آمریکا به دنبال رهبران جدید در قفقاز

آنچنان که برخی منابع نزدیک به کرملین می‌گویند اوباما در جریان دیدارش از مسکو پذیرفته در برابر حمایت روس‌ها از جنگ ائتلاف‌ تحت رهبری آمریکا در افغانستان و مناطق شمال پاکستان به حساسیت‌های کرملین در قبال مراودات واشنگتن با گرجستان و اوکراین توجه کند.

سفر بایدن به این دو کشور که دولت‌هایی طرفدار آمریکا دارند و به یمن انقلاب‌های رنگین با حمایت مالی و معنوی واشنگتن به قدرت رسیده‌اند حرکتی نمادین بود تا علاوه بر دادن قوت قلب به رهبران گرجستان و اوکراین به روس‌ها یاد‌آوری کند آمریکا به‌رغم زد و بندهای اخیر همچنان جای پای محکمی در جمهوری‌های سابق اتحاد جماهیر شوروی دارد.

بایدن 21 ژوئیه (30 تیر)‌ وارد کی‌یف، پایتخت اوکراین شد و بلافاصله مذاکراتش را با ویکتور یوشچنکو، رئیس‌جمهور این کشور آغاز کرد. او در ادامه طی نطقی در حضور سیاستمداران برجسته اوکراین تصریح کرد مراودات آمریکا با روسیه تاثیری بر تلاش اوکراین برای پیوستن به ناتو نخواهد گذاشت.

او بدون اشاره به حمایت آمریکا از این تلاش سعی کرد به گونه‌ای سخن بگوید که در برای عضویت احتمالی اوکراین در ناتو باز بماند و در عین حال روس‌ها را نرنجاند.

با وجود سخنان امیدبخش بایدن در مورد دورنمای الحاق اوکراین به ناتو آنچنان که یکی از اعضای هیات اعزامی آمریکا به کی‌یف بعدا به خبرنگاران گفت بایدن به مقامات اوکراین یادآوری کرده این کشور تا عضویت در ناتو راهی طولانی در پیش دارد و تلویحا به آنان گوشزد کرده بود نباید به این زودی‌ها به الحاق به ناتو امیدوار باشند.

یوشچنکو مهم‌ترین نیروی محرکه در ورای تلاش‌های کی‌یف برای نزدیک‌تر شدن به غربی‌ها از طریق اقداماتی چون طرح درخواست عضویت در ناتو است. نظرسنجی‌های صورت گرفته در اوکراین جملگی از بی‌رغبتی اکثر مردم به عضویت کشورشان در ناتو حکایت دارند اما رئیس‌جمهور و هوادارانش بی‌توجه به خواست عمومی بر درخواست عضویت در ناتو پا می‌فشارند.

یکی از مواردی که در دیدار بایدن و یوشچنکو مورد بررسی قرار گرفت احتمال سرمایه‌گذاری آمریکا در شبکه خطوط لوله انتقال منابع انرژی حوزه خزر و گاز صادراتی روسیه به اروپای غربی بود.

کرملین زمستان سال گذشته و در پی بروز اختلاف نظر بین مسکو و کی‌یف بر سر قیمت گاز صادراتی روسیه و نحوه پرداخت مطالباتش با قطع جریان گاز خود بخش اعظم قلمرو اروپا را وحشت‌زده کردند.

ترانزیت منابع انرژی حوزه خزر از طریق خاک اوکراین تجارتی وسوسه‌انگیز است اما ضعف زیرساخت‌های این کشور و ناخنک‌زدن‌های گاه و بیگاه به گازی که باید با عبور از قلمرو اوکراین به اروپا برسد همیشه موضوعاتی جنجال برانگیز بوده‌اند.

در شرایطی که روابط مسکو و کی‌یف رو به تیرگی گذاشته است شرکت‌های انرژی آمریکایی وارد میدان شده‌اند تا در غیاب شرکت گاز دولتی روسیه موسوم به گاس پروم در پروژه‌های توسعه خطوط لوله گاز اوکراین مشارکت کنند.

بایدن عصر همان روزی که وارد کی‌یف شد با یولیا تیموشنکو، نخست‌وزیر اوکراین که در جریان انقلاب نارنجی این کشور متحد یوشچنکو بود و در ادامه به دشمن سر سخت او تبدیل شد، دیدار و گفتگو کرد.

تیموشنکو و یوشچنکو درگیر جنگ تبلیغاتی تمام عیاری علیه هم هستند و هریک دیگری را به تلاش برای تبدیل اوکراین به حاکمیتی خودکامه متهم می‌کنند. تیموشنکو نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری سال آینده اوکراین است و براساس اکثر نظرسنجی‌‌ها رقیب نه‌چندان خوشنامش‌ را از میدان به در خواهد کرد.

نکته جالب این‌که بایدن در آخرین ساعات قبل از ترک اوکراین به مقصد تفلیس، پایتخت گرجستان با ویکتور یانوکویچ، نامزد مغلوب انتخابات ریاست‌جمهوری مناقشه‌انگیز سال 2004 میلادی در اوکراین هم برای دقایقی خلوت کرد. یانوکویچ نامزد محبوب ساکنان روس‌تبار شرق اوکراین بود که قصد دارد در انتخابات ریاست‌جمهوری سال 2010 میلادی دوباره به صحنه بازگردد.

با توجه به خصومت کرملین با یوشچنکو و شانس اندک یانوکویچ برای پیروزی در انتخابات، واشنگتن قصد دارد شانس خود را با تیموشنکو به بوته آزمایش بگذارد.

معاون رئیس‌جمهور آمریکا در بخش دوم سفرش به جمهوری‌های سابق شوروی وارد تفلیس، پایتخت گرجستان شد و مورد استقبال میخائیل ساآکاشویلی، رئیس‌جمهور بحران‌زده این کشور قرار گرفت که پس از صدور فرمان حمله اوت سال گذشته ارتش به اوستیای‌جنوبی و شکست در برابر روس‌‌ها هنوز نتوانسته بر این بحران به طور کامل فائق آید.

ایالات متحده که به دنبال به قدرت رسیدن ساآکاشویلی در پی پیروزی انقلاب مخملی سال 2003 میلادی مخالفان ادوارد شواردنادزه ، رئیس‌جمهور پیشین گرجستان نقش کلیدی در تامین نیازهای ارتش گرجستان و آموزش افسران این کشور ایفا کرده بود با توجه به استقرار صدها آموزشیار نظامی در پادگان‌های ارتش گرجستان از تصمیم ساآکاشویلی برای حمله به اوستیای جنوبی درست در شب آغاز المپیک تابستانی پکن اطلاعات داشت اما هیچ اقدامی برای جلوگیری از آن انجام نداد.

در نتیجه این اشتباه، اوستیای‌جنوبی و آبخا‌زیا، دو جمهوری جدایی‌طلب گرجستان بیش از پیش به مسکو نزدیک شدند، حضور نیروهای روس در منطقه بیشتر شد و با لطماتی که به اقتصاد گرجستان وارد آمد ساآکاشویلی در برابر موجی از اعتراض مخالفان قرار گرفت که خواستار کناره‌گیری او و برگزاری انتخابات زود هنگام ریاست‌جمهوری هستند که در حال عادی باید در سال 2013 میلادی برگزار شود.

دامنه اعتراض مخالفان که در ابتدا ساآکاشویلی را به ناکارآمدی و سوءمدیریت متهم کرده بودند، گسترش یافت و او اکنون ‌به فساد مالی هم متهم شده است. رئیس‌جمهور عاقبت چند روز قبل از ورود بایدن به تفلیس طی نطقی در پارلمان اعلام کرد مترصد تدوین طرح اصلاح قانون اساسی برای محدود کردن قدرت رئیس‌جمهور و افزایش نقش احزاب در مدیریت کشور است تا لااقل از شدت نارضایتی مخالفانش بکاهد.

بایدن در نشست مطبوعاتی مشترکش با ساآکاشویلی در اظهاراتی که تلویحا به وضعیت اوستیای‌جنوبی و آبخازیا اشاره داشت از یکپارچگی ارضی گرجستان حمایت کرد.

او همچنین در انتقادی غیرمستقیم از ساآکاشویلی خواستار انجام اصلاحات سیاسی در گرجستان برای سرعت بخشیدن به روند نزدیکی این کشور به غرب شد. با این حال گفته می‌شود بایدن در گفتگوهای خصوصی‌اش با ساآکاشویلی تصریح کرده تفلیس لااقل در کوتاه‌مدت باید طرح الحاق به ناتو را به بایگانی بسپارد. اوباما با توجه به توافق اخیرش ‌با روس‌ها چند روز پیش جان باس را به عنوان سفیر جدید آمریکا در تفلیس معرفی کرد.

باس تا همین اواخر نفر دوم سفارت آمریکا در بغداد، پایتخت عراق بود و کارشناس روابط ناتو  ‌روسیه تلقی می‌شود. این انتصاب حرکتی در جهت کاستن از تنش‌های روسیه و آمریکا در عین حفظ روابط با گرجستان به عنوان مهره کلیدی آمریکا در قفقاز تعیین شده است.

شاید همان‌طور که جورج فریدریک دوزپرس، کارشناس مرکز تحقیقات قفقاز، اروپای مرکزی و روسیه در مورد سفر بایدن به اوکراین و گرجستان به شبکه تلویزیونی فرانس ‌24 گفت آمریکا به دنبال یافتن نسل جدیدی از رهبران سیاسی در این کشورهاست و دوران یوشچنکو و ساآکاشویلی را پایان یافته می‌داند.

مترجم :‌فرزین تکلو
منبع :آسیا تایمز