مدارس غیردولتی، توسعه به هر قیمت

مدارس غیرانتفاعی از سال تحصیلی 69 - 68 تاسیس شد و تا سال تحصیلی گذشته تعداد آن به 13 هزار و 992 رسید که از جمع نزدیک به 15 میلیون دانش‌آموز کشور تنها 933 هزار و 635 دانش‌آموز را در کل کشور تحت پوشش قرار داده است.

این در حالی است که تا امسال براساس مواد برنامه چهارم توسعه باید پوشش مدارس غیردولتی در کل کشور به 8 درصد افزایش یابد و مسوولان سازمان مدارس غیردولتی امیدوارند به مدد حمایت‌های مالی و معنوی از این مدارس، سهم 13/7 درصدی در حال حاضر به 8 درصد تا سال تحصیلی آینده افزایش یابد.

صندلی‌هایی در انتظار دانش‌آموز

از سویی، وزارت آموزش و پرورش با تاسیس تشکیلات منسجم‌تری با عنوان سازمان مدارس غیردولتی و تاکید بر توسعه مشارکت‌های مردمی در آن، می‌کوشد تا به افزایش تعداد این مدارس کمک کند در حالی که فضای موجود این مدارس مبین توزیع نامناسب و پراکنده دانش‌آموز است. به عبارتی به‌رغم مدارس دولتی؛ بخش غیردولتی بجز تعدادی مدرسه در هر منطقه نتوانسته در جذب دانش‌آموز موفق باشد و گفتگو با برخی مدیران مدارس نشان می‌دهد که آنان با وجود صرف هزینه‌های هنگفت‌ برای اجاره ساختمان، استخدام نیروی آموزشی و غیرآموزشی، تجهیزات و طراحی آموزش ضمن خدمت برای معلمان و... نتوانسته‌اند به جذب تعداد دانش‌آموز مورد نظرشان بپردازند.

رسولی آشتیانی، مدیر یک دبستان غیرانتفاعی دخترانه است که از زبان موسس این مدرسه که از نزدیکان اوست، می‌‌گوید: هر چند استقبال از دبستان ما تاکنون بد نبوده، اما از همکارانم می‌شنوم که خانواده‌ها برای ثبت‌نام فرزندشان در این گونه مدارس رغبتی نشان نمی‌دهند؛ به گونه‌ای که در خیلی از مناطق شهر تهران و حتی برخی مراکز استان، گرایش به این مدارس کم است و به همین دلیل موسسان برای بازپرداخت وام‌های دریافتی با مشکل روبه‌رو هستند. آمارهای غیررسمی می‌گوید: فقط در شهری مانند تهران از حدود 2300 مدرسه غیردولتی بیش از 1500 مدرسه نمی‌توانند تمام کلاس‌هایشان را پر کنند.

آزمون تخصصی در دبستان و پیش‌دبستانی

«ثبت‌نام از 15 تا 30 تیرماه، تنها در صورت پذیرش در آزمون تخصصی انجام خواهد شد. به دلیل کمی ظرفیت، اولیایی که زودتر اقدام کنند، در اولویت خواهند بود.»

این جملات بخشی از تبلیغ وسیع یکی از مدارس غیردولتی در مقطع پیش‌دبستانی و دبستان پسرانه در منطقه 4 تهران است، هر چند مدیر این مدرسه حاضر به گفتگو با ما نشد، اما پاسخ برخی از اولیای دانش‌آموزان که سال قبل فرزندشان را در این مدرسه ثبت‌نام کرده‌اند، مشخص می‌کند، منظور از آزمون تخصصی، تنها بازارگرمی است.

«پسر من کلاس چهارم است، سال گذشته تعدادی سوال از کتاب‌های درسی اول و دوم طرح کردند و پسرم همه را جواب داد و قبول شد.» این را مادر یکی از دانش‌آموزان می‌گوید و به این پرسش که آیا این دبستان امکانات آموزشی خاصی در اختیار فرزند شما قرار داده است، چنین پاسخ می‌دهد: «این دبستان تفاوت خاصی با مدرسه دولتی ندارد؛ فقط بابت هر برنامه پرورشی و جنبی پول می‌گیرند، اگر زبانم در مدرسه دولتی دراز بود، الان دیگر حق شکایت ندارم.» او همچنین تایید می‌کند که به هر حال کیفیت آموزش در برخی مدارس غیرانتفاعی از دولتی بهتر است؛ چون عملکرد معلمان بیشتر زیر ذره‌بین است و والدین به خاطر پرداخت پول، توقع بالاتری دارند.»

زهراسادات غلامی، یکی از کارکنان آموزشی دبیرستان دخترانه غیردولتی معتقد است اگر قرار باشد مدارس غیردولتی به اندازه دولتی رشد کند، برگزاری آزمون و شرط معدل و نمره انضباط و... معنایی ندارد چون این مدارس باید همگانی شود و شرط ورود به آن دریافت شهریه به ازای ارتقای کیفیت تحصیلی دانش‌آموز است. از صحبت این معلم چنین برمی‌آید که اگر آموزش و پرورش درصدد افزایش تعداد این مدارس است، باید بر روند جذب دانش‌آموز و دریافت شهریه نیز نظارت کند.

به نظر می‌رسد چگونگی پذیرش دانش‌آموز پس از یک دوره دخالت آموزش و پرورش در ممنوعیت برگزاری آزمون ورودی به مسوولان مدارس غیردولتی واگذار شده و حتی درباره شهریه نیز، متوسط دریافتی در استان‌ها، شهرستان‌ها و حتی مناطق مختلف متفاوت است، ضمن این که تعداد برنامه‌های جنبی و فعالیت‌های فوق برنامه از کلاس زبان‌های خارجی، موسیقی، ورزش، بازدیدهای ماهانه، کتابخانه و ... در تعیین میزان این شهریه‌ها موثر است، حتی تعدادی از مدارس بر سر برپایی دوره‌های متفاوت آموزشی و غیرآموزشی باهم رقابت می‌کنند و این مساله را عامل ارتقای کیفیت و برتری نسبت به دیگر واحدهای آموزشی می‌دانند.

افزایش شهریه 10 تا 15 درصد

براساس اعلام فرشاد ابراهیم‌پور، معاون وزیر و رئیس سازمان مدارس غیردولتی، شهریه مدارس غیردولتی در سال تحصیلی 89 - 88 حدود 10 درصد افزایش می‌یابد. به عقیده وی، کاهش تقاضا و خالی ماندن صندلی‌های مدارس غیردولتی به دلایلی چون کاهش جمعیت دانش‌آموزی، نبود کیفیت مناسب و ناتوانی در پرداخت شهریه، تنها با ارتقای کیفیت آموزشی این مدارس قابل رفع است، یعنی مردم باید به این نتیجه برسند که ثبت‌نام فرزندانشان در این مدارس به بهبود عملکرد آنها منجر می‌شود.

جالب این که جناب معاون وزیر به راهکار ارتقای کیفیت این مدارس اشاره نکرد و معلوم نیست چگونه با توجه به تایید وی به عدم کیفیت مناسب و کاهش جمعیت دانش‌آموزی، می‌توان خانواده‌ها را به ثبت‌نام در این مدارس تشویق کرد.

مدارس غیردولتی در قرق نیروهای بازنشسته

«تقریبا بالای 85 درصد معلمان این مدرسه از نیروهای بازنشسته هستند، چون مدیر مدرسه اجازه جذب نیروهای جدید را ندارد، این مساله باعث شده بخصوص در مقاطع ابتدایی و راهنمایی معلمان صبر و حوصله کمتری داشته باشند، حتی در دبیرستان، اطلاعات خیلی از معلمان قدیمی است.» این مطلب را مادر یکی از دانش‌آموزان دبستان غیرانتفاعی پسرانه می‌گوید و اضافه می‌کند: «معلم پسر من 57 ساله است، تحمل 18 دانش‌آموز 7 ساله را ندارد، خیلی زود خسته می‌شود، هرچند معتقدم باتجربه است، ولی تجربه کافی نیست، گاهی اطلاعات عمومی پسر 7 ساله من از او بالاتر است»!

علیرضا علی‌احمدی، وزیر آموزش و پرورش امسال اعلام کرده است که براساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده، نیروهای بازنشسته کیفی آموزش و پرورش به مدارس غیردولتی اعزام می‌شوند.

وی به چگونگی تعیین و تشخیص کیفیت این نیروها اشاره نکرد، اما شنیده می‌شود، مدارس غیردولتی علاوه بر نیروهای رسمی بازنشسته آموزش و پرورش، از حضور نیروهای غیراستخدامی و البته ارسال نام یک نیروی رسمی به آموزش و پرورش به جای آنها بهره می‌برند. همین شنیده‌ها حاکی است این مدارس در تامین نیروی مورد نیاز از یک سو مجبور به استفاده از بازنشستگان هستند و از سوی دیگر به دلیل ممنوعیت استخدام نیروهای غیررسمی مجبورند از نام بازنشستگان به جای نیروهای غیررسمی و جوان‌تر بهره گیرند. به هر حال این شبهاتی است که مسوولان آموزش و پرورش باید به آن پاسخ دهند.

سوالات در انتظار پاسخ

به هر حال واگذاری مدارس دولتی به بخش خصوصی و عملکرد مدارس غیردولتی از وجود شبهاتی حکایت می‌کند که متاسفانه تلاش ما برای گفتگو با مسوولان سازمان مدارس غیردولتی برای رفع این شبهات به نتیجه نرسیده است.

پس از بارها مکالمه و ارسال دورنگار به مسوول اطلاع‌رسانی، مدیر روابط عمومی و حتی مسوول دفتر بخش ریاست، همچنان سوالات این گزارش بی‌پاسخ مانده است، شاید تا شروع سال تحصیلی مسوولان این سازمان حاضر به گفتگو با «جام‌جم» شوند.