شانه های لرزان زیر بار هزینه زندگی

پیرمرد با خودش فکر کرد با این جسم خسته و فرسوده مگر قرار است چقدر دیگر عمر کنم که باز منتظر معوقه بمانم؟ افزایش حقوقی که با این همه سر و صدا چند ماه پرداخت شده بود بی‌سر و صدا قطع شده بود و حالا او مانده بود تا جواب همسرش را چه بدهد که قرار بود برای درمان کمردردش اقدام کند. بازنشستگی واژه‌ای است که از آن هراس داریم.

« نه! واقعا احساس آرامش نمی‌کنیم با نزدیک شدن به سال‌های بایگانی شدن!» این جمله را مریم توسلی، بانوی 48 ساله می‌گوید. او ادامه می‌دهد: صندوق‌های بازنشستگی هر روز خالی‌تر از روز پیش می‌شود. یک روز می‌گویند بازخرید می‌کنند و روز دیگر می‌گویند برای بازنشستگی پیش از موعد تسهیلات قائل می‌شوند.

هر روز یک شایعه در مورد میزان دریافتی زمان بازنشستگی سر زبان‌هاست و همیشه تنمان می‌لرزد که در هنگام بازنشستگی آیا تامین خواهیم بود و قوانین به ضرر ما تغییر نخواهد کرد؟

امین مقدم کارمند دیگری است که سال‌های زیادی تا بازنشستگی‌اش مانده است. او نیز با نگرانی به بازنشستگی می‌نگرد و می‌گوید: امروز با این جمعیت کم سالمندان، صندوق‌های بازنشستگی مشکل دارند خدا می‌داند هنگام بازنشستگی ما چه می‌شود.

او ادامه می‌دهد: همین الان هم شایعاتی وجود دارد که میزان دریافتی هنگام بازنشستگی، حق سنوات ممکن است پرداخت نشود یا به صورت سهام عدالت باشد و شایعاتی دیگر که همه‌اش به خاطر احساس ناامنی نسبت به سال‌های بازنشستگی است. واقعا در چنین فضایی سخت است که آدم در لحظه‌اش زندگی کند و نگران فردای خود نباشد. همه کارمندان و شاغلان فکر می‌کنند چه راهی می‌تواند احساس آرامش و امنیت اقتصادی و اجتماعی و رفاه نسبی را برای سال‌های پیری آنان تضمین کند. برای این کار نیاز به برنامه‌ریزی و تخصیص بودجه‌ای مناسب است. تجربه کشورهای دیگر نیز می‌تواند الگوهای مناسبی پیش روی ما بگذارد.

دکتر علیرضا کلدی، پژوهشگر دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی در مورد برنامه‌های رفاهی سالمندان در کشورهای مختلف مطالعاتی دارد که نشان می‌دهد کشورهایی که شرایط مناسبی برای سالمندان خود فراهم کرده‌اند برنامه تامین سالمندان است .

این برنامه شامل درآمد مکمل تضمین‌شده و کمک به همسر سالمند و سالمندان تنهاست. وی در پژوهشی که در همین زمینه انجام داده است به بررسی این نوع برنامه‌ها در کشورهای مختلف پرداخته است. نتایج بررسی‌های وی نشان می‌دهد که این برنامه نقش اساسی در زمینه تامین درآمد دوران سالمندی ایفا می‌کند. پیگیری این برنامه در کشوری چون کانادا با بودجه مالیاتی محقق می‌شود.

کارشناسان رفاهی که به این نوع برنامه‌ریزی اعتقاد دارند چگونگی وضعیت استخدامی قبل از تقاضای دریافت این مستمری را ملاک عمل نمی‌دانند. این مستمری ماهیانه که تحت عنوان مزایای دوران سالمندی پرداخت می‌شود برحسب تقاضا به کلیه افراد بالای 65 سال تعلق می‌گیرد.

به غیر از آن اگر بازنشسته تنها همین نوع مستمری را داشته باشد از درآمد مکمل و مزایای سالمندی نیز برخوردار خواهد بود. همچنین افراد بیوه نیز کمک‌هزینه جداگانه‌ای دریافت می‌کنند.

در آمریکا نیز برای سالمندانی که در خانه می‌مانند درآمدی تکمیلی در نظر گرفته شده است و شبکه‌ای از موسسات با برنامه‌ریزی دولت برای خدمت‌رسانی به سالمندان در زمینه مسکن، سرگرمی، کمک به رفت و آمد، تغذیه و مشاوره، کمک پزشکی و مراقبت‌های بهداشتی فعال شده است.

در اروپا نیز تمام سالمندان مشمول مستمری دوران پیری می‌شوند. یکی از مهم‌ترین مزایا در این کشورها تامین مسکن برای سالمندان است.

امروزه درایران مسکن بخش اصلی هزینه‌های خانوار را تشکیل می‌دهد.

مراد نجفی 69 ساله می‌گوید: نمی‌دانم در این سن چرا هنوز باید اجاره‌نشین باشم. از آن بدتر این است که اگر آدم روزی ورشکسته شود و قیمت مسکن و اجاره‌بها همزمان افزایش یافته باشد جایی نیست که آدم سالمندی مثل من برود و بدون چک کارمندی و جواز کسب وام مورد نیاز بدون بهره یا کمک‌هزینه مسکن دریافت کند. انگار آدم وقتی پیر می‌شود حقوق شهروندی او نیز کاهش می‌یابد. حتی مجتمع‌های مسکونی برای کسانی که نیاز دارند به وجود نیامده است تا در صورت نیاز بتوانند حتی برای مدتی از آن استفاده کنند و شرایط بحرانی را پشت‌سر بگذارند. خدا می‌داند 2 سال پیش با افزایش اجاره‌بهای مسکن به چه فلاکتی افتادم تا توانستم دوباره یک خانه نقلی‌تر با پولی بیشتر برای خانواده دست و پا کنم.

امروز جمعیت سالمندان رو به افزایش است و همان‌گونه که برای درآمد‌های ناگهانی در ایران، به فکر فرو می‌رویم که چگونه می‌توان از آن مالیات گرفت و چیزی به درآمدهای عمومی اضافه کرد، بد نیست برای افزایش قیمت‌های ناگهانی که روی دیگر همین سکه است، برای حمایت از اقشار آسیب‌پذیری چون سالمندان نیز فکری کنیم؛ فکری که پایدار و تضمین‌شده باشد و با هر تحولی به حذف کمک‌هزینه‌های ضروری منتهی نشود.

تجربه بسیاری از کشورهای صنعتی نشان می‌دهد که ارائه خدمات رفاهی مختلف، قدرشناسی عملی از این قشر را ممکن می‌سازد.

رفاه همگانی برای سالمندان و ارائه نظام گسترده بیمه‌های اجتماعی گامی موثر برای تحقق عدالت اجتماعی به حساب می‌آید؛ چیزی که مدت‌ها است اقشار آسیب‌پذیر چشم‌انتظار آن هستند.

ماندانا ملاعلی