روابط واشنگتن - دمشق؛ آیا تحولی در راه است؟

دمشق به واسطه روابط نزدیکش با تهران، نفوذش در بین رهبران حماس و مراودات نزدیکش با حزب‌الله لبنان می‌تواند در هر سه مورد تاثیرگذار باشد و به تحقق اهداف آمریکا در منطقه کمک کند اما سوالی که هنوز پاسخی برای آن یافت نشده، این است که دولت سوریه تا چه حد مایل به همراهی با آمریکایی‌هاست؟

سامی موباید، از تحلیلگران سیاسی سوریه می‌گوید: سال‌هاست که مقامات دولت آمریکا ادعا می‌کنند سوریه عامل اصلی بی‌ثباتی در منطقه است. او با اشاره به این که همین ادعاها نشانگر نقش محوری سوریه در منطقه است،‌ می‌افزاید: دمشق می‌تواند نقشی مهم و کلیدی در یافتن راه‌حل‌هایی برای مشکلات منطقه ایفا کند.

میچل در سفر خود به خاورمیانه ابتدا به سرزمین‌های اشغالی رفت و با مقامات رژیم‌صهیونیستی و محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطینی دیدار و گفتگو کرد، سپس راهی مصر و اردن شد تا رهبران این‌دو کشور را در جریان تلاش‌های واشنگتن برای احیای روند صلح خاورمیانه قرار دهد و سپس به دمشق رفت تا نشان دهد دولت اوباما متعهد به پیگیری وعده‌اش برای گفتگو با همه کشورهای منطقه است.

حضور میچل در دمشق و دیدار او با اسد به عنوان نماینده رسمی دولت آمریکا نمادی از فاصله گرفتن دولت اوباما از سیاست‌های خاورمیانه‌ای دوران زمامداری 8 ساله جورج بوش، رئیس‌جمهور پیشین این کشور محسوب می‌شود که سوریه را از سال 2004 میلادی با داعیه دامن زدن به خشونت‌های عراق، مداخله در امور داخلی لبنان، حمایت از تروریسم و اقدام در جهت بی‌ثبات کردن منطقه تحت تحریم‌هایی یک‌جانبه قرار داد.

در پی این تحولات سفیر آمریکا در سال 2005 از دمشق فراخوانده شد و مراودات مقامات عالیرتبه دوطرف به حال تعلیق درآمد.

اوباما به‌رغم اظهارات شفاهی ماه گذشته با تمدید تحریم‌های سوریه، خشم مقامات این کشور را برانگیخت. او در یادداشتی ذیل قانون تمدید تحریم‌، سوریه را تهدیدی علیه امنیت، سیاست خارجی و اقتصادی آمریکا قلمداد کرد.

همین مساله موجب شد دولت سوریه که انتظار داشت با روی کارآمدن اوباما تغییری عملی در سیاست‌های واشنگتن در قبال دمشق مشاهده کند از شعارگرایی دولت اوباما انتقاد کند.

دریچه تعامل

موباید که دستی هم در مذاکرات سوریه  آمریکا دارد با یادآوری این که مقامات دمشق به گرفتن عکس یادگاری با میچل دل خوش نکرده‌اند، تاکید دارد تعامل و گفتگو برای ثمردهی باید با اقدامات عملی دنبال شود.

دولت اوباما با اقداماتی هر چند کوچک سعی دارد دریچه‌ای به سوی تعامل عملی با دمشق بگشاید. اولین نشانه‌ها از این تلاش با چراغ سبز اوباما به صدور مجوز فروش قطعات جت‌های مسافری بوئینگ خطوط هوایی سوریه به‌رغم اعمال تحریم‌ها نمود یافت. با این حال موباید می‌گوید استخوان‌بندی سیاست‌های آمریکا در خاورمیانه با روی کار آمدن دولت جدید تغییر نکرده است.

اگرچه جفری فلتمن، معاون وقت وزیر امور خارجه آمریکا در امور خاور نزدیک و دانیل شارپینو، مدیر ارشد شورای امنیت ملی این کشور دومین بار پس از به قدرت رسیدن اوباما به دمشق سفر کرده‌اند لیکن آمریکا هنوز در سوریه سفیر ندارد. علاوه بر آن مقامات آمریکایی همین اواخر ادعاهای خود را دال بر دست داشتن سوریه در نفوذ عوامل القاعده از طریق مرزهای این کشور به عراق [ادعایی که سوریه آن را به دفعات رد کرده است] تکرار کردند. تمدید تحریم‌های سوریه توسط اوباما در واقع این زنجیره را تکمیل کرد.

هرچند این اقدام مقامات سوری را چندان شگفت‌زده نکرد اما آنچه آنها انتظارش را نداشتند لحن تند نوشتار اوباما بر ذیل قانون تهدید تحریم‌های سوریه بود. حداقل انتظار آنها این بود که اوباما لحنی ملایم‌تر را به کار گرفته و به نوعی تلاش واشنگتن برای اصلاح سیاستش در قبال دمشق را برجسته سازد.

ناامیدی دوجانبه

آنچنان که آندرو تایلور، از محققان موسسه سیاستگذاری خاور نزدیک در واشنگتن می‌گوید کندی روند پیشرفت برنامه تعامل با سوریه انعکاس‌دهنده ناخرسندی دولت آمریکا از عملکرد و سیاست‌های سوریه است.

تایلور با اشاره به فهرست درخواست‌های آمریکا از سوریه که افزایش تمهیدات امنیتی در نوار مرزی‌اش با عراق برای جلوگیری از رسوخ پیکارجویان خارجی به عراق، حمایت از ثبات لبنان و آشکار ساختن وجوه مختلف برنامه هسته‌ای این کشور را دربرمی‌گیرد، می‌گوید: فهرست مشکلات موجود بین آمریکا و سوریه هیچ‌گاه تا بدین حد طولانی نبوده است. او می‌افزاید: یکی از دلایلی که دولت آمریکا همچنان از لحنی تند در قبال سوریه استفاده می‌کند فقدان پیشرفت در این حوزه‌هاست.

شبکه خبری BBC هفته گذشته از کشف دومین نمونه اورانیوم غنی شده در تاسیسات هسته‌ای سوریه توسط بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی خبر داد که سوریه پیش‌‌تر آژانس را از وجود آن مطلع نکرده بود.

نشانه‌های بازگشت

با وجود همه اختلاف‌نظرها به نظر می‌رسد اعتمادسازی بین واشنگتن  دمشق سرعت گرفته و دوطرف علاقه‌مند به تعامل بیشتر در همه حوزه‌ها هستند.

سفر میچل به دمشق پس از گفتگوی تلفنی هیلاری رودهام کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا و ولید المعلم، همتای سوری وی انجام شد که دو طرف در آن بر لزوم ارتقای روابط دوجانبه تاکید کردند. سوری‌ها همچنین با میزبانی تیمی از نظامیان آمریکایی برای مذاکره در زمینه‌ راهکارهای انسداد مرز سوریه با عراق موافقت کرده‌اند.

میچل در دیدارش با اسد سعی کرد علاوه بر پیگیری موضوعات مورد اختلاف دوطرف زمینه را برای احیای مذاکرات غیرمستقیم سوری‌ها با رژیم‌صهیونیستی با میانجی‌گری ترکیه و البته این بار به طور مستقیم و با حضور نمایندگان آمریکا هموار کند.

سوری‌ها هم به نوبه خود می‌گویند خواهان گفتگو با آمریکایی‌ها هستند اما بهبود روابط را مستلزم اقدامات عملی چون اعزام سفیر آمریکا به دمشق، لغو تحریم‌ها و در پیش گرفتن سیاست‌هایی متعادل‌تر در سطح خاورمیانه می‌دانند.

نتانیاهو به دنبال تغییر روند مذاکرات

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم‌صهیونیستی تنها یک روز پس از اعلام آمادگی ترکیه برای میانجی‌گری بین سوریه و اسرائیل اعلام کرد در نظر دارد در مذاکرات غیرمستقیم صلح با سوریه، درخواست دمشق را مبنی بر از سرگیری مذاکرات از نقطه متوقف شده در دوران زمامداری المرت، نخست‌وزیر ییشین این رژیم نپذیرد.

روزنامه صهیونیستی یودیعوت آحارونوت روز یکشنبه به نقل از نتانیاهو نوشت: مشکلی که در ازسرگیری مذاکرات غیرمستقیم با سوریه وجود دارد، این است که مقامات دمشق به شنیدن آمادگی اسرائیل برای عقب‌نشینی از بلندی‌های جولان عادت کرده‌اند اما ما اکنون به‌دنبال ایجاد تغییر در این روند هستیم.

نتانیاهو تاکید ‌کرده تحت هیچ شرایطی با عقب‌نشینی از بلندی‌های جولان موافقت نخواهد کرد و درخواست سوریه را مبنی بر شروع مذاکرات از مرحله متوقف شده در دوران المرت نمی‌پذیرد.

مقامات دفتر نتانیاهو همچنین به دنبال بررسی امکان جایگزینی فرانسه به جای ترکیه برای میانجیگری در مذاکرات سوریه و اسرائیل هستند و این تصمیم در پی سردی روابط بین تل آویو و آنکارا پس از عملیات نظامی اوایل سالجاری اسرائیل در نوارغزه اتخاذ شد.

مقامات رژیم‌صهیونیستی امیدوار هستند با اعمال فشار آمریکا بر سوریه راه برای ادامه مذاکرات و دستیابی به توافقی جامع با سوری‌ها در جهت انعقاد توافقنامه صلح بین دو طرف در آینده هموار شود.

منبع: آسیا تایمز