عبور از دوران پرتلا‌طم

خلاصه‌ای از اقداماتی که طی 30 سال گذشته در صنعت نفت صورت گرفته، بفرمایید.

در 30 سال گذشته طرح‌های بزرگی اجرا شده که باعث اعتلای نظام جمهوری اسلامی است.

37 واحد پتروشیمی احداث شده، در حالی که پیش از انقلاب فقط 6 واحد پتروشیمی داشتیم. همچنین پیش از انقلاب ذخیره قابل استحصال نفت 41 میلیارد بشکه بود که با کشف 41 میدان نفتی و گازی، این میزان به 138 میلیارد بشکه نفت و گاز از 8 میلیارد فوت مکعب به 2/28 میلیارد مترمکعب رسیده است. میدان‌های نفتی آزادگان، یادآوران و پارس جنوبی از جمله میدان‌های بزرگی هستند که پس از انقلاب کشف شده و تراز توان کشور در اوپک و جهان را به‌هم زده‌اند.

پارس جنوبی به تنهایی 8 درصد ذخیره‌ گاز جهان و 50 درصد ذخیره گازی کشور را دارد. ساخت 12‌پالایشگاه گازی که فقط 3 فاز 6 ، 7 و 8 پارس جنوبی به تنهایی 100 میلیون مترمکعب گاز دارد از دستاوردهای بزرگ انقلاب اسلامی به شمار می‌رود.

احداث 16‌پالایشگاه یا افزایش ظرفیت تولید فرآورده‌های نفتی در پالایشگاه‌ها، بهینه‌سازی و ارتقای کیفیت سوخت و بهینه‌سازی مصرف انرژی از طریق ایجاد سامانه کارت هوشمند سوخت که صرفه‌جویی 4 میلیارد دلاری را در سال اول در مصرف بنزین به دنبال داشت، از طرح‌هایی است که باید نسبت به اجرای آن افتخار کرد.

بازسازی و نوسازی تاسیسات صدمه دیده میدان‌های نفت و گاز از جنگ تحمیلی نیز از کارهای با اهمیت بود و خسارات وارده پس از هجوم دشمن در کوتا‌ه‌ترین زمان ممکن بازسازی شد و برخلاف تمام تهاجمات، صادرات نفتی کشور حتی برای یک روز هم قطع نشد. در این 30 سال افراد گمنامی در اکتشاف، حفاری و تولید نفت و گاز فعالیت کرده‌اند یا جان خود را از دست داده‌اند که ما باید دین خود را نسبت به آنها ادا کنیم.

اگر بخواهید کار عمده‌ای در صنعت نفت که در این 30 سال صورت گرفته را ذکر کنید، کدام طرح یا پروژه را می‌گویید؟

2 برابر شدن حجم ذخایر نفت و گاز که بر اثر اکتشاف صورت گرفته است. ما پس از انقلاب، با اکتشافاتی، مقام دوم دارنده ذخایر گازی جهان را به دست آ‌ورده‌ایم. رسیدن به ظرفیت تولید 530 میلیون مترمکعب گاز در روز نیز یکی از این شاخص‌هاست.

در دولت نهم چطور؟

ما پروژه‌های زیادی را اجرا کردیم و واقعا فرصت این‌که پروژه‌‌ها را افتتاح کنیم نیافتیم؛ اما رسیدن به تولید 4 میلیون و 300 هزار بشکه نفت در روز موفقیتی بود که در دولت نهم حاصل شد و این رقم علاوه بر جبران افت تولید به دست ‌آمده است. در گذشته تمام توان بر این بود که افت تولید جبران شود.

در دولت نهم توان تولید نفت به 4 میلیون و 300 هزار بشکه و تولید تا 4 میلیون و 173 هزار بشکه و حتی تا 4 میلیون و 200 هزار بشکه رسید که موفقیتی برای نظام جمهوری اسلامی است. رسیدن به رقم 530 میلیون مترمکعب گاز که بخش عمده آن به مصرف داخلی می‌رسد، رقم بالایی است و زمستان امسال اولین سالی است که از سال 74 تاکنون قطعی گاز نداشته‌ایم.

در این دولت به تنهایی در سال، 360 اشکال 2200 کیلومتر خطوط انتقال شبکه گاز را شناسایی و اصلاح کردیم و 2200 کیلومتر خط فشارقوی نیز به بهره‌برداری رسیده است. ما همچنین ذخیره خط گاز را از 570 میلیون متر مکعب به 800‌میلیون متر مکعب رساندیم که کار بزرگی است.

کشف میدان گازی در این دوره (دولت نهم)‌ انجام شد که ظرفیت آن 48‌تریلیون فوت مکعب است. در این دوره میدان‌های زیادی کشف شد که در نتیجه سرمایه‌گذاری برای اکتشاف و شناسایی آنها به دست آمده است که میدان‌های آذر و چنگوله از جمله آنها به شمار می‌رود. توجه به نیروی انسانی و بازنشستگان نفت به عنوان قشر فراموش شده در صنعت نفت در دولت نهم بسیار جدی بود.

تا آخر دولت چقدر پول (سرمایه خارجی)‌ برای سرمایه‌گذاری در بخش نفت و گاز وارد کشور می‌شود و چقدر تاکنون سرمایه وارد شده است؟

ما مقایسه‌ای بین 3 سال آخر دوره دولت هشتم و 3 سال اول دوره آقای احمد‌ی‌نژاد انجام دادیم که 27 میلیارد دلار در 3 سال آخر دولت هشتم و 48 میلیارد دلار در دولت آقای احمدی‌نژاد با وجود شرایط تحریم، سرمایه‌گذاری در صنعت صورت گرفته است.

چقدر قرار است سرمایه خارجی وارد کشور شود؟

ما در حال انجام مذاکراتی هستیم و کارهای بزرگی در پارس‌جنوبی در پیش داریم. در بخش نفت هم همین‌طور و این برخلاف محدودیت بعضی کشورهاست که ما توانستیم قراردادهای خوبی ببندیم.

در حال حاضر با توجه به شرایط جهانی بازار نفت، فکر می‌کنید چه قیمتی برای نفت مناسب است؟

من نفت را برای توسعه و بلند‌مدت می‌بینم و معتقدم اگر بخواهیم طرح‌‌های نفتی توسعه پیدا کند و پاسخگوی تقاضای بازار باشد، حداقل 80 دلار قیمت مناسبی خواهد بود. در غیر این‌صورت جمعی از تولید‌کنندگان نفت از جرگه تولید خارج می‌شوند و فکر می‌کنم سال 2009 را می‌‌توان با متوسط قیمت 40 دلار در هر بشکه پشت سر گذاشت.

فکر می‌کنید این بحران و بی‌ثباتی بازار نفت تا چه زمانی ادامه داشته باشد؟

حداقل یک‌سال‌ونیم زمان نیاز داریم تا از این مرحله عبور کنیم و به قیمت‌های پیشین برگردیم و به نظرم رفته‌رفته قیمت نفت ثبات پیدا می‌کند.

اعضای اوپک بر تصمیم کاهش تولید تا چه اندازه‌ای پایبندند؟

با اطلاعاتی که ما داریم، همه کشورهای عضو اوپک به این تصمیم پای‌بند هستند. ما نیز به 21 شرکت طرف خودمان اعلام کردیم که تولید نفت را کاهش دادیم. تصمیم کاهش تولید در تثبیت قیمت نفت موثر بوده و از روند نزولی با افت و خیزهای 10 ، 9 و 8‌دلاری جلوگیری کرده و عموما در حال حاضر قیمت نفت با یکی، دو دلار کاهش یا افزایش می‌یابد.

صلاح است که اوپک باز هم تولید را کم کند؟

باید بازار را بررسی کنیم. به هر حال اوپک باید منافع کل سازمان را در نظر بگیرد اما گمان می‌کنم اگر پاسخ مثبتی از کاهش‌ها بگیریم، هنوز هم جای کاهش وجود دارد و این در صورتی است که بتوانیم با قیمت، درآمد‌ها را جبران کنیم.

ظاهرا تولید ما از میادین مشترک کم می‌شود؛ چرا از میادین اختصاصی این کار انجام نمی‌شود؟

اصلا این‌طور نیست. دستور‌العمل ما این است که هیچ‌وقت تولید از میادین مشترک کم نشود و این کار عاقلانه‌ای نیست که از میادین مشترک تولید کم شود.

گفته شده به دلیل مسائل تحریم امکان تولید نداریم.

چون پیش از این کاهش تولید می‌کردیم، این حرف درستی نیست.

گفته می‌شود بسیاری از قراردادهایی که میان ایران و دیگر کشورها امضا شده تفاهمنامه و قرارداد نیست و تا اجرایی شدن فاصله زیادی وجود دارد؛ مانند صادرات گاز ایران به سوئیس.

صادرات گاز ایران به سوئیس قطعا قرارداد‌ است و در چارچوب قرارداد امضا شده است.

گازپروم چطور؟

با شرکت گازپروم تفاهمنامه امضا کردیم و مراحل اجرایی شدن آن در حال پیگیری است. با سینویک چین توسعه پارس‌شمالی را امضا کردیم که آن هم قرارداد است. توسعه میادین گلشن و فردوس و یادآوران نیز در قالب قرارداد امضا شده است.

نکته‌ای وجود دارد و این‌که واگذاری سوآپ نفت‌خام به بخش خصوصی در دولت‌های قبل اصلا انجام نشد؛ اما شما این کار را می‌خواهید انجام دهید، چرا؟

ما نمی‌خواهیم به دلیل خریداران متنوع بازار نفت متلاطم شود و یا نفت‌خام در دریای خزر زیاد دچار نوسان شود برای همین فعلا از شرکت نیکو برای انجام این کار استفاده و از حضور بخش خصوصی در این زمینه هم استقبال می‌کنیم.

تفاهمنامه‌ای که با بنیاد مستضعفان برای فروش نفت امضا کردید، به کجا رسید؟

ما چارچوب‌های آن را فراهم می‌کنیم. این همه جوسازی کردند که می‌‌خواهند به بنیاد نفت بدهند، دیگران هم آمدند همان کار را کردیم.

بحث مهم در حال حاضر فازهای 9 و10 پارس جنوبی است که گفته می‌شود چاه‌های این دو فاز هنوز آماده نیست.

چرا شما نکات مثبت این طرح را نمی‌بینید. پالایشگاه فاز 9 و10 پارس جنوبی به بهره‌برداری رسیده و شما به عنوان خبرنگاری که در تمام سفرهایی که انجام می‌شد حضور داشتید و دیدید که تقریبا همه می‌گفتند اینقدر قول ندهید. پالایشگاه در زمستان به بهره‌برداری نمی‌رسد؛ اما به لطف الهی پالایشگاه اکنون آماده است و در بهترین موقعیت به کمک شبکه انتقال گاز رسید و ما خدا را شاکریم.

پس به افتتاح رسمی نزدیک شده؟

بله. دنبال هماهنگی‌ها برای حضور رئیس‌جمهور هستیم و ان‌شاءالله در دهه فجر یا پس از آن افتتاح خواهد شد.

در خصوص فازهای 6، 7 و 8 پارس جنوبی هم همان موقع بحثی مطرح شد مبنی بر این که این فازها آماده راه‌اندازی نیستند، فاز 8 هم 2 هفته دیگر آماده می‌شود و خط انتقال فاز 6 هنوز آماده نیست، پس چطور افتتاح شد؟

ما با صراحت همان موقع اعلام کردیم این پالایشگاه به تنهایی 4 فاز است و واقعا توان تولید 4 فاز را دارد و همان‌جا هم گفتیم که فاز 6 پالایشگاه راه‌اندازی می‌شود. ما در مقابل برخی از طرح‌هایی که در گذشته برای آن تبلیغات می‌شد،‌ حداقل تبلیغات را برای این پالایشگاه داشتیم و من فکر می‌کنم حق کسانی را که در این پالایشگاه چه در خشکی و چه در دریا کار کردند نتوانستیم بخوبی ادا کنیم.

اگر روند قیمت نفت به همین شکل ادامه یابد، طبیعی است اجرای مصوبه مجلس در سال آینده برای اختصاص 3 درصد از درآمد نفتی به توسعه پارس جنوبی با مشکل مواجه شود. چه تدابیری برای این موضوع اندیشیده‌اید؟

ما امیدواریم سال آینده نیز از همین محلی که توسعه 7 فاز را شروع کردیم و توسعه فازهای 15، 16، 17 و 18و فاز 12 که به‌تنهایی 3 فاز است و اجرایی شدن آن که پیشرفت خوبی هم دارد، از محل 3 درصد ادامه یابد.

برگردیم به مسائل دیگر. آیا فکر می‌کنید مجمع کشورهای صادرکننده گاز (اوپک گازی)‌ به نتیجه می‌رسد؟

به نظرم این مجمع متولد شد و باید رشد طبیعی خود را طی کند و اینک دارای شناسنامه و اساسنامه شده است.

چرا این که محور تشکیل و پیشنهاددهنده ایران بود، خیلی طرح موضوع نشد؟

ایران واقعا تنها پیشنهاددهنده این مجموعه بود. موفقیتی برای وزارت نفت و دولت نهم بودکه فرمایش رهبر معظم انقلاب تا این حد پیش رفت و حتی برخی کشورها می‌گفتند چرا این کار را سیاسی می‌کنید، این یک کار تجاری است. در حالی که ما معتقدیم تشکیل این مجمع (اوپک گازی)‌ یک اقدام سیاسی  تجاری است. اساسنامه آن را وزارت نفت تهیه کرد، اولین جلسه آن در ایران تشکیل شد و فرمایش رهبری محور کار وزارت نفت قرار گرفت و در یک سال 9 جلسه کارشناسی برگزار شد این میزان جلسه تا رسیدن به نتیجه اصلی کار بسیار بزرگی است و وقت زیادی از سوی تیم کارشناسی ایران صرف شد و من هم فکر می‌کنم در ایران حق مطلب برای چنین کار بزرگی ادا نشد.

چرا تشکیل مقر آن در ایران مطرح نشد؟

به هر حال موقع شکل‌گیری سازمان‌های بین‌المللی مسائل زیادی مطرح است. اما آنچه برای ما بیش از هر چیز مهم بود، تولد این سازمان بود و شکل‌گیری آن چون فرمایش رهبر معظم انقلاب بود. آثار این تصمیم و شکل‌دهی این سازمان در بلند‌مدت مشخص می‌شود. الان نقش اوپک در ساماندهی بازار با اهمیت است و از زمان تولد تاکنون فراز و نشیب‌هایی داشته و مقر آن در ایران نبوده، اما همواره نقش ایران پررنگ بوده است. روسیه هم دنبال این کار بود و دیگران از جمله الجزایر هم در پی چنین اقدامی بودند. اما در مجامع بین‌المللی باید به شرایط رای و رای‌گیری احترام گذاشت.

آقای نوذری! نفت یکی از ابزارهای تامین امنیت ملی ما به شمار می‌رود و استراتژی امنیت ملی، متنوع‌سازی سرمایه‌گذاری در نفت است. درحال حاضر بیشتر، کشورهای چین و روسیه در نفت و گاز ایران سرمایه‌گذاری می‌کنند. تا چه اندازه این کشورها می‌توانند امنیت و منافع ملی ما را تامین کنند. چون تجربه روسیه در نیروگاه بوشهر تجربه بسیار کندی است.

پروژه‌ها متفاوت است. ما در پروژه‌ها که با خارجی‌ها مذاکره می‌کنیم اگر بدانیم حتی یک مورد روند مناسبی نخواهد داشت‌، به طور طبیعی نخواهیم پذیرفت؛ مانند کاری که با شرکت ژاپنی «اینپکس» کردیم. زیرا زمان‌بندی‌ها برای ما مهم است. ضمن این که ما توسعه میدان‌ها را با تولید اولیه شروع می‌کنیم و توسعه آن را انجام می‌‌دهیم و بر این توافق شده است. هم نظر رئیس‌جمهور این است و هم مجلس نظر موافق دارد تا از محل تولید اولیه توسعه میادین انجام پذیرد.

یک نمونه این است که برای چین قرار بود در ازای توسعه‌ای که انجام می‌دهد، سالانه 10 میلیون تن بازارLNG خود را در اختیار ایران بگذارد، اما این کار نشد.

آنها که سخت دنبال این بازار هستند.

خاطرم هست قرار بود شرکت «شل» به عنوان لیسانس شرکت چینی ساینوپک در توسعه میدان یادآوران اقدام کند و یک موقع هم شل از این پروژه کنار گذاشته شد.

به هر حال قرارداد ما با ساینوپک است.

چندی پیش یکی از مدیران گفته بود می‌خواهیم خودروهای سواری دیزلی (گازوئیل‌سوز)‌ تولید شود، این طرح در چه مرحله‌ای است؟

طرح اولیه مدل خودروی دیزلی از نفت شروع شد، زیرا خودروهای دیزلی بازده بالایی دارند و اولین نامه را هم وزارت نفت نوشت و مصوبه زمان طاغوت را ما لغو کردیم. الان هم مجموعه‌ای درخصوص واردات موتورهای دیزلی و ساخت موتور ملی دیزلی کار می‌کند.

یعنی این طرح را وزارت نفت دنبال می‌کند؟

بله. ما بخشی از اعتبارات مالی آن را تامین کرده‌ایم و برای تامین سوخت آن هم برنامه داریم.

داستان قیمت خریداری گاز از ترکمنستان را هم یک بار واضح توضیح دهید. آیا تخفیف و افزایشی واقعا بوده است یا نه؟ گفته شده گاز را 350 دلار می‌خرید.

قیمت گاز روسیه به اوکراین تحت فشار اروپایی‌ها 370 دلار است. قیمت گاز از ترکمنستان با توجه به شرایط زمستان و نیاز داخل بسته شده و قیمت مناسبی است و من واقعا نمی‌دانم این 350 دلار از کجا آمده است. قیمت براساس قراردادی است که هر دو طرف متعهد شدند، قبلا به امضا رسیده و تعیین شده است.

این که گفته شده ترکمنستان به ما قیمت گاز خود را تحمیل کرده، درست است؟

نه واقعا این طور نیست. براساس همان قرارداد پیش رفته است.

این موضوع که در قرارداد خط لوله صلح ما به پاکستانی‌ها پیشنهاد کردیم 75 درصد قیمت نفت، گاز بفروشیم و آنها قیمت کمتر را مطالبه می‌کنند، درست است؟

نه. اصلا چنین فرمولی واقعا نیست. بحث اصلی ما با پاکستان این است که روی فرمول کلی با آنها توافق داریم، ولی قیمت آخر را یک سال پیش از تحویل گاز نهایی خواهیم کرد.

مذاکرات کی نهایی می‌شود؟

ما در آخرین دور مذاکرات، فرمول نهایی قیمت گاز را داریم، قرار شده است آنها بروند نظر مقامات کشور را بگیرند.

شما وقتی وزیر شدید، درباره تغییر مدیران گفتید من «اهل شخم زدن نیستم»، اما بعد تغییرات عمده‌ای ایجاد شد. هزینه بی‌ثباتی در مدیریت صنعت نفت را چه کسی باید بپردازد.

منافع این تغییرات به کشور برمی‌گردد.

من در برنامه پیشنهادی شما به مجلس دیدم روی ثبات مدیریت تاکید کردید.

برنامه خوبی ارائه شد.

از آن فاصله نداریم؟

نه. به نظر من این برنامه با شرایط وزارت نفت تنظیم شد و فکر می‌کنم شرایط امروز وزارت نفت که پیش از آن حاشیه داشت، جز کار و خدمت و تلاش محور دیگری ندارد.

از فرصتی که در اختیار ما قرار دادید سپاسگزارم.

زیبا اسماعیلی