گزارشی درباره علل تاثیرگذار بر بزهکاری نوجوانان
ناهنجاریهای رفتاری و راههای پیشگیری
این روزها آمار مربوط به جرایم نوجوانان رشد چشمگیری یافته است. جدا از آن که میتوان دلیل این امر یا به چشم آمدن موضوع را اطلاعرسانیهای بیشتر دانست، میتوان به موضوعات دیگر هم اشاره کرد؛ نکات و مسائلی که خواسته یا ناخواسته شرایط را برای بروز ناهنجاریهای رفتاری و اخلاقی در گروه سنی نوجوان و جوان ایجاد میکند.
انواعی از دزدیها، تعرض به حریم دیگران، تخریب اموال عمومی، حرمتشکنیها، والدینآزاری و ... نمونهای از ناهنجاریهای رفتاری است که دیده میشود و باید برای آن راهحلی اندیشید.
گزارش این هفته آسیبشناسی، ناهنجاریهای رفتاری و راههای پیشگیری از اتفاق است؛ اتفاقاتی که تبعات آنها قطعا ناگوارتر از خود اتفاقهاست.
مصطفی اقلیما، رئیس انجمن مددکاری ایران در گفتگو با خبرنگار تپش میگوید: «عوامل موثر در پیدایش آسیب اجتماعی در نوجوان و جوان به 3 گروه عمده تقسیم میشود؛ عوامل شخصیتی، عوامل فردی و عوامل اجتماعی.»
او در توضیح این عوامل اضافه میکند: «عوامل شخصیتی به شکل نبود تعادل روانی، شخصیتی و اختلال در سلوک و رفتار خود را نشان میدهند. گاهی هم افراد نشانههایی از خودمحوری، پرخاشگری، هنجارشکنی و بیمسوولیتی بروز میدهند. عوامل فردی هم به دلایل خاص فرد در سوق یافتن به سوی بزه مربوط میشود. جدا از اینها گاهی اجتماع به دلیل شرایط خاصش عامل بروز بزهکاری در گروههای مختلف سنی و اجتماعی است.»
وقتی جرم آغاز میشود
خیلی وقتها بزهکاری و کجروی از یک ماجرای ساده شروع میشود. گاهی نوجوان ما برای رقابت با همسالانش به بزهکاری روی میآورد، گاهی برای آزارها، گاه به خاطر انتقام گرفتن، کینهجویی و... شروع ماجرا به هر دلیل و اتفاقی که باشد، باید راه رسیدن به آن بسته شود، چرا که شروع جرم به معنای روزبهروز رشد یافتن آن است و بزهکار شدن نوجوانها و جوانها.
نقطه آغاز: خانواده
این طور که پژوهشهای جامعهشناسی و روانشناختی نشان میدهد، یکی از مولفههای مهم در سوق یافتن نوجوان و جوان به سوی ناهنجاری رفتاری خانواده است. دکتر غنچه راهب مددکار و روانشناس معتقد است: «خانواده اولین نهاد شکلگیری شخصیت انسانی است. هر نوع معضل رفتاری و کنشی در خانواده روی بچهها تاثیر میگذارد. این تاثیر تا همیشه با فرد است.»
گسستهای عاطفی، طلاق شناسنامهای، عاطفی، خشونت همسران نسبت به هم، بزهکاری والدین، مناسب نبودن الگوهای رفتاری و تربیتی و ... همه و همه در رفتار فرزندان خانواده تاثیرگذار است.»
راهب میگوید: «در شرایطی که خانواده نام و نشان خوبی در میان مردم ندارد، از پایگاه انسانی طرد میشود. این طرد شدن روی بچهها تاثیر میگذارد. آنها با همین نگاهها، در همین شرایط و با وجود طردشدگی بزرگ میشوند.»
ایمان؛ بازدارنده از خطا
ایمان و علایق و انگیزههای مذهبی جزو عواملی است که بشدت روی میزان بزهکاری تاثیر میگذارد، به طوری که حتی آمارهای نیروی انتظامی بعد از ماه مبارک رمضان نشان میداد که جرایم به شکلی قابل توجه کاهش یافتهاند.
فاطمه محمدی کارشناس علوم دینی میگوید: «پایبندی به اصول و قواعد دینی افراد را به تعهدی دچار میکند که مانع انجام بزه و جرم در آنها میشود.»
اصولا خانوادههایی که از ابتدا فرزندانشان را تحت تعالیم اسلامی قرار میدهند آنها را با قواعدی آشنا میکنند که الگوی مناسبی برای تربیت رفتاریشان است بچهها در این شرایط یاد میگیرند چه رفتارهایی درست و کدام رفتارها نادرست است. این گروه به دلیل آن که به شکلی مستمر خود را در محضر خداوند متعال حس میکنند، از خیلی بزهها و حتی عادات ناپسند دوری میکنند.»
محمدی معتقد است: «شروع تعالیم دینی و مذهبی هر چه در سنین پایینتر شروع شود برای ایجاد رفتارهای مناسب در افراد بهتر و تاثیرگذارتر است.»
گروه همسالان
همسالان و همبازیها از جمله گروههایی هستند که بشدت بررفتار و کردار فرد تاثیرگذارند، خصوصا آن که نوجوان در سنین خاصی قرار دارد که تاثیرپذیری از دیگران در او شدت زیادی یافته است.
دکتر اقلیما در این باره توضیح میدهد: «بچهها وقتی در خانواده محبت و توجه کافی را نبینند به سوی گروههایی جذب میشوند که این محبت را به آنها ارزانی کند. گاهی گروه همسالان با تشویق و تعریف از نوجوان و جوان ما در او حس ارزشمندی به وجود میآورد. همین دلیلی برای رفت و آمد نوجوان و جوان با آنها میشود. گاهی این گروهها به بزهکاری و رفتارهای ناهنجار اجتماعی مشغولند و جوان و نوجوان ما هم برای گرفتن احترام، محبت و حس ارزشمندی با آنها همراه میشود.»
با تمام اینها اگر نوجوان و جوان تحت تربیت متناسب باشد، کمتر به این سمت و سو جذب میشود و در کل ثبات رفتاری بیشتری از خود نشان خواهد داد، در صورتی که هرگونه اختلال در ارتباط والدین و فرزندان، محروم بودن نوجوان از الگوی مناسب رفتاری و .... باعث افزایش نفوذ گروه همسالان در شکلهای مختلف رفتار و کردار به روی دوستان میشود.
شرایط اقتصادی
شرایط اقتصادی و خصوصا بیکاری پدران و مردان خانواده یکی از عوامل رشد بزهکاری است. این ماجرا از جنبههای مختلف قابل بررسی است. در شرایط بیکاری و اقتصادی نامناسب روابط زن و شوهر با هم به آشفتگی میرسد (البته در صورتی که مدیریت رفتاری مناسبی نباشد.) همچنین خیلی از نیازهای نوجوان و جوان بدون پاسخ میماند و این، راه را برای بروز انواعی از ناهنجاریها باز میکند.
راهب معتقد است: «تحقیقات انجام شده نشان میدهد که فقر و بیکاری روی رشد بزهکاری تاثیر زیادی دارد. در میان علل و عوامل پیدایش بزهکاری و ارتکاب انحرافات اجتماعی، عامل فقر معیشتی و اقتصادی جایگاه خاصی دارد.»
نتایج تحقیقات چندان خارج از توقع نیست، چرا که این موضوع به شکلهای مختلف روی نیازها و ارضای نیازها تاثیر گذاشته و آن را جهتدهی میکند. به هر حال کارشناسان معتقدند که در این شرایط باید مدیریت مناسبی روی اعمال و رفتار آدمها صورت بگیرد.
نکته آخر
وقتی هر بزهی را بررسی میکنیم به این نتیجه میرسیم که محیط اجتماعی و شرایط موجود در آن زمینهساز ایجاد بستری برای رشد یافتن این رفتارها است. اقلیما میگوید: «اگر نظام اجتماعی بر معیارها و الگوهای ارزشی استوار باشد و برنامههای هدفدار و مشخصی طرحریزی شود امکان انحراف اجتماعی در جامعه و در میان افراد بسیار ضعیف خواهد بود. نوجوانی و جوانی از مهمترین مراحل است که دولت باید برای برنامهریزی کودک، او را به سوی رسیدن به شخصیت مناسب و تاثیرگذار در اجتماع ببرد.»
چند فرمان طلایی
طبق گفتههای کارشناسان و افراد آگاه در زمینه شکلگیری شخصیت، چگونگی ایجاد بزه رفتاری و راههای پیشگیری از آن میتوان به این نتیجه رسید که انجام اعمال زیر و رعایت این نکات میتواند مانع بروز خیلی از ناهنجاریهای رفتاری شود:
1 - توجه به پیوندهای عاطفی در خانواده 2- اهمیت دادن به الگوی رفتاری برای نوجوان و جوان 3 -تاثیر اعتقادات و آموزش آموزههای دینی 4 - توجه و نظارت بر گروه همسالان و دوستی 5 - داشتن محبت و توجه کافی به فرزند 6 - سعی در ایجاد شرایط مناسب اقتصادی برای خانواده و ... .
حدیث ضابطی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
