«روزنه» برنامه‌ای برای نخبگان جوان

به هر حال رادیو ایران با تهیه و تولید برنامه‌های مـخـتـلـف عـلـمی از جمله «روزنه» در برنامه‌های صبحگاهی خود شرایطی را فراهم کرده تا آخرین خبرهای داخلی و خارجی علمی را به سمع مخاطبان خود برساند. پس شما هم می‌توانید از امروز صبح شنونده برنامه زنده «روزنه» باشید تا از آخرین خبرهای علمی آگاهی یابید و با مخترعین جوان ایرانی و ابتکاراتشان آشنا شوید.

صبح یک روز تابستانی وقتی که عقربه‌های ساعت استودیو پخش رادیو ایران 05/9 صبح را نشان می‌دهد. اینجا تهران رادیو ایران و برنامه «روزنه» کاری از گروه دانش این شبکه رادیویی.

بعد از پخش آرم برنامه کیوان همتی با طمانینه خاصی می‌گوید: «به نام خدای بزرگ و مهربان، سلام دوستان، صبح‌تون بخیر، در یک روز گرم تابستانی همراه شمائیم با برنامه روزنه از گروه ایران و دانش رادیو ایران. این برنامه را به مدت 15 دقیقه تقدیم حضورتون می‌کنیم.» بعد از پخش موسیقی همتی ادامه می‌دهد: «دو شماره تلفن 22040086 و 22050009 تا پایان وقت برنامه در اختیار شماست سوال و نظرتون را با ما در میان بگذارید، اما چند خبر از کشورمون بشنوید.» بعد از خواندن چند خبر معصومعلی سردبیر و تهیه‌کننده برنامه، از پشت اتاقک شیشه‌ای استودیو به همتی اشاره می‌کند که اولین ارتباط تلفنی برقرار شده، پس از اعلام ساعت و برنامه با کارشناس، گفتگو را آغاز کن.

همتی می‌گوید: «صبح شما بخیر ساعت 13/9 دقیقه با برنامه روزنه در خدمت شما هستیم در پی درخواست یکی از شنوندگان ارجمند درخصوص علت تعریق زیاد با دکتر علیرضا فیروز متخصص پوست و مو صحبت می‌کنیم. پس از سلام و علیک کارشناس برنامه با مجری، همتی درخصوص علت تعریق زیاد بدن و راه درمان آن می‌پرسد و دکتر فیروز توضیحاتی را در این خصوص ارائه می‌دهد. ارتباط تلفنی با دکتر آریا جنابی فوق تخصص کلیه درخصوص تاثیر داروهای مسکن بر عملکرد کلیه از دیگر بخش‌های این برنامه است. دکتر جنابی پس از توضیحاتی تصریح می‌کند که همه مسکن‌ها را نبایستی به عنوان داروهای بی‌خطر استفاده کرد، زیرا یک تا 3 درصد نارسایی کلیه به خاطر مصرف مسکن‌هاست. افرادی که مصرف بی‌رویه، طولانی و خودسرانه دارند بایستی این اخطار را جدی تلقی نمایند. خبرهایی «از دنیای نانو تکنولوژی» و «یه نکته» با صدای مریم نشیبا درخصوص قرار ندادن یخچال و فریزر در کنار اجاق گاز از بخش‌های پایانی این برنامه است. پس از آن همتی این برنامه 15 دقیقه‌ای را با این جمله به پایان می‌رساند: «متشکریم از توجهتان به برنامه امروز روزنه تا فردا خدانگهدار.» وقتی برنامه تمام می‌شود، مهرآسا معصومعلی سردبیر قدیمی رادیو ایران که از 9 سالگی با برنامه کودک به عنوان گوینده در سنندج مشغول به کار شده و پس از گذراندن دوران دانشگاه در سال 65 به عنوان نویسنده در گروه خانواده فعالیت خود را شروع و در سال 72 پس از گذراندن دوره سردبیری و تهیه‌کنندگی رسما فعالیت خود را به عنوان تهیه‌کننده رادیو آغاز کرده برایم می‌گوید: اولین برنامه‌ای که سردبیری آن را برعهده داشتم برنامه «پرستاران» بود که آقای جولایی تهیه‌کنندگی آن را برعهده داشت که پس از مدتی تهیه آن را نیز برعهده گرفتم.

معصومعلی کارشناس علوم گیاهی دانشگاه تهران و کارشناس ارشد تهیه‌کنندگی دانشکده صداوسیما که در حال اتمام پایان‌نامه‌اش با موضوع «اخلاق حرفه‌ای در تهیه‌کنندگی رادیو است» ادامه می‌دهد:‌ نزدیک به 3‌‌سال است که برنامه صبحگاهی و علمی روزنه روی آنتن پخش رادیو ایران است.

معصومعلی می‌گوید: در حال حاضر روزنه دارای 2‌‌بخش خبرهای داخلی و خبرهای خارجی علمی است که سعی می‌شود در این بخش‌ها فعالیت‌های محققان داخلی کشور و کارهای تحقیقاتی که در دیگر کشورها صورت می‌پذیرد منعکس شود. همچنین با توجه به سوالات مردم در حوزه‌‌های پزشکی، بهداشتی و تغذیه در دو باکس کارشناسی پاسخگوی نیاز و سوالات مردم هستیم. ضمن این که هفته‌ای یک بار گزارشگران شهرهای مختلف کشور عزیزمان ایران فعالیت‌های محققان استان خودشان را بازگو می‌نمایند.

معصومعلی از تغییر برنامه روزنه در روزهای آینده خبر می‌دهد و می‌گوید: قرار است که به زودی در باکس‌های اطلاعاتی و آموزشی که به مدت 4 دقیقه تهیه می‌شود، درباره یک موضوع با چند کارشناس گفتگو شود، یعنی موضوعات را از جنبه‌های مختلف بررسی و مورد نقد قرار دهیم.

در حال حاضر در برنامه به چند موضوع مختلف می‌پردازیم که در صورت تغییر بایستی فقط به یک موضوع پرداخت.

او درخـصـوص اسـتـفاده کردن موسیقی در دل برنامه‌های علمی می‌گوید: موسیقی‌ای که در برنامه علمی استفاده می‌شود نسبت به سایر برنامه‌هایی که ماهیت آنها موسیقی است، متفاوت است. من در این برنامه بیشتر از موسیقی‌های کلاسیک مدرن، موسیقی الکترونیک و موسیقی فیلم استفاده می‌کنم. ضمن این که کاربرد موسیقی من در برنامه، موسیقی فاصله است. خبرهایی که در برنامه خوانده می‌شود کوتاه است و نمی‌توانم هر آن، موسیقی را عوض کنم، چون ذهن شنونده که متمرکز به خبر شده به هم ریخته می‌شود، بنابراین بایستی از موسیقی‌ای استفاده کنم که تمرکز شنونده حفظ شود تا بتواند مطلب بعدی را گوش کند. در واقع من از موسیقی برای فاصله بین هضم مطلب قبلی و فراگرفتن مطلب بعدی استفاده می‌کنم.

معصومعلی که در حال حاضر سردبیر برنامه‌های «ساده مثل صبح» و «مردم و پلیس» است هدف از تهیه روزنه را دادن اطلاعاتی کاربردی برای مخاطبان می‌داند و می‌گوید: در برنامه «روزنه» اخبار و اطلاعات علمی را در اختیار شنوندگان قرار می‌دهیم که به دردشان بخورد ضمن این که با ضرباهنگ کوتاه مطالب گفته می‌شود. وقتی از معصومعلی می‌پرسم برای تهیه برنامه چقدر وقت می‌گذارید می‌گوید: از اول صبح تقریبا ساعت 30/5 در اینترنت، سایت‌های مختلف علمی را نگاه می‌کنم، خبرها را می‌خوانم و از دل خبرها برنامه را می‌سازم.

از بعضی از خبرها چون تخصصی هستند، استفاده نمی‌کنم بیشتر از خبرهایی استفاده می‌کنم که مردم از شنیدنش لذت ببرند. تقریبا این کار یک ساعت و نیم طول می‌کشد.

می‌پرسم برای ساخت برنامه از مطالب روزنامه‌ها هم استفاده می‌کنید، ادامه می‌دهد: از اخبار روزنامه استفاده نمی‌کنم چون این اخبار کهنه شده و تازگی ندارد ولی از بعضی موضوعاتی که تحقیق کافی روی آن صورت گرفته و من بتوانم سوژه خوبی از آن به دست بیاورم، استفاده می‌کنم مثل: پیدا شدن ردپای انسان‌های سنگی. البته با توجه به سوال‌های مردم که با دو شماره تلفن 22040086 و 22050009 تا پایان وقت برنامه، مطرح می‌کنند یا سامانه پیام کوتاه 3000035 پیام خود را می‌فرستند و با هماهنگی کارشناسان سعی می‌کنم برنامه را بسازم. البته همیشه هم این‌طور نیست که فقط جوابگوی سوالات مردم باشیم. گاهی وقت‌ها یکسری سوژه‌های جالبی هست که شنیدن آنها برای مخاطبان مفید است. مثل مضرات به کار بردن مواد رنگی در آبمیوه‌ها و لواشک‌ها که با ارتباط با کارشناسان مربوطه، برنامه را تهیه می‌کنیم.

وقتی از معصومعلی می‌پرسم برنامه چقدر مخاطب دارد، بدون هیچ درنگی می‌گوید: بایستی از طرف مرکز تحقیقات صدا و سیما این آمار گفته شود. البته بعید می‌دانم که تا امروز این کار صورت پذیرفته باشد.

معصومعلی تصریح می‌کند: چون ما در برنامه، مخترعین جوان را به جامعه علمی کشورمان معرفی می‌کنیم، پل ارتباطی بین مخترع و شرکت‌هایی که دوست دارند از اختراع این افراد بهره‌برداری داشته باشند به حساب می‌آییم.

وقتی از این سردبیر با استعداد می‌پرسم که چطور همزمان برنامه را هم سردبیری می‌کنید هم تهیه، حواستان هم به اجرای گوینده هست هم به کارشناس پشت خط تلفن و سی‌دی‌ای که بایستی در دستگاه بگذاری؟! آیا این استرس ندارد؟ می‌گوید: بهتر است که کلمه استرس را اصلاح کنی. یک هیجان مثبت و مفید کار ما را لذتبخش‌تر می‌کند. در استودیو خودت هستی و یک عالم شنونده. بنابراین دلت می‌خواهد که با تمام وجود این کار را انجام دهی. این که چشمت به لپ‌تاپ باشد که آخرین پیام‌های کوتاه مخاطبان را دریافت کنی، کـارشـنـاسـت بـموقع پشت خط ارتباط باشد، برای کارشناست درباره موضوع برنامه توضیح بدهی، سوالات را چک کنی، گوشت به موزیک باشد به هر حال همه تهیه‌کننده‌ها یکجوری حرفه‌ای شده‌اند و بایستی چند کار را همزمان باهم انجام دهند. من این دغدغه را مثبت می‌دانم نه منفی! و از این که احساس کنی شنونده برنامه‌ات مطلب تازه‌ای را یاد گرفته احساس خوشایندی به تو دست می‌دهد.

معصومعلی سردبیری را موفق می‌داند که به روز باشد، ضمن به دست آوردن اطلاعات جدید، دانش و آگاهی‌اش را زیاد کند، نظریه‌های مختلف رسانه‌ای و علوم مرتبط با رادیو را مطالعه کند، از دیگران بیاموزد، و هر آنچه را که نمی‌داند بشنود و نگوید که چند سال است که سابقه کار دارد. یاد گرفتن مفید است نه مضر!

معصومعلی ادامه می‌دهد: ارزش برنامه زنده به این است که به روز باشد. وظیفه یک برنامه علمی هم این است که درباره موضوعات به روز، برنامه‌سازی داشته باشد. موضوعاتی همچون آیا آنفلوآنزای خوکی به ایران می‌رسد یا نه؟ طرح غربالگری نوزادان، تنبلی چشم از جمله موضوعاتی بود که روزنه بدون از دست دادن زمان، زود به آنها پرداخت، چون مردم هم توقع دارند از برنامه خودشان مطالب را به موقع بشنوند. بعد از این که همه رسانه‌ها به یک موضوعی بپردازند بعد ما بپردازیم دیگر شنیدن آن مطلب برای مردم جالب نیست.

کیوان همتی که از سال 74 کارش را در رادیو با گزارشگری آغاز کرده و در حال حاضر گوینده برنامه‌های خانه ملت و کند و کاو است درباره اجرای برنامه «روزنه» می‌گوید: با توجه به این که ساعت پخش برنامه صبح است و مخاطب روز را آغاز کرده، من سعی کردم با توجه به آنچه که در توان دارم نهایت تلاشم را بکنم تا رضایت مخاطب جلب شود و بتواند روز خودش را به خوبی سپری کند و فعالیت‌های خود را به نحو احسن انجام دهد. حال در این راستا اگر مورد نظر قرار گرفته که از خداوند سپاسگزارم و از مخاطبم هم تشکر می‌کنم که به من نه به برنامه عنایت داشته و اگر هم مورد توجه مخاطب و مسوولان برنامه نبوده که امیدوارم نقص من را به کمال خودشان ببخشند.

هـمـتـی درخصوص لحن اجرا در برنامه علمی می‌گوید: معتقدم باید لحن در برنامه‌های علمی قابل فهم و دارای یک سرعت متناسب با نوع برنامه باشد چون مباحث علمی مباحث مفهومی است وقتی که یک موضوع علمی را می‌شنویم اگر بخواهیم به طور کامل آن را بفهمیم گوینده بایستی به نوعی مطالب را بگوید یا بخواند که از یک لحن نسبتا سریع و قابل فهم برخوردار باشد، اما نه تند! به عنوان مثال وقتی راجع به ماده «روی» صحبت می‌کنیم، این نکته که «روی» تنها ماده‌ای است که عفونت‌های داخلی را از بین می‌برد، پس در یک نتیجه‌گیری به برخی از عفونت‌های پوستی اشاره می‌کنیم که وقتی با آنها هر یک از ما مواجه می‌شویم بتوانیم با یک مدیریت خوب با اقدامات پیشگیرانه شخص را به سوی پزشک رهنمون کنیم و بدانیم که موضوع خاصی نیست و با مصرف «روی» هرچه زودتر بهبود خواهد یافت. برگردیم به موضوع لحن که چاشنی کار هم باید لحن شاد، انرژیک و اکتیو باشد، البته باید این را بدانیم لحن شاد و انرژیک نیازی به داد زدن ندارد، در بیان مشخص می‌شود.

شکوفه بهادری مسوول دفتر و هماهنگی گروه ایران و دانش این شبکه رادیویی نیز برایم می‌گوید: تقریبا به مدت 3 سال است که با برنامه روزنه همکاری دارم.

بهادری درخصوص هماهنگ کردن با کارشناسان برنامه برای گفتگوی تلفنی می‌گوید: پس از چک کردن موضوع با خانم معصومعلی کارشناس مربوط به آن موضوع را پیدا کرده و با او قرار گفتگو گذاشته می‌شود. به خاطر نمی‌آورم که تا به امروز کارشناسی بدقولی کند و در وقت گفتگو موبایلش را خاموش کند. من همیشه از روز قبل قرارهایم را با کارشناسان مرور کرده، صبح زود ساعت 8 دوباره با آنها چک می‌کنم، اگر جلسه‌ای داشته باشند حتما به من اطلاع می‌دهند، اگر احیانا نباشند من کس دیگری را جایگزین می‌کنم.

تا یادم نرفته بگویم که برنامه «روزنه» از شنبه تا چهارشنبه هرروز ساعت 9 صبح پخش می‌شود.

زهره زمانی