی تندوره و حتی در چهلمیر چه دارند بنابراین نمی‌توانند به طراحی و مدیریت درستی برسند.

5 گونه از 7 گونه گربه‌سان موجود در ایران در تندوره زیست می‌کنند

مهندس چلانی گفت: تندوره تنها منطقه کپه داغ کشور است که تحت حفاظت قرار دارد، بهترین منطقه کوهستانی و بهترین زیستگاه پلنگ در ایران است، گونه‌های دارد که در هیچ کجای کشور پیدا نمی‌شود.

وی در رابطه با ارزش‌های زیستی بسیار بالای چهلمیر توضیح داد: 5 گونه از 7 گونه گربه‌سان موجود در ایران در این منطقه زیست می‌کنند، چهلمیر زیستگاه سمور سنگی، زردبر، راسو، قوچ و میش، کل و بز، پایکا و چندین نوع جونده دیگر است، گربه پالاس که کمیاب‌ترین گربه‌سان دنیاست در این منطقه زیست می‌کند و به جرات می‌توان گفت تمام پارک ملی تندوره در چهلمیر خلاصه شده اما ناآگاهی مسوولان این منطقه را تبدیل به تفرجگاه کرده است.

مهندس چلانی اضافه کرد: چهلمیر نباید به این شکل نامتناسب مورد بهره‌برداری قرار گیرد چراکه زیستگاه پلنگ، یکی از بهترین زیستگاه‌های گربه پالاس، گربه جنگلی و گربه وحشی و یکی از بهترین نقاط پراکنش سم‌داران منطقه است.

وی افزود: وضعیت چرلاق نیز دقیقا مشابه چهلمیر است اما جمعیت حیات وحش آن نسبت به چهلمیر کمتر است، در چرلاق پلنگ رفت و آمد نمی‌کند اما گربه پالاس، گربه وحشی و گربه جنگلی حضور دارند.

زیستگاه ارزشمندترین گونه‌های ایران با ساخت تفرجگاه در تندوره به خطر می‌افتد

وی با طرح این سوال که واقعا چرا اداره کل حفاظت محیط زیست استان خراسان رضوی در جایی که این همه گونه زیستی وجود دارد اقدام به ساخت و ساز می‌کند ، افزود: حضور این گونه‌ها در منطقه نشان می‌دهد که چهلمیر و چرلاق قابلیت‌های زیستگاهی این گونه‌ها را دارند و ما عملا با ساخت تفرجگاه آن‌ها را نابود کرده‌ایم.

این متخصص مسایل محیط زیست اضافه کرد: این که با هدف تفرج و گردشگری، زیستگاه گونه‌های با ارزش و کمیاب را نابود کنند و حیات آن‌ها را در خطر نابودی قرار دهند تا یک عده بتوانند تفریح کنند ده‌ها سال است که در دنیا منسوخ شده است.

وی گفت: در شرکت‌های مشاوره کشورهایی همانند انگلیس پیش از اجرای هر پروژه بررسی می‌کنند که منطقه زیستگاه هیچ گونه‌ای نباشد به طوری که در یک مورد در منطقه‌ای که زیستگاه یک گونه مارمولک بود دولت مانع ساخت و اجرای یک پروژه‌ عمرانی شد.متاسفانه این‌ها مسائلی است که در ایران به آن بهایی داده نمی‌شود، در واقع مدیران ارشد با دیدی کاملا نا آگاهانه و بدور از واقعیت، بدون در نظر گرفتن عواقب ناشی از آن‌ها اقدام به اتخاذ تصمیماتی می‌کنند که در نهایت خود و مدیریت مناطق آن‌ها را به زیر سوال می‌برد.

با وجود اعلام مسوولان محیط زیست، حضور پلنگ در تفرجگاه چهلمیر قطعی است

مهندس چلانی که 5 سال در زمینه اکولوژی پلنگ در تندوره تحقیق کرده‌ است، با تاکید بر حضور پلنگ در محل تفرجگاه چهلمیر گفت: من بارها شاهد حضور پلنگ در محل تفرجگاه حتی در محل ساخت و سازها بوده‌ام. اگر اداره محیط زیست استان اعلام می‌کند که چهلمیر زیستگاه پلنگ نیست برای این است که زیر سوال نرود و صرفا به دلیل توجیه کاری است که دارند در حق این منطقه انجام می‌دهند و شاید تمایلی به داشتن چنین اطلاعاتی ندارند.

ساخت تفرجگاه دقیقا بر زیست پلنگ در پارک ملی تاثیر دارد

وی با بیان این‌ که بر خلاف ادعای اداره کل حفاظت محیط زیست، ساخت تفرجگاه دقیقاً بر زیست پلنگ در پارک ملی تاثیر دارد، اظهار داشت: بر اساس تحقیقی که در زمینه تاثیر اکوتوریسم بر حاشیه یکی از مناطق حفاظت شده آمریکا صورت پذیرفته است، طبیعت‌گردی و حضور مردم از تمام جهات به ویژه بر روی زادآوری، پراکنش و حتی ویژگی‌های رفتاری گونه‌های موجود در منطقه تاثیرگذار است بنابراین نمی‌توان گفت اکوتوریسم تاثیری بر حیات وحش ندارد؛ مسلما کسانی که این حرف را می‌زنند روی این موضوع کار علمی نکرده‌اند.

مهندس چلانی با اشاره به حساسیت بالای پلنگ نسبت به سر و صدا گفت: به دلیل افزایش ترددها، احتمال برخورد پلنگ با انسان وجود دارد، پلنگ برای دفاع از خودش به انسان حمله می‌کند که در صورت بروز چنین اتفاقی پلنگ را به عنوان یک حیوان وحشی از بین خواهند برد. اگر هم در اثر تصادف با موتور پلنگی از بین برود نتیجه آن یک پلنگ تاکسیدرمی شده در موزه‌ها خواهد بود و این یعنی کمال بی مسوولیتی مدیران ما.

ساخت تفرجگاه در چرلاق تاثیری در کاهش فشار جمعیت در چهلمیر ندارد

وی بروز آتش‌سوزی در چهلمیر را یکی از عوارض ساخت تفرجگاه و رفت و آمد مردم برشمرد و ادامه داد: در آتش‌سوزی تابستان گذشته در چهلمیر بسیاری از درختان و به دنبال آن بخشی از زیست گیاهی و جانوری این منطقه نابود شد که چندین سال طول می‌کشد تا این درختان دوباره جایگزین شوند.

چلانی حجم بسیار بالای بازدیدکنندگان از چهلمیر را از دیگر معضلات این تفرجگاه دانست و با بیان این که به دلیل واگذاری تفرجگاه به یک شرکت خصوصی محیط‌ ‌بان‌ها نمی‌توانند دخالتی در این منطقه داشته باشند، گفت: 5 هزار بازدیدکننده در تابستان یعنی حضور روزانه 60 تا 65 نفر در تفرجگاه چهلمیر با سر و صدای بسیار زیاد و فرهنگ‌های مختلف وجود دارد.ساخت تفرجگاه در چرلاق به علت دور بودن مسیر آن فشار جمعیتی در چهلمیر را کاهش نمی‌دهد.

محل تفرجگاه و شیوه اداره آن غیراصولی است

وی محل انتخاب شده برای ساخت تفرجگاه و شیوه ساخت تفرجگاه در پارک ملی تندوره را غیراصولی دانست و توضیح داد: یکی از اصولی که در تفرجگاه چهلمیر به آن توجهی نشده عریض کردن مسیر رفت و آمد گردشگران تا آخرین حد ممکن است، در حالی که انجام چنین اقداماتی در پارک‌های ملی بنا بر قانون مگر با ارائه توجیهاتی منطقی ممنوع است.

آیا مسولان در آینده پاسخی برای تخریب تندوره و چهلمیر خواهند داشت؟

این کارشناس محیط زیست تصریح کرد: آسفالت کردن این مسیر در آینده حتمی است چراکه بازدیدکننده‌ها آسایش و رضایت می‌خواهند و اداره کل مجبور است این رضایت را فراهم کند. مسلما با رشد جمعیت و افزایش دسترسی مردم به منطقه چند سال دیگر تفرجگاه نیاز به توسعه خواهد داشت، تنها راه گسترش تفرجگاه نیز کاهش زیستگاه‌های مربوط به حیات وحش منطقه است.

حتما درختان بیشتری برای ساخت خانه و سوئیت در منطقه قطع خواهد شد، روی رودخانه را خواهند پوشاند و صد درصد برخوردی بین وحوش منطقه و مردم ایجاد خواهد شد که در نهایت نتیجه‌ای جز حذف گونه‌های منطقه به دنبال ندارد. آیا مسوولان این اداره کل، آن زمان پاسخی خواهند داشت؟

وی با اشاره به این که تغییر محل پاسگاه محیط‌بانی چهلمیر از محل اولیه به خارج تفرجگاه و تبدیل آن به سوئیت بازدیدکنندگان، افزود: این کار از امنیت و رویکرد حفاظتی منطقه به شدت کاسته و یک اشتباه محض است.

این کارشناس محیط زیست گفت: با وجود پاسگاه محیط‌بانی در چهلمیر، اگر مشکلی پیش می‌آمد محیط‌بان‌ها به راحتی متوجه می‌شدند و دسترسی به منطقه برایشان راحت‌تر بود، شکارچی جرات ورود به منطقه را از این محل نداشت و مجبور بود راه‌های سخت‌تری را انتخاب کند اما با جابه‌جایی پاسگاه، شکارچی خیلی راحت به منطقه وارد می‌شود.

چلانی افزود: با این کار مدیریت این اداره کل خواسته یا ناخواسته نفوذ محیط‌بان‌ها به منطقه را کم کرده است. از یک طرف شکارچی‌ها به منطقه فشار می‌آورند و از طرف دیگر گردشگران و من خودم بارها گردشگران را در داخل پارک ملی دیده‌ام.

وی با طرح این سوال که آیا درآمد سالیانه حاصل از تفرجگاه ارزش خساراتی که باید بابت آن پرداخت کرد را دارد یا خیر؟، گفت: سالی یک تا دو میلیون تومان درآمد حاصل از گردشگری ارزش ندارد که 800 تا 100 میلیون تومان برای ساخت این سازه‌ها صرف کنند؛ گذشته از این، آیا بهتر نبود این پول برای افزایش بعد حفاظتی منطقه صرف شود؟

این کارشناس محیط زیست با بیان این نکته که در حال حاضر در دنیا، اکوتوریسم به عنوان مهمترین پایه‌های حفاظت مطرح می شود، توضیح داد: با توسعه گردشگری معقول و کارآمد، حفاظت معنا پیدا می‌کند و قدرت حفاظتی سازمان افزایش می‌یابد، با ساخت تفرجگاه بحث مالی و سود اقتصادی حاصل از اکوتوریسم مطرح می‌شود و سازمان موظف است برای این کار سرمایه‌گذاری کند تا جمعیت فون و فلور (جانور و گیاه) منطقه و به تبع آن تعداد بازدیدکننده‌ها با توجه به ظرفیت برد منطقه افزایش یابد.

چلانی با بیان این که در تندوره تنها باید رویکرد حفاظتی را در پیش گرفت، افزود: سازمان با ساخت تفرجگاه می‌خواهد در پی ارتقاء چیست؟ با این وضعیت ساخت تفرجگاه در تندوره واقعا چه توجیهی و دلیل حفاظتی دارد؟

حفظ تفرجگاه به حالت سنتی سابق بهترین راه حل موجود برای تندوره است

وی حفظ تفرجگاه به همان حالت سنتی سابق را بهترین راه حل موجود دانست و عنوان کرد: چهلمیر و چرلاق هر دو تفرجگاه سنتی بودند و باید به همان صورت حفظ شوند؛ اگر بخواهیم آن‌ها را به تفرجگاه مدرن تبدیل کنیم آشغال و زباله همیشه روی هم جمع می‌شوند، درخت‌های منطقه کم‌کم از بین می‌روند، تنوع زیستی نابود می‌شود و پارک دیگر هیچ ارزش حفاظتی نخواهد داشت.

چلانی ادامه داد: چهلمیر باید به همان حالت اول برگردانده شود چراکه وضعیت سنتی منطقه برای مردم محلی، گردشگران و تنوع زیستی منطقه بهتر بود؛ علاوه براین حجم کاری محیط‌ بان‌ها تا این حد بالا نبود.

این کارشناس محیط زیست تصریح کرد: در تفرجگاه سنتی هیچ فشاری روی منطقه نبود ، ساخت‌وسازی انجام نشده بود، کمبود آبی وجود نداشت (در حال حاضر آب چشمه چهلمیر را به سمت سرویس‌های بهداشتی لوله‌کشی کرده‌اند) ، تراکم جمعیت و ترافیک رفت و آمد ماشین‌ها تا این حد زیاد نبود، همه چیز بکر و زیبا و چهلمیر بهشت تندوره بود.

وی با تاکید بر لزوم حذف ساخت و سازهای موجود در چهلمیر و ساختمان‌سازی در چرلاق گفت: وقتی منطقه‌ای همانند زوباران و منطقه حفاظت شده تندوره را داریم چه دلیلی دارد که پارک ملی به‌دلیل ساخت تفرجگاه تخریب شود؟

این کارشناس مسائل محیط زیست همچنین از تصمیم‌گیرندگان در این رابطه خواست به جای ارائه توجیهات در خصوص انتقادات و دشمن فرض کردن منتقدان، نیم نگاهی به آینده اقدامات و نوع عملکرد خود داشته باشند.

نمونه‌های مختلفی از تخریب مناطق در اثر ساخت تفرجگاه در کشور وجود دارد

عبدوس ، مدیرکل دفتر امور مناطق و زیستگاه‌های سازمان حفاظت محیط زیست با بیان این‌که فعالیت‌های تفرجی در صورتی که لجام گسیخته و بدون طرح مدیریت انجام شوند می‌توانند موجب تغییر اکوسیستم شوند، گفت: نمونه‌هایی از تخریب مناطق تحت حفاظت به‌دلیل فعالیت‌های تفرجی در کشور داریم که دراین باره می‌توان به البرز مرکزی اشاره کرد.

وی افزود: بنا بر ماده 16 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست هر عملی که موجب از بین رفتن رستنی‌ها و تغییر اکوسیستم پارک ملی شود ممنوع است بنابراین در صورتی که تفرجگاه چهلمیر در داخل منابع ملی ساخته شود، احداث آن پیش از تصویب طرح تفصیلی و دستور کتبی سازمان ممنوع است.

طرح تفضیلی مدیریت پارک ملی تندوره، جانمایی تک‌ تک سازه‌ها در زون تفرج را مشخص می‌کند و من فکر نمی‌کنم قبل از طی مراحل قانونی و تصویب طرح تفضیلی در سازمان، اداره کل اجازه ساخت سازه‌ها در چهلمیر و چرلاق را بدهد.

مدیرکل دفتر زیستگاه‌ها و امور مناطق سازمان حفاظت محیط زیست گفت: اداره کل حفاظت محیط ریست خراسان رضوی تصمیم خود مبنی بر ساخت تفرجگاه در چهلمیر و چرلاق را به ما اطلاع نداده‌ است.

عبدوس با بیان این‌ که چهلمیر از گذشته مورد استفاده مردم بوده و در حال حاضر در مطالعات طرح توجیهی در زون تفرجی قرار گرفته است، ادامه داد: اداره محیط زیست استان با توجه به نتایج این مطالعات بحث ایجاد زیرساخت ‌های طبیعت‌گردی در چهلمیر و چرلاق را در دستور کار خود قرار داده ‌است و این گونه اقدامات بر اساس نتایج مطالعات طرح توجیهی مجاز است.

وی فعالیت‌های طبیعت‌گردی را هم راستا با حفاظت مناطق دانست و گفت: در صورت آشنایی مردم با منطقه و بهره‌مندی از آن، مردم اجازه نخواهند داد پروژه‌های مخربی مثل پالایشگاه و شهرک صنعتی داخل محدوده‌های تحت حفاظت انجام شود.

مدیرکل دفتر امور مناطق و زیستگاه‌های سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به وجود تفرجگاه‌های متعدد در پارک ملی دریاچه ارومیه، پارک ملی گلستان و پارک ملی کویر گفت: اگر تفرج به صورت لجام گسیخته و بدون مدیریت انجام شود، خسارت بیشتری به دنبال خواهد داشت.

مجتبی حسینی ، کارشناس محیط طبیعی محیط زیست گلستان نیز با بیان این که دو تفرجگاه آبشار و گلشن و یک مرکز بازدیدکنندگان در پارک ملی گلستان بر اساس مطالعات مدیریت در این پارک‌ ملی احداث شده است، گفت: نبود فرهنگ زیست محیطی در میان بازدیدکنندگان معضلاتی را در این تفرجگاه‌ها بوجود آورده به طوری‌که در سال گذشته ریاست پارک ملی گلستان درخواست تعطیلی یکی از تفرجگاه‌ها را مطرح کرد.

وی افزود: رها کردن آتش توسط بازدیدکنندگان باعث شد که ما سال گذشته شاهد یک آتش‌سوزی وسیع در مهمترین پارک ملی کشور باشیم به این ترتیب یکی از عوامل اصلی بروز این آتش‌سوزی در پارک ملی گلستان همین بحث تفرج و گردشگری بود.

اثرات منفی تفرجگاه تاکنون بیش از اثرات مثبت آن بوده ‌است

این کارشناس محیط طبیعی محیط زیست گلستان عدم رعایت بهداشت عمومی، تخریب زیستگاه، قطع درختان و بوته‌ها برای برافروختن آتش، ریختن زباله و پسماندهای پلاستیکی در منطقه، ایجاد سر و صدا، آلودگی هوا و آلودگی صوتی به دلیل تجمع خودروها را از اثرات نامطلوب تفرجگاه برشمرد و افزود: به هر حال تفرجگاه اثراتی بر محیط زیست دارد و در صورتی که بدون مطالعه و ارزیابی انجام شود اثرات آن خیلی شدیدتر خواهد بود.

مهندس حسینی استفاده‌های آموزشی - پژوهشی و تفریحی را یکی از اهداف ایجاد پارک‌های ملی برشمرد و با تاکید بر لزوم نظارت بر این فعالیت‌ها و انجام مطالعه و تحقیق پیش از هر اقدامی گفت: برای سنجش اثرات مثبت و منفی تفرجگاه‌ها در ایران شاخصی وجود ندارد اما آن طور که از ظاهر امر پیداست تاکنون اثرات منفی تفرجگاه بیش از اثرات مثبت آن بوده ‌است.

به طور قطع در توسعه گردشگری تنها نبایستی روی مناطق حفاظت شده که باید بکر و دست نخورده باقی بمانند تاکید شود؛ دولت در هر استان مناطق بسیار زیادی را به عنوان منطقه نمونه گردشگری معرفی می‌کند در حالی که قبل از آن لازم است برنامه مدون و جامعی در این رابطه در دستور کار دولت قرار بگیرد. با وجود ضرورت این امر هیچ برنامه‌ریزی برای 10 تا 20 سال آینده طبیعت‌گردی کشور انجام نشده و در واقع به مدت 30سال ما واژه‌ای به نام طبیعت‌گردی در کشور نداشتیم.