زباله‌ها نفس دریای خزر را گرفته‌اند

حالا دیگر نه سواحل گیلان پوشیده از شنهای نرم و پاک و درخشان است که حسی از آرامش را به ما هدیه می داد و نه خزر آن دریای نیلگون و زلال.

اکنون به سختی می توان قطعه پاکیزه ای از ساحل را پیدا کرد که بچه ها بتوانند بدون نگرانی از خرده شیشه و انواع زباله های آلوده ، بر شنهای نرم و طلایی آن بدوند ، مجسمه های شنی بسازند ، توپ بازی و بادبادک بازی کنند و یا بعد از شنا در آبهای خزر بر آغوش گرم و مادرانه آن اندکی آرام گیرند. مواد پلاستیکی ، شیشه ، کاغذ، مقوا، قوطی های حلبی ، منسوجات و چوب تنها چیزهایی نیستند که مردم در این سواحل زیبا با ماسه های طلایی نرم رها می کنند ، در بین زباله ها از سرنگهای مصرف شده تا پوشکهای کثیف و زباله های بسیار مشمئز کننده دیده می شود.

عجیب این است که افرادی که این زباله ها را در ساحل رها می کنند به این مساله فکر نمی کنند که نه تنها خود را از چشم انداز زیبا ، آرامش بخش و دل انگیز محروم می سازند بلکه در وهله نخست این خود آنها و کودکانشان هستند که هنگام گردش و بازی و قدم زدن روی ساحل و یا شنا در معرض این زباله های آلوده و خطرناک قرار می گیرند.

به گفته کارشناسان دفع زباله در سواحل نه تنها مناظر زیبای ساحلی را از بین می برد بلکه با توجه به رطوبت هوای گیلان و بالا بودن سطح آبهای زیرزمینی تجزیه مواد آلی ، پلاستیک و غیره به کندی صورت می گیرد و گاه تا 300 سال طول می کشد. علاوه بر این پسماندها یا زباله ها نه تنها اثرات مخرب زیست محیطی ، اجتماعی و اقتصادی دارند بلکه بر سلامت انسان و دیگر موجودات نیز تاثیرات نامطلوب می گذارند.

از سویی صنعت گردشگری نیز از اثرات منفی پسماندهای ساحلی در امان نمی ماند و از بین رفتن مناظر زیبای ساحلی اثر مستقیمی بر کاهش درامد ناشی از گردشگری دارد.

کارشناسان تهدیداتی را که متوجه این بخش حساس از طبیعت است شامل آلودگی منظر ، آلودگی ناشی از پسماندها و پسابهای شهری ، صنعتی ، ساخت و سازهای غیراصولی و غیره می دانند.

مدیرکل حفاظت محیط زیست گیلان در مصاحبه با ایرنا گفت: اکوسیستم های ساحلی از مهم ترین و حساس ترین اکوسیستم های کره زمین هستند که با ماهیتی دوگانه ( خشکی ، دریایی ) ، تنوع بی نظیری از گونه های مختلف جانوری را در خود جای می دهند.

" کامران زلفی نژاد" اظهار داشت : این اکوسیستم ها با وجود حساسیت از جهات مختلف در معرض تعرض قرار گرفته و سیمای طبیعی شان دستخوش تغییرات ناهنجار می شود . این تعرضات عبارتند از: 

 ساخت و سازهای غیرمجاز وی متذکر شد: این پدیده به دلیل عدم وحدت رویه در دولت ها و مراجع غیرمتمرکز تصمیم گیری و همچنین فقدان وجود نظام نامه مدیریت تلفیقی اتفاق می افتد.

زلفی نژاد تصریح کرد: در این حوزه قوانین منفک و متعددی وجود دارد که به دلیل عدم همپوشانی صحیح ارگانهای مختلف گاه به گاه نادیده گرفته شده و موجبات تصرف اراضی ساحلی را فراهم می سازد. 

ورود پسابها ، به دلیل نبود تصفیه خانه های مرکزی بر سر راه فاضلابهای شهری و کشاورزی انواع پسابها منتشر و دامن ساحل را آلوده می نماید.

 ورود پسماندها از عوامل عمده آلودگی اکوسیستم های ساحلی هستند که از مجاری متفاوتی وارد این اکوسیستم ها می شوند. از آنجا که سواحل به دلیل زیبایی بی نظیر و همجواری با دریاها همواره مورد توجه گردشگران هستند زباله های ناشی از طبیعت گردی از مهمترین پسماندهای به جا مانده در سواحل هستند.

زلفی نژاد تصریح کرد: متاسفانه گاهی گردشگران بدون آن که مسئولیت عوارض تولید شده خود در سواحل را بر عهده بگیرند مجموعه ای از پسماندها یا زباله ها را از خود به جا گذاشته و علاوه بر آلودگی دیداری موجب به هم خوردن تعادل زیستگاهها شده و علاوه بر تخریب چشم انداز، زنجیره غذایی این اکوسیستم ها را نیز با چالش مواجه می سازند.

به گفته وی وجود مواد غیرقابل تجزیه در ترکیب این پسماندها که عمدتا از نوعی مصرف زدگی سرچشمه می گیرد به اندازه ای است که متاسفانه امکان پاکسازی طبیعی آن وجود ندارد و با توجه به وسعت و فراگیری این مواد در پسماندهای ساحلی پاکسازی مکانیکی و غیرطبیعی آن نیز با مشکات فراوانی روبرو می شود. از سویی رودخانه های استان نیز به معبری برای ریخت و پاش زباله و مجرایی برای حمل آن به سواحل تبدیل شده به نحوی که اکنون در دهانه های رودخانه های گیلان در دریای خزر حجم بالایی از زباله های تجزیه پذیر و تجزیه ناپذیر تجمع نموده است.

این زباله ها به دلیل خاصیت امواج در دل اکوسیستم های آبی باقی نمی ماند و به وسیله امواج به ساحل رهنمون می شود. مدیرکل حفاظت محیط زیست گیلان خاطرنشان کرد: به دلیل ضعف مسئولان دفع پسماندهای شهری و روستایی و عدم شمول فراگیری ناوگان عمومی حمل زباله به خصوص در روستاها و نامشخص بودن متولیان این امر فجایع عظیمی در این حوزه در حال شکل گیری است.

وی تصریح کرد: تصور تولید روزانه 800 گرم زباله خشک و تر به ازای هر نفر در روستاهای استان که تا یک دهه قبل حدود 500 گرم بود نشان می دهد که تا چه اندازه رژیم مصرف در روستاها به شهرها نزدیک می شود و این نزدیک شدن نیاز به مدیریت پسماندهای روستایی را الزامی می سازد.

زلفی نژاد افزود: متاسفانه گاهی سواحل توسط متولیان امر پسماند در استان تبدیل به جایگاه دفن زباله می شوند که به عنوان نمونه می توان از انزلی ، آستارا و تالش نام برد.

این اکوسیستم ها به دلیل مجاورت با اکوسیستمهای آبی توانایی بالایی در نشر مواد آلاینده و فراگیر شدن آن دارند.

به گفته وی این عمل علاوه بر این که ضربه مهلکی بر چشم اندازهای استان وارد می سازد موجبات نشر سریع آلودگی را در عرصه ای وسیع مهیا می کند. درسالهای اخیر برخی گروههای طرفدار محیط زیست به مناسبت روز زمین پاک اقدام به پاکسازی نمادین سواحل می کنند . اما آیا صرف این اقدام نمادین برای حفظ این بخش کم نظیر از طبیعت کشورمان کافی است و برای نگهداری بهینه از این سواحل زیبا چه باید کرد.

امیر قزل حسینی کارشناس سازمان حفاظت محیط زیست گیلان معتقد است: نخستین و مهمترین عامل برای حفظ بهداشت و پاکسازی محیط طبیعی، وضع قوانین و نظارت بر اجرای دقیق آن است .

وی افزود: مسلما اصل قانونمداری و پایبندی به اصول قانونی از مهمترین عواملی است که می تواند از آلودگی های زیست محیطی جلوگیری کند.

وی بر خلاف بسیاری که حفظ بهداشت و سلامت محیط زیست را تنها در گرو فرهنگسازی می دانند معتقد است اغلب افرادی که محیط زیست را آلوده می کنند به کار نادرست خود آگاهند و تنها اجرای قانون است که می تواند فرهنگ ایجاد کند . به اعتقاد وی سواحل را باید در چهارچوب قانون ساماندهی کنیم و برای نیل به این منظور نیازمند قانون کارامد و اجرایی هستیم .

خط ساحلی استان گیلان حدود 270 کیلومتر است و این سواحل جزء مناطق حفاظت شده قلمداد می شوند.
* راهکار نهایی به اعتقاد صاحب نظران ایجاد و اجرای قوانین و مقررات برای حفظ سواحل نیازمند مشارکت تمامی ذینفعان اعم از مردم ، مسئولان ، سازمانها و اطلاع رسانی و افزایش آگاهی های عمومی است.

برای حفظ این سواحل زیبا و کم نظیر رعایت حریم دریا ، جلوگیری از دفع پسماندها و پسابهای گوناگون ، ممانعت از ساخت و سازهای غیر اصولی و بدون توجه به توسعه پایدار و همچنین جلوگیری از برداشت شن و ماسه از سواحل الزامی است . شهرداری های شهرهای ساحلی باید نسبت به جلوگیری از دفع زباله در سواحل و ساخت و ساز و در کل حفاظت از این بخش بی نظیر از طبیعت حساسیت بیشتری نشان دهند. مردم نیز باید با رعایت قانون و خودداری از دفع پسماندها و پسابها به ساحل سواحل ماسه ای رویایی را برای خود و فرزندانشان حفظ کنند.