سازه‌های آبی شوشتر در محاصره فاضلاب شهری

در حالی که تلاش می‏شود سازه‏های آبی شوشتر در فهرست میراث جهانی به ثبت برسد، طی چند ماه گذشته دوباره توجه مسئولان شهری نسبت به تغییر وضعیت فعلی این اثر ساسانی کاهش یافته و همچنان مباحثی از قبیل فاضلاب شهری بزرگترین معضل این اثر است.

به گزارش خبرگزاری میراث فرهنگی، معاون سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری پس از مشاهده تازه‏ترین عکس‏های گرفته شده از وضعیت سازه‏های آبی شوشتر اعلام کرد که به نظر می‏رسد توجه مسئولان شهری به وضعیت سازه‏های آبی شوشتر که قرار است در فهرست میراث جهانی به ثبت برسد کم شده است.

"فریبرز دولت آبادی" همچنین گفت: «برای ثبت جهانی سازه های آبی شوشتر لازم بود یک سری اقدامات اضطراری انجام بگیرد. این اقدامات شامل نگهداری اضطراری اثر و تغییراتی در فضای شهری بود که باید رخ می داد. این تغییرات شهری در جهت هماهنگی فضای شهری با این اثر است. بر این اساس طی جلساتی که با شورای شهر و شهرداری شوشتر داشتیم جدول برنامه ریزی تهیه شد که زمانبندی خاصی داشت و به زمان بازدید ارزیابان مرکز میراث جهانی از این اثر مربوط می‏شد.»

وی افزود:« این ارزیابی صورت گرفت و نتایج آن مشخص خواهد شد. اما با توجه به تصاویری که دیده می‏شود به نظر می‏رسد که پس از بازدید ارزیاب میراث جهانی مجموعه مدیریت شهری ملاحظات خود را نسبت به نگهداری سازه‏های آبی شوشتر کمتر کرده است.»

در حال حاضر چندین کانال فاضلاب در مسیر رودخانه‏ای که از بند میزان تا سازه‏های آبی شوشتر را می‏پیماید قرار گرفته است. این موضوع باعث شده تا بخش زیادی از فاضلاب شهری شوشتر به این رودخانه بریزد و منجر به شکل گیر فضای متعفنی شود.

به این ترتیب هنگامی که گردشگری مسیر کوتاه رودخانه را از بند میزان تا سازه‏های آبی شوشتر می‏پیماید، با لوله‏های فاضلابی مواجه می‏شود که مدام آب ناشی از مصارف شهری را روانه رودخانه می‏کند. به این ترتیب در چند قدمی سازه‏های آبی شوشتر حوضچه بزرگی به وجود آمده است که این بخش از فاضلاب شهری در آن سرریز می‏شود تا حداقل آبی که وارد سازه‏های آبی شوشتر می‏شود پاکیزه باشد.

اما داستان به اینجا ختم نمی‏شود. انباشت فاضلاب شهری سبب شده است تا در چند قدمی سازه‏های آبی شوشتر بوی متعفنی فضای ورودی آب رودخانه به داخل سازه را در برگیرد. همچنین در داخل سازه‏های آبی شوشتر نیز فضایی تعبیه شده است تا زباله‏های شهری که به داخل رودخانه ریخته می‏شود وارد سازه‏های آبی نشود. اما همین امر سبب شده تا در داخل سازه بخشی از انباشت زباله‏ها به صورت راکد دیده شود.

دولت آبادی درباره مشکلات ثبت جهانی سازه های آبی شوشتر گفت: «پس از کاندیدا شدن محوطه سازه‏های آبی شوشتر برای فهرست میراث جهانی با دو موضوع مواجه شدیم. یکی ارزش های فوق العاده سازه های آبی شوشوتر و دیگری مدیریت وضع فعلی این سازه ها بود.»

وی در ادامه گفت: «ما بر اساس مطالعات انجام گرفته پلان مدیریتی برای سازه‏های آبی شوشوتر در نظر گرفتیم که این پلان مدیریتی مورد وفاق مجموعه مدیریت شهری بود. این پلان مدیریتی شامل عرصه، حریم و ضوابط و همچنین اتفاقاتی است که در مرمت و حفاظت سازه‏های آبی شوشتر باید رخ بدهد.»

به گفته وی برخی مشکلات شوشتر ساختاری است. دولت آبادی در این باره گفت: «برای مثال انتظار نداریم موضوع فاضلاب یک شبه حل شود. ما برای این کار نیاز به یک برنامه زمان بندی طولانی مدت داریم که اکنون در پی آن هستیم و ملاحظاتی نیز از طریق استانداری خوزستان در این باره صورت گرفته است.»

اما در کنار برنامه‏های دراز مدت مدیریت شهری شوشتر و سازمان میراث فرهنگی برای رفع مشکل فاضلاب، برخی توجهات شامل ساماندهی محوطه سازه‏های شوشتر از جمله مواردی است که باید در مدت زمان کوتاهی انجام شود.

دولت آبادی دراین‏باره گفت: «به نظر می‏رسد انجام یک سری اتفاقات آتی در جهت آبرومندتر شدن سازه های آبی شوشتر که نیاز به زمان طولانی ندارد متصور است. با توجه به تصاویر، گویا اصل توجه دستگاه های شهری و شورای شهر از روی موضوع برداشته شده است. این در طولانی مدت اصولا به نفع آثار تاریخی به خصوص سازه های آبی شوشوتر نیست. اگر انتظار ثبت جهانی سازه های آبی شوشتر را داریم باید تبعات آن را نیز بپذیریم. شهرداری شوشتر باید به این باور برسد که مدیریت یک شهر با اثری میراث جهانی را بر عهده دارد. همه دست اندرکاران باید بپذیرند و حتی مردم باید به این باور برسند که فرهنگ نگهداری شهرشان باید نوعی فرهنگ نگهداری شهرهای جهانی باشد.»

به گفته وی مدیریت فاضلاب و زباله و مباحث شهری اصولا بحث صرفا دستگاه های دولتی نیست و فرهنگ عمومی مردم نیز در آن دخیل است.

دولت آبادی درباره کارهای انجام گرفته توسط سازمان میراث فرهنگی در سازه های آبی شوشتر گفت: «تمامی این بحث ها به معنای نادیده گرفتن مسئولیت سازمان میراث فرهنگی در قبال این آثار نیست. قطعا موظفیم که توجه بیشتری داشته باشیم.»

وی گفت: «در سال جاری اعتبارات ویژه‏ای برای سازه‏های آبی شوشتر دیده شد. این اعتبارت ارسال شده و امیدواریم مرمت دیوارهای غربی و فضاهای جانبی به زودی شروع شود.»

وی در ادامه افزود: «در حال حاضر توافقات خوبی برای استحکام بخشی تونل بولیتی که از مهمترین بخش‏های سازه‏های آبی شوشتر است صورت گفته و مباحث مربوط به تملک نیز آغاز شده است.»

دولت آبادی درباره ساماندهی وضعیت بافت تاریخی شوشتر گفت: «در خصوص بافت شوشتر که با سازه‏های آبی در ارتباط است توافقات خوبی با استانداری شوشتر صورت گرفته و قرار است طرح ویژه‏ای برای بافت تاریخی این شهر دیده شود. منتظریم تا شورای شهر و شهرداری شوشتر مشاور خود را برای این منظور معرفی کنند.

این درحالی است که تا کنون بخش زیادی از بافت تاریخی شوشتر که از حملات موشکی و هوایی عراق سالم مانده بود به دست مردم تخریب شود و به این ترتیب بافت تاریخی شوشتر رو به تخریب و نابودی است.

سازه‏های آبی شوشتر برای ثبت در فهرست میراث جهانی به توجه همگانی، چه شهری، چه استانی و حتی مسئولان سازمان میراث فرهنگی دارد و در غیر این صورت ثبت این اثر میراث جهانی بیشتر به یک رویا شباهت دارد.

سازه های آبی شوشتر در تیرماه سال 1389 توسط کمیته میراث جهانی مورد داوری قرار می‏گیرد تا در خصوص ثبت آن در فهرست میراث جهانی تصمیم گیری شود.