شیراز - خبرنگار جامجم: قلعه دختر استهبان در شمال دوراهی ایج به استهبان در جاده استهبان به نیریزو در ارتفاع 2075 متر از سطح دریا بر روی صخرهای بلند عمودی و بر روی یکی از ارتفاعات کوههای موسوم به بناسک در میان باغات وسیع انجیر واقع است.
کد خبر: ۲۶۱۳۵۱
دسترسی به این قلعه بسیار مشکل است و تنها راه دسترسی آن در کم ارتفاعترین بخش صخره با ارتفاع حدود 18 متر وجود دارد. این راه به صورت یک شکاف باریک است که در دو طرف جدارههای آن فرو رفتگی هایی جهت قرار دادن پا و بالا رفتن از شکاف تعبیه شده است. پس از این شکاف میتوان به بخشی از صخره رسید که بر روی آن چند پله سنگی تراش داده شده است. پس از این پلهها بالا رفتن از صخره آسانتر شده و با عبور از مسیری مشخص شده به بالای صخره میرسیم. بالای صخره به سطحی وسیع با شیبی ملایم میرسیم، که آثار در سطح آن به صورت پراکنده دیده میشود. در یک تقسیم بندی کلی آثار موجود بر روی صخره به سه گونه کلی تقسیم میشود:
یکم: بقایای معماری استقرارگاهی ساخته شده از مصالح سنگ و گل
دوم: دیوارههایی از سنگ و ساروج که در مسیر آبهای سطحی جهت جلوگیری از به هدر رفتن نزولات جوی و ذخیرهسازی آب جهت مواقع اضطراری ایجاد شده است.
سوم: حوضچههای کوچک و بزرگ که در صخره تراشیده شده جهت ذخیرهسازی آبهای سطحی علاوه بر آثار یادشده بر روی صخره کتیبههایی به نگارش در آمده که مشخصا مربوط به سدههای میانی دوره اسلامی است ولی باز خوانی آنها بسیار مشکل است، ضمن اینکه بر روی بعضی از این کتیبهها در دورههای بعدی نقوش صخرهای حجاری شده و به کتیبهها صدمه وارد کرده است. بعضی از نقوش صخرهای از نظر زمانی به کتیبهها نزدیکترند.
در شمالیترین قسمت قلعه بر روی صخره محدودهای چهارگوش به ابعاد 70/2 متر در 40/2 متر تراشیده شده که در بخش جنوبی آن در کادری مربع به ابعاد 70 در 68 سانتی متر، حفرهای دایرهای شکل ایجاد شده که تعیین کاربری دقیق آن نیاز به مطالعه و بررسی کامل دارد. ضرورت دارد به توضیح جزئیات آثار موجود براساس تقسیمبندی صورت گرفته پرداخته شود. با توجه به اینکه از آثار معماری استقراری بقایای کمی به جا مانده عمده توضیحات مربوط به موارد دیگر است به دلیل نحوه استفاده از مصالح در ایجاد معماری استقراری (سنگ و گل) میزان تخریب بالا بوده و فضاها وضعیت مشخصی ندارند. ولی ابعاد و مشخصات فضاهایی که در ارتباط با ذخیره آب ایجاد شدهاند به خوبی قابل مطالعه است. آنچه مشخص است در این قلعه سعی شده است حداکثر میزان ذخیرهسازی آبهایی که حاصل نزولات جوی بوده صورت پذیرد.بر خلاف بسیاری از قلعهها که با حفر چاههای عمیق به آب دسترسی پیدا میکردهاند، در این مکان به دلیل عدم امکان دسترسی به آب از طریق حفر چاه، با ایجاد حوضچهها و برکه آبراهها ایجاد شدهاند، در منتهی الیه جنوبی صخره ساخته شدهاند.
شواهد موجود و بررسی سفالها نشانگر اهمیت قلعه در سدههای میانی اسلامی است. بررسی منابع تاریخی با توجه به قرارگیری این قلعه در قلمرو حکومتی شبانکارهها و بروز وقایع تاریخی متعدد در این دوره و نیز مطالعه دقیق شواهد به جای مانده از قلعه بسیاری از ناگفتهها را در خصوص این اثر برای ما روشن میسازد. این اثر از جمله معروفترین آثار این شهرستان است که دارای ساخت و سازهای بسیار و نوع بهرهبرداری از آن نظامی بوده است.