اردیبهشت و تصویری فراسوی کلیشه‌ها

خانواده به عنوان نهادی که از ابتدای بشریت وجود داشته، همواره دستخوش آسیب‌ها و ناهنجاری‌هایی بوده است. اگر زن را محور اصلی خانواده بدانیم (که هست!) و خانواده در طول حیات خود بر بسیاری از این مخاطرات فایق آید، اینجا نقش زن در مواجهه با این آسیب‌ها پررنگ‌تر از هریک از اعضای دیگر خواهد بود؛ چراکه زن بنابر ضرورت زن بودنش، همواره در مسیر سازندگی و اصلاح قرار دارد.

زن زایاست و قطب مثبت حیات(!) که این نه‌تنها زن را در بعد اصلاحی؛ بلکه به عنوان پرورش‌دهنده آنچه در دنیا پاک و نیکو است نیز قرار می‌دهد؛ اما ورای الطاف بی‌کران خداوند به جنس مونث، جبر زندگی شلوغی که بشر تا بدین جا با خود حمل کرده، زن را از ارزش‌هایی که به خاطر آنها آفریده شده، دور کرده است و اردیبهشت نه به عنوان یک برنامه؛ بلکه به عنوان فرصتی است تا بخشی از این ارزش‌ها را بازگو کند و در بازشناساندن شخصیت زن به اجتماع و خانواده سهیم باشد.

فتح‌الله حداد (تهیه‌کننده برنامه)‌ درباره اردیبهشت می‌گوید: «اردیبهشت یک برنامه درمان‌نگر نیست. ما می‌توانیم آموزش دهیم، طرح مساله کنیم، نقد عالمانه و منصفانه انجام دهیم؛ اما این مباحث در کنار هم شاید فرصتی باشد برای زنان تا بیشتر خود را بشناسند و بهتر با موضوعات کنار بیایند و تاثیر زن به عنوان یک انسان زودتر و بهتر از پیش، تثبیت شود و ارزش آن بر یک جایگاه فرهنگی معنوی نمود پیدا کند. اینها آرمان‌‌هایی است که امیدوارم اردیبهشت به‌ آنها دست پیدا کند.»

وی در ادامه می‌گوید: «ما معتقدیم که زن بدون خانواده معنا پیدا نمی‌کند و نسبت مرد و زن فقط تفاوت در جنس نیست. اینها دو انسان هستند با جایگاه ویژه انسان بودن(!) و همانقدر که زن اهمیت دارد، مرد هم دارای اهمیت است و بالاتر از آن، این است که زوج اهمیت دارد.

توجه به این واژه بیشتر در تفکر شرقی وجود دارد و خداوند نیز همه چیز را به صورت زوج آفریده و قرآن کریم نیز این نگاه را مورد تاکید قرار داده است. حال این همه لطافت و زیبایی و دقت و تکمیل‌شدن انسان با زن معنا می‌پذیرد که شاید کمتر بدان توجه شده باشد.»

حداد همچنین درباره روند تولید دوباره برنامه اردیبهشت می‌گوید: «پیشنهاد ما این بود که حداقل 6 ماه مطالعه و پژوهش انجام گیرد و با کارشناسان مختلف، جلسات متعددی داشته باشیم و ابتدا چند قسمت به عنوان پیش‌برنامه تولید کنیم، آنها را نقد کنیم و سپس برنامه زنده را کلید بزنیم؛ ولی متاسفانه و یا خوشبختانه، رسانه، فرصت محدودی دارد و آنتن می‌طلبد که سریع‌تر برنامه به مرحله تولید و پخش برسد. البته این آسیب از جهاتی اجتناب‌نا‌پذیر است؛ چراکه رسانه نیازهایی را می‌بایست پاسخ دهد و زمان ممکن است از دست برود. رسانه باید به‌روز حرکت کند و درگیر و همسو و هم‌جهت با مسائل روز باشد.»

تهیه‌کننده اردیبهشت درباره نحوه طرح سوالات و موضوع برنامه نیز می‌گوید: «طرح مساله از سوی شورای سردبیری برنامه انجام می‌شود و سرفصل‌ها استخراج و دسته‌بندی می‌شود و بعد از شناسایی کارشناسان سوالات مورد نظر طرح می‌شود و با توجه به پژوهش و تحقیقی که آن فرد انجام داده در روزهای آتی در برنامه‌ شرکت و موضوع را طرح کند. از ابتدا نظر من این بود که دو کارشناس از دو منظر به موضوع نگاه کنند، که آسیب‌شناسی و باید‌ها و نباید‌ها از زوایای مختلف بررسی شود. ما نمی‌خواهیم حتما نتیجه‌گیری اتفاق بیفتد ولی طرح دقیق مساله برای برنامه خیلی ضرورت دارد. چون اگر مساله‌ای درست کالبد شکافی شود، آن کسی که می‌خواهد تدبیری بیندیشد و اهل نظر، راه کارشان را بدرستی پیدا می‌کنند.»

تهیه‌کنندگی برنامه اردیبهشت را فتح‌الله حداد و دکتر اردلان بر عهده دارند و تیم مشاوران برنامه نیز با توجه به موضوعات مختلف در برنامه همکاری می‌کنند که عبارتند از: دکتر محمودرضا اسفندیار در بخش ادیان، دکتر بخشعلی قنبری در بخش عرفان اسلامی، دکتر سهیلا نجم در بخش سینما و تئاتر، دکتر محمدحسین ناصربخت در بخش فرهنگ و آیینی، دکتر مهرداد نوابخشی در بخش جامعه‌شناسی، دکتر رحمانی در بخش سلامت، دکتر شیخ‌الاسلام در بخش تغذیه و دکتر جهان‌آرا در بخش هنرهای دستی. همچنین در این برنامه تا به حال موضوعاتی چون: همسرگزینی و آسیب‌شناسی تشکیل خانواده، زن و اسطوره، زن و هنرهای دستی، بررسی حقوق زنان در قانون اساسی، نقش زنان سالمند در تحکیم خانواده، زنان و ادبیات معاصر، زن در سینمای بعد از انقلاب، نقش زن در تغذیه خانواده و ... بررسی شده است؛ اما مهسا ملک مرزبان به عنوان یکی از مجری کارشناسان اردیبهشت در برنامه حضور دارد. گفتگوی کوتاهی با او انجام دادیم که در ادامه می‌خوانید:

اردیبهشت برنامه‌ا‌ی است که مجری حضور کارشناسانه و فعال دارد، چطور به این رسیدید که به‌راحتی با مهمان برنامه هماهنگ شوید؟

خب این مساله به مهمان برنامه نیز بستگی دارد. سعی می‌کنم هم درباره مهمان و هم درباره موضوع مطالعه کنم و قبل از برنامه با مهمان بر نقاط مشترکی بر سیم.

چقدر از این تعامل شخصی و چقدر بستگی به نحوه عملکرد گروه برنامه‌سازی دارد؟

کاملا شخصی است چون این روش من است. چون هم مهمان با آمادگی و اعتماد به نفس بیشتری در برنامه حاضر می‌شود و هم من به نقاط مشترکی با او می‌رسم و برنامه هم راحت‌تر پیش می‌رود. ضمن این‌که نقطه‌نظر تهیه‌کننده‌ها هم خیلی مهم است. قبل از برنامه با هم صحبت می‌کنیم و در حضور مهمان نظرات شنیده می‌شود. من معمولا یک ساعت قبل از شروع برنامه در استودیو حضور دارم تا همه این اتفاقات بیفتد.

بیننده‌‌های اردیبهشت بیشتر شما را با عنوان مترجم می‌شناسند. این کار را از کی شروع کردید؟

از سال 74 ترجمه می‌کنم. چون رشته تحصیلی‌ام بوده و تا به حال حدود 10 جلد کتاب ترجمه کرده‌ام.

اجرای برنامه چطور. به چه سالی برمی‌گردد؟

از سال 80 در شبکه جام‌جم با برنامه پنجره‌ها شروع کردم و بعد آفتاب مهربانی و شبکه 3 تصویر زندگی را اجرا کردم. قبل از اردیبهشت هم دو کار با آقای اردلان انجام دادم. در شبکه 5 نیز صبح تهران و در حال حاضر تیک‌تاک را در شبکه 2 سیما دارم.

پس ورودتان به اردیبهشت با آشنایی قبلی با آقای اردلان بود؟

بله ایشان از من دعوت کردند. این برنامه برای من جذابیت زیادی دارد. نگاه من به این برنامه نگاه خانوادگی نیست. در این برنامه زن به عنوان محور اصلی خانواده است؛ ولی در واقع درباره جایگاه زن در اجتماع صحبت می‌کند. جایگاه زنی که هم در اجتماع حضور دارد و هم حضور سالمی در خانواده دارد و دارای جایگاه درست و تعریف‌شده‌ای است. در اجتماع هم به همین نسبت توانسته تعریف درستی از خودش بر جای گذارد. اردیبهشت برنامه‌ای است که کسی که می‌خواهد اجرایش کند باید حتما مطالعه جامعی درباره موضوع داشته باشد. اجرای این برنامه گفتن یکسری جملات و دادن اطلاعات کلیشه‌ای و تایید حرف کارشناس نیست و باید خودت ارائه اطلاعات کنی و چیزی برای گفتن داشته باشی. باید خودت و مهمانت را به چالش بکشی. این برای من خیلی جذاب بود. در واقع از یک آدم منفعل که تاییدکننده حرف مهمان است، درمی‌آیی و در مقام کارشناس مطرح می‌شوی.

در برنامه‌ای که مختص زنان ساخته می‌شود، فکر می‌کنید چه موضوعاتی بهتر است مطرح شود؟

مهم‌ترین مساله و معضل زنان در جامعه جایگاهشان است. زنان در حال حاضر جایگاهشان را حتی در خانه خودشان و پیش همسرشان نمی‌دانند کجاست (!) و نمی‌دانند به عنوان یک فرد کجای این جامعه قرار دارند؟ بعد چطور می‌توانند در این اجتماع حضور مثبت داشته باشند؟ چون منتظرند دیگران از نقش آنها تعریف ارائه کنند. هر کسی اگر در وهله اول تعریف درستی از خودش داشته باشد بعد می‌تواند دید مثبتی از خود به دیگران هم ارائه کند. به طور کلی در اردیبهشت می‌خواهیم در این باره صحبت کنیم که زنان جایگاه خودشان را پیدا کنند.

آزاده خواجه نصیری