زندگی در کنار میدان‌های الکترومغناطیسی

علت نگرانی‌ها در رابطه با خطوط برق فشار قوی

خطوط برق فشار قوی در اطراف خود میدان الکترومغناطیس تشکیل می‌دهند و هر چیزی که در اطرافشان باشد را در معرض اشعه الکترومغناطیس قرار می‌دهند. این خصوصیت تنها به خطوط برق مربوط نمی‌شود بلکه اجاق‌های میکروویو، فرستنده‌های رادیویی و تلویزیونی و فرستنده‌های تلفن همراه نیز همین کار را انجام می‌دهند، هرچند میزان اشعه منتشر شده در آنها متفاوت است. منبع اشعه هرچه باشد میزان آن با افزایش فاصله از منبع به میزان قابل توجهی کاهش می‌یابد. بنابراین میزان اشعه خطوط برق فشار قوی که حتی از پنجره خانه شما قابل رویت هستند آنقدر کم است که به نظر متخصصان بی‌خطر می‌باشد.

وقتی حیوانات آزمایشگاهی با این نوع از اشعه مواجه شدند بعضی دانشمندان دریافتند که این حیوانات دچار بروز سرطان شدند. سوالی که باقی می‌ماند این است که آیا این اثر فقط در حیوانات رخ می‌دهد یا در انسان‌ها هم موثر است با توجه به این‌که انسان‌ها در زندگی روزمره در مواجهه با مقدار کمتری از اشعه نسبت به حیوانات آزمایشگاهی قرار می‌گیرند. از سوی دیگر بعضی از شغل‌ها کارگران دکل‌های برق فشار قوی را در مواجهه بیشتری قرار می‌دهند. این موارد به همراه گزارش‌های پراکنده از دیده شدن لوکمی در افرادی که در نزدیکی خطوط برق فشار قوی زندگی می‌کنند باعث شد تا نگرانی‌ها در بین مردم همچنان ادامه داشته باشد.

طی 20 سال اخیر تحقیقات بسیاری در زمینه تاثیر خطوط برق فشار قوی بر سلامت انسان به انجام رسیده است. تازه‌ترین این مطالعات مربوط به پژوهشی در لندن می‌باشد که روی 83 هزار نفر از کارکنان صنعت برق انجام شد. محققان هیچ افزایشی در سرطان مغز یا میزان مرگ و میر در این افراد نسبت به آنهایی که در نزدیکی خطوط برق کار نمی‌کردند نیافتند. گزارش‌های 9 مرکز تحقیقاتی دیگر نیز همین نتایج را در پی داشت: هیچ شواهدی مبنی بر مخاطره‌انگیز بودن خطوط فشار قوی برای سلامتی یافت نشد؛ اگر خطوط فشار قوی تاثیر منفی بر سلامتی انسان داشته باشند، این مقدار بسیار اندک است و در نهایت این‌که تحقیقات باید برای شناسایی اثرات خطوط برق فشار قوی بر سلامت انسان ادامه یابد حتی اگر این اثرات بسیار اندک باشند. این نتایج اطمینان‌بخش هستند ولی نمی‌توانند به طور کامل خطوط برق فشار قوی را بی‌خطر جلوه دهند. در حقیقت در مطالعه دیگری که در ژوئن 2005 انجام شد، کودکانی که در محدوده 600 متری خطوط برق فشار قوی زندگی می‌کردند بیشتر از کودکانی که در فاصله دورتری زندگی می‌کردند به لوکمی مبتلا شده بودند. اگرچه به علت محدودیت‌های این تحقیق (در واقع میدان الکترومغناطیس در خانه این کودکان مورد اندازه‌گیری قرار نگرفته بود)‌، پژوهشگران این مطالعه متقاعد نشدند که میزان بیش از اندازه ابتلا به لوکمی ناشی از خطوط برق فشار قوی می‌باشد.

پیچدگی‌های مساله خطرناک بودن یا نبودن

اثبات خطرناک بودن یا بی‌خطری خطوط برق فشار قوی برای پژوهشگران کار بسیار دشواری است. مهم‌ترین مشکل یافتن تاثیر این خطوط روی سرطان یا سقط جنین است، زیرا ممکن است عوامل دیگری جدا از میدان الکترومغناطیس بر آن موثر باشند. علاوه بر آن بیماری‌های مختلف دیگری نیز به خطوط فشار قوی نسبت داده می‌شوند، حال آن‌که ممکن است اشعه دریافتی منشأ دیگری غیر از خطوط برق فشار قوی داشته باشد. علاوه بر همه اینها اندازه‌گیری مقادیر اندک اشعه برای پژوهشگران دشوار است. در مطالعه‌ای نشان داده شده است که میزان اشعه تولید شده توسط خطوط برق فشار قوی در ساعات مختلف روز متفاوت است. بنابراین برای ارزیابی میزان مواجهه اندازه‌گیری فاصله از خطوط برق به‌تنهایی کفایت نمی‌کند. این مساله همانند احتمال زیان داشتن امواج تلفن‌های همراه پیچیده است و اما واگرهای بسیاری بر سر راه است.

با توجه به مطالعات انجام شده تاکنون به نظر می‌رسد احتمال مضر بودن خطوط برق فشار قوی برای سلامتی انسان‌ها بسیار اندک و نزدیک به صفر است. بیشتر کسانی که تاثیر خطوط برق فشار قوی بر سلامت انسان را مورد مطالعه قرار داده‌اند بر سر پاسخ به این سوال مانده‌اند که اگر تاثیر میدان الکترومغناطیسی ناشی از خطوط برق فشار قوی آنقدر اندک است که حتی ما نمی‌توانیم از حضور آن مطمئن باشیم، بهتر نیست آن را نادیده بگیریم؟ در هر صورت پاسخ به این سوال و سوالاتی از این قبیل بسیار دشوار است و بهتر است تا روشن شدن این مساله با پژوهش‌های بیشتر منتظر بمانیم تا بتوانیم با اطمینان بیشتری سخن بگوییم.

پاسخ نهایی به یک سوال پیچیده

همه روزه ما با عوامل خارجی مختلفی روبه‌رو می‌شویم. بعضی از آنها خطرناک هستند، بعضی مفیدند و بعضی دیگر هیچ تاثیری بر ما نمی‌گذارند. این‌که تصمیم بگیریم که از کدامیک از این عوامل دوری کنیم کار ساده‌ای نیست، بخصوص با وجود منابع مختلف اطلاعاتی که در اختیار داریم و همچنین توصیه‌های متفاوت اطرافیان. با این وجود به نظر می‌رسد هیچ وقت نتوان با اطمینان کامل گفت که خطوط برق فشار قوی یا دیگر تشعشعات معمول بی‌خطرند، اما ممکن است باعث آرامش خاطر شود اگر بدانیم محققان مختلفی در حال کار روی این موضوع هستند و بعضی از مطالعات (و نه همه آنها)‌ نشان داده‌اند که این خطوط اثر قابل ملاحظه‌ای روی سلامت ما ندارند.