مراقب باشید بچه تان از دست نرود

واضح است که برای دور نگه داشتن فرزندان از این بلای خانمانسوز، نهادهایی همچون مدرسه، موسسه‌های فرهنگی و ورزشی، موسسه‌های مذهبی و ... می‌تواند بسیار مفید و ثمربخش باشند، اما اهمیت هیچکدام از آنها به پای خانواده نخواهد رسید، خانواده به عنوان اساسی‌ترین واحد جامعه نقش به سزایی در دور نگه داشتن فرزندان از مواد مخدر دارد و این امر مسوولیت والدین را در چگونگی نظارت و کنترل رفتار و اعمال فرزندان دوچندان خواهد نمود.

نظارت بر کارهای روزانه فرزندان، از راهکارهایی است که با استفاده درست از این روش می‌توان مراقب رفتارهای آنان، برخورد با والدین و انتخاب دوستانشان بود. در جامعه امروز شاید کمتر کسی را بتوان یافت که معتاد و مواد مخدر را نشناسد و به نحوی این معضل تبدیل به یک اپیدمی اجتماعی گشته زیرا این پدیده شوم جای پای خود را در همه جامعه باقی گذاشته و قربانیان زیادی از بین نسل‌های مختلف گرفته است. متاسفانه شیوع مواد مخدر به قدری زیاد است که به راحتی و در کمتر از مدت کوتاهی در هر جایی امکان خرید و بدست آوردن آن برای همه وجود دارد. فراوانی انواع مواد افیونی و دسترسی آسان به آن، هر روز تعداد بیشتری از جوانان و حتی نوجوانان را در منجلات تباهی فرو می‌برد.

در راستای نظارت بیشتر والدین بر عملکرد فرزندان، داشتن آگاهی‌های لازم از مراحل اعتیاد و نشانه‌های آن ضروری است. ابتدا به مراحل اعتیاد و راه‌هایی برای تشخیص و پیشگیری از آن می‌پردازیم:

مراحل اعتیاد:

آشنایی: این مرحله با تشویق دیگران (مخصوصا دوستان ناباب)‌ یا از روی غرور و کنجکاوی خود فرد شروع می‌شود.

شک و تردید: در این مرحله فرد به مبارزه با امیال خود می‌پردازد وهنوز نمی‌داند می‌خواهد چه کند.

اعتیاد واقعی: در صورت ادامه مصرف در مرحله شک و تردید فرد به مرحله اعتیاد واقعی می‌رسد. در این مرحله پدیده رفتاری «تحمل» باعث می‌‌شود که فرد به مرور زمان بر میزان مصرف خود بیفزاید تا به نشئگی قبلی برسد.

علل و زمینه‌های گرایش به اعتیاد و راه‌های پیشگیری از آن:

طبق تحقیقات کارشناسان امور اجتماعی و روان‌شناسان، علل و انگیزه‌های گرایش به اعتیاد بسیارند و ما در اینجا به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:

بلوغ و نوجوانی

دوران بلوغ و نوجوانی یکی از حساس‌ترین دوره‌های زندگی به شمار می‌رود. در این دوره سنی خصوصیاتی از قبیل تشخص طلبی، اعلام استقلال، مخالفت‌جویی، خودنمایی، تبعیت از گروه‌های مرجع و دهها صفت دیگر بروز می‌کند. دوره جوانی زمان بحران و شورش است. جوان با دارا بودن ویژگی خاص خود به دنبال هیجان است و در این راه اغلب به بیراهه کشیده می‌شود. نتایج بررسی‌ها نشان می‌‌دهد که نوجوانان و جوانان، بیشتر از گروه‌های سنی دیگر در معرض خطر اعتیاد قرار می‌گیرند.

اختلافات خانوادگی

درگیری‌های خانوادگی بین والدین موجب می‌شود که فرزندان از مراقبت و کنترل لازم برخوردار نباشند. این وضعیت و فضای نامناسب و نامساعد خانوادگی و عدم صمیمیت بین افراد خانواده موجب می‌گردد که فرزندان چنین خانواده‌ای برای خود دوستانی بیابند و با اهمال و غفلتی که در پرورش آنها شده، به سوی اعتیاد سوق داده شوند.

دوستان ناباب و معتاد

برخی از افراد سست عنصر و بی‌اراده وقتی می‌بینند دوستانشان با مصرف موادمخدر نگرانی‌ها و گرفتاری‌های روحی خود را خاموش می‌کنند و حالت آرامش و شادی موقتی به دست می‌آورند، از روی کنجکاوی ترغیب می‌شوند تا با چند بار مصرف، حالتی مانند آنان به دست آورند. اما همین گرایش موقت موجب اعتیاد می‌گردد و یک عمر بدبختی و پشیمانی را در پی می‌آورد.

نابسامانی‌های زندگی و بیکاری

بیکاری و فرار از مشکلات زندگی و عدم توانایی فرد در روبه‌رو شدن با مسائل اجتماعی از دیگر عواملی هستند که موجب می‌شوند شخص، موادمخدر را پناهگاهی برای خود تلقی کند و به آن پناه ببرد.

تنهایی و احساس بی‌پناهی

تنهایی و بی‌کسی و شکست‌های اجتماعی و نداشتن دوستانی صالح، امین، دلسوز و مهربان نیز ممکن است فرد را به طرف اعتیاد سوق دهد.

فشارهای عصبی

در اکثر اوقات عوامل روانی و فشارهای عصبی، کششی برای اعتیاد در فرد به وجود می‌آورد. مشکلات و نیازهای روانی و عاطفی برآورده نشده و عوامل نامساعد و ناراحت‌کننده زندگی، شخص را به طرف موادمخدر سوق می‌دهد.

لذت‌های نفسانی زودگذر

گروهی نیز با تصوری نادرست برای پیدا کردن آرزوهای گمشده خود به مصرف مواد مخدر روی می‌آورند و آن را منبع لذت و خوشحالی و رفع نیازمندی‌های خود می‌پندارند.

احساس کاذب دلیری

در نزد فرد معتاد، ترس، وحشت و بزدلی جانشین شجاعت و شهامت و از خودگذشتگی می‌شود و چون فرد معتاد به کار و شغل شرافتمندانه بی‌اعتنا می‌گردد، ناچار برای به دست آوردن مواد مخدر و توهم درآمد بیشتر به کارهای خلاف شرع، عقل و عرف اجتماع مانند تکدی و دزدی روی می‌آورد یا واسطه فروش مواد مخدر می‌شود.

در بسیاری از جوامع کنونی، اعتیاد به اشکال گوناگونی بروز کرده است. بسیاری از عوامل دست به دست یکدیگر داده و فرد را به سمت اعتیاد سوق می‌دهند.

در دسته‌بندی این عوامل، اگر علت اعتیاد را فقر بدانیم، معتادان متمول را نادیده گرفته‌ایم و اگر بیسوادی را مطرح کنیم قشر معتادان تحصیلکرده را نادیده گرفته‌ایم.

پس نمی‌توان به تنهایی یک عامل را علت ایجاد اعتیاد دانست. به همین دلیل امروزه اعتقاد بر این است که اعتیاد، معلول مشکلات جسمی، روانی و اجتماعی است. بنابراین به یاد بسپاریم: هیچ‌کس از اعتیاد در امان نیست.

روان‌شناسان در دسته‌بندی کلی، عوامل گرایش به اعتیاد را ذکر می‌کنند:

بیماری‌های روانی

ارتباط میان برخی بیماری‌های روانی و اعتیاد مشخص شده است. به طور مثال فردی که از بیماری افسردگی شدید رنج می‌برد یا شخصی که رفتار ضد اجتماعی دارد، در معرض خطر اعتیاد است. عدم توجه به رفع فشارهای عصبی روحی منجر به انباشته شدن احساس اضطراب و نگرانی دائمی در فرد می‌شود. با بروز این حالت، زمینه استفاده از مواد اعتیادآور برای فرد به وجود می‌آید و این یعنی شروع اعتیاد.

بنابراین با تشخیص به موقع فشارهای روحی با بیماری‌های روانی و درمان آنها می‌توان از احتمال آلودگی به مواد مخدر به میزان قابل توجهی کاست.

عوامل فردی

اگر همه عوامل به وجود آورنده اعتیاد مهیا باشد، باز در نهایت این خود فرد است که برای مصرف مواد تصمیم می‌گیرد. پس باید توانایی‌های فردی را ارتقاء بخشید تا شخص بتواند در مواقع خطر، خود را از چنگال اعتیاد دور سازد. در بین عوامل فردی حفاظت‌کننده می‌توان از مهارت‌های زندگی یاد کرد. مهارت‌های زندگی طیف وسیعی از توانایی‌ها هستند که مسلح شدن به هریک از آنها شخص را در مراحل مختلف زندگی یاری خواهد داد تا با قدرت بیشتری در برابر مشکلات مقاومت کند.

این مهارت‌ها عبارتند از: مهارت حل مشکل، قدرت تصمیم‌گیری، توانایی نه گفتن، هنر دوست‌یابی و... که آموزش این مهارت‌ها در درجه اول در نهاد خانواده و توسط والدین باید صورت گیرد و اگر امروز این مهارت‌ها را به فرزندان خود نیاموزیم، فردا در غیاب ما، در مقابل اصرار دوستان، قدرت مقاومت نخواهند داشت.

بحران جوانی

چرا برخی از والدین از فرزندانشان در سنین کودکی با دقت بسیار پرستاری می‌کنند ولی در سنین پرخطر 16 تا 24 سالگی آنها را در جامعه، بی دفاع رها کرده و تصور می‌کنند که آنها رشد کافی یافته و از هرگونه خطری به دورند؟به دنبال تربیت خانواده، این شخصیت کودک است که آینده او را می‌سازد. اگر ترسو، خجالتی، سرخورده یا بدون اعتماد به نفس باشد، احتمال گرایش او به اعتیاد نیز بیشتر خواهد شد. کنجکاوی و کسب لذت دو عامل عمده شروع اعتیاد در جوانان ایرانی است.

تحقیقات نشان داده است که جوان‌ها، عموما برای ارضای حس کنجکاوی خود، لذت‌جویی، تفریح و تفنن، مصرف مواد اعتیادآور را تجربه می‌کنند.

نسیما عرب