کسب قدرت کاذب از نوشابه‌های انرژی‌زا

ضررهایی که در سایه تبلیغات پنهان مانده‌اند

فصل تابستان است و هیچ چیز بیشتر از یک لیوان نوشیدنی خنک نمی‌چسبد، اما تا این نوشیدنی چه باشد؟! در سال‌های اخیر نوع خاصی از این نوشیدنی‌ها یا نوشابه‌ها به بازار آمده که معمولا جوانان مشتری پر و پاقرص آنها هستند. بخصوص اگر ورزشکار هم که باشند اکثرا می‌توان این نوشابه‌ها را جزو وسایل آنها پیدا کرد. نوشابه‌های انرژی‌زا در واقع نوعی دوپینگ مجاز به شمار می‌روند، اما همین مجاز بودن دلیل بر سلامت بودن آنها نیست. در واقع استفاده از نوشابه‌های انرژی‌زا و افزایش مصرف آن در میان جوانان راه رفتن بر لبه تیغ است. چراکه با وجود تمام تبلیغاتی که درباره آنها در شبکه‌های مختلف جهانی صورت می‌گیرد، بیش از آنچه که مفید است، برای سلامتی ضرر دارد.

کد خبر: ۲۶۸۲۹۱

نوشابه‌های انرژی‌زا، نوشیدنی‌هایی هستند که در مقایسه با نوشیدنی‌های معمول، انرژی و فعالیت جسمانی فرد مصرف‌کننده را بالا برده، سبب افزایش حجم عضله و افزایش وزن می‌شود. این نوشیدنی‌ها طوری طراحی شده‌اند که با مقدار بالای کافئین، انواع ویتامین‌ها و مکمل‌های گیاهی موجود در آنها، هوشیاری ذهنی و عملکرد جسمانی فرد را افزایش می‌دهند.

ترکیبات اصلی نوشیدنی‌های انرژی‌زا را معمولا مقادیر بالای کافئین و شکر به همراه ویتامین‌هایB ،C و...، ساخارین، کراتین، محرک‌های مجاز، اسید آمینه‌ها، محرک‌های گیاهی و سایر ترکیبات تشکیل می‌دهد. در این میان کافئین عمده‌ترین ماده به کار رفته در این نوشیدنی‌هاست. به طوری که به طور متوسط در هر بطری از این نوشیدنی‌ها، حدود 80 میلی‌گرم کافئین استفاده شده است که معادل یک فنجان قهوه است. البته این میزان از 80 تا 360 میلی‌گرم در هر بطری متغیر است.

تولید نخستین نوشابه انرژی‌زا به کشور اسکاتلند در سال 1901 برمی‌گردد. در ژاپن از دهه 1960و انگلستان از سال 1929 و در آمریکا از سال 1989، تولید آن آغاز شد. در انگلستان این نوشیدنی برای نخستین بار به عنوان یک دارو و برای تسریع در بهبود بیماران عرضه شد. در حال حاضر آمریکا از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان این محصول در سطح جهان به شمار می‌رود.

آیا نوشابه‌های انرژی‌زا همان نوشیدنی‌های ورزشی هستند؟

در زمان انجام فعالیت بدنی شدید همانند ورزش، تعریق شدت می‌یابد و بدن شدیدا احساس تشنگی و کم‌آبی می‌کند. در این زمان آب به تنهایی نمی‌تواند ارضاکننده حس تشنگی باشد. به همین منظور نوشیدنی‌هایی در بازار وجود دارد که مخصوص ورزشکاران است. این نوشیدنی‌ها معمولا ترکیبی از آب، شیره قند و سرکه هستند. یعنی علاوه بر آب، حاوی موادی هستند که مقداری شکر داشته و حین ورزش مورد نیاز عضلات است. این نوشیدنی‌ها به قوای جسمانی ورزشکار حین فعالیت جسمانی سخت کمک می‌کند. این نوشیدنی‌های ورزشی در زمان انجام حرکات ورزشی و همزمان با آن مصرف می‌شوند. ولی در نقطه مقابل آن نوشیدنی‌های انرژی‌زا قرار دارند که کاملا با آنچه گفته شد هم از لحاظ ترکیبی و هم از لحاظ زمان مصرف متفاوتند. مشکلی که وجود دارد این است که جوانان معمولا این نوشابه‌های انرژی‌زا را بلافاصله پیش از ورزش مصرف می‌کنند که این خود مشکل‌آفرین است، چرا که توانایی بدن را در جذب آب کم کرده و بدن را در وضعیت کم‌آبی قرار می‌دهد که بسیار خطرناک است. در نقطه مقابل، نوشیدنی‌های ورزشی آب مورد نیاز بدن را حین ورزش تامین می‌کنند.

فواید این نوشیدنی‌ها چیست؟

نوشابه‌های انرژی‌زا همان گونه که از نامشان پیداست انرژی زیادی در بدن ایجاد می‌کنند. این انرژی زیاد در بدن باعث بهبود و افزایش هوشیاری و عملکرد ذهنی و شناختی و بالا رفتن قوای جسمانی می‌شود و به خاطر وجود مقادیر بالای کافئین، موجب شادی مفرط می‌شود. این نوشابه‌ها همچنین موجب افزایش توان عضلانی شده، خواب را کم می‌کند، متابولیسم بدن را تسریع بخشیده و گردش خون را افزایش می‌دهند. به طوری که افرادی که ورزش‌های شدید انجام می‌دهند یا فعالیت بدنی زیاد و سنگینی دارند از این محصولات استفاده می‌کنند تا هم ساعات بیشتری بتوانند کار کنند و هم از قوای بدنی بیشتری بهره ببرند.

آن روی سکه نوشابه‌های انرژی‌زا چیست؟

همه فوایدی که برای این نوشیدنی‌ها اشاره شد، تنها یک روی سکه بود. آن سوی دیگر سکه که شامل مضرات و خطرات این محصول برای سلامتی است بسیار جدی‌تر و مهم‌تر است. مهم‌ترین مشکلی که در این میان وجود دارد گرایش جوانان به مصرف بیش از حد آنهاست به طوری که ممکن است در روز چند بطری از آنها را استفاده کنند. یکی از مسائلی که در این نوشیدنی‌ها باعث نگرانی می‌شود، وجود ترکیبات بالایی از کافئین است. در واقع عمده‌ترین ماده موجود در این نوشیدنی‌ها کافئین است. مصرف حجم بالای این ماده می‌تواند باعث افزایش ضربان قلب، بالا رفتن فشار خون، حالت عصبی، تحریک‌پذیری و بی‌خوابی شود.

مصرف زیاد کافئین می‌تواند باعث افزایش ضربان قلب، بالا رفتن فشار خون، تشدید حالت‌های عصبی، تحریک‌پذیری و بی‌خوابی شود

بنابراین توصیه می‌شود افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی عروقی با احتیاط به سمت این مواد بروند. از سویی کافئین ماده‌ای محرک و ادرارآور بوده و باعث کم آبی بدن می‌شود و همین جاست که اگر این نوشیدنی‌ها همراه ورزش مصرف شوند، به دلیل تعریق زیاد از یک سو و دفع آب به صورت ادرار از سوی دیگر، بدن دچار کم آبی شدید شده و مشکلات زیادی برای فرد ایجاد می‌شود. از طرف دیگر، این نوشیدنی‌ها عموما حاوی مقادیر بالایی شکر هستند که با داشتن حجم بالای کالری می‌تواند باعث اضافه وزن شده و نیز برای افراد دیابتی اصلا توصیه نمی‌شود. از مشکلات اساسی‌تر دیگر این است که هنوز مطالعات زیادی روی اثرات جانبی ناشی از ترکیب مواد تشکیل‌دهنده این نوشابه‌ها روی یکدیگر صورت نگرفته است. چنانچه بسیاری از این ترکیبات در مواجهه با هم اثرات بسیار شدیدی را به همراه خواهند داشت. گاهی افراد با علائم حالت تهوع، ضربان غیر طبیعی قلب و حالت صرع ناشی از بالا رفتن شدید انرژی به اورژانس مراجعه می‌کنند. همان‌طور که قبلا اشاره کردیم مقدار کافئین موجود در یک بطری نوشابه انرژی‌زا به اندازه 80 میلی گرم، معادل یک فنجان قهوه است ولی تفاوت آن در افزودنی‌های دیگری است که شامل انواع ویتامین‌ها و افزودنی‌های دیگر است. علاوه بر این افرادی که از این ‌گونه نوشابه‌ها استفاده می‌کنند معمولا به یک بطری در روز قناعت نکرده و کار را به روزی 2 یا 3 بطری در روز یا بیشتر می‌کشانند و همین مساله است که زنگ خطر را به صدا درمی‌آورد. پس توصیه می‌شود با احتیاط این نوشابه‌ها را مصرف کنید.

آیا نوشابه‌های انرژی‌زا اعتیادآور هستند؟

این نوشابه‌ها به خودی خود اعتیاد‌آور نیستند بلکه تنها ماد‌ه‌ای که باعث وابستگی به آن می‌شود وجود کافئین و گیاه گوارانا در برخی از آنهاست که مصرف طولانی‌مدت و زیاد آن موجب وابستگی به مصرف این گونه نوشیدنی‌ها و سرانجام اعتیاد می‌شود. البته این نوع اعتیاد بیشتر جنبه روانی داشته و ترک آن خیلی سخت نیست و تنها عارضه آن کمی سردرد است.

در صورتی که تمام سازندگان نوشیدنی‌های انرژی‌زا به بی‌خطر بودن این نوشابه‌ها اذعان دارند، ولی پزشکان با توجه به مطالعاتی که انجام داده‌اند نظر دیگری دارند. به اعتقاد آنها، این نوشیدنی‌ها تنها یک انرژی کاذب را در بدن ایجاد می‌کنند که تنها دلیل آن وجود مقادیر بالای کافئین و شکر است که بسیار مضر هستند. به یاد داشته باشید که مصرف این نوشیدنی‌ها در حد بسیار کم، خطری برای انسان ندارد ولی زمانی بروز مشکل می‌کند که مصرف آن از حد نرمال بالاتر رود. از سوی دیگر همیشه برای خرید این نوشیدنی‌ها به برچسب روی بطری و ترکیبات آن توجه کنید.