حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
گفتگو با داریوش پیرنیاکان، آهنگساز
موسیقی مذهبی نیازمند متخصص است
داریوش پیرنیاکان از جمله مدرسان و موسیقیدانان نیکنام ایرانی است که سالها در محضر بزرگانی همچون استاد شهنازی به فراگیری علوم و فنون موسیقی ایرانی پرداخته است. وی هماکنون در برنامه «آواهای ایرانی» که
هر هفته از شبکه 4 سیما پخش میشود، به معرفی و شرح حال استادان سرشناس و پیشکسوت موسیقی میپردازد و زندگانی پربار و فعالیتهای چشمگیر و هنر مثال زدنی آنان را برای دوستداران موسیقی و هنرمندان ارائه میکند.
به نظر شما موسیقیهای سریالهای پخش شده سیما درمناسبتهای مذهبی تا چه اندازه با حال و هوای این ماه و نیز خود سریالها تناسب و هماهنگی داشته است؟
به نظر من هیچ یک از این سریالها از تطابق و تناسب مطلوب، بهره لازم را نبردهاند و موسیقیهای آنها نیز در حد نازل و سطح کیفی پایینی است. این که در اول و آخر هر سریال، موسیقی همراه با آواز ارائه میشود، علاوه بر این که خوانندگان آنها ضعیف عمل میکنند و تبحر لازم را دراینباره ندارند، بلکه به خود سریال و پیام و محتوای آن لطمه میزنند؛ این موسیقیها پیش پا افتاده به شمار میروند که باید پیش از این در تولید و ساخت آنها و خوانندگانش تامل و بررسی کامل میشد.
به نظر شما این موسیقیها میباید چه استانداردها و چارچوبهای لازم را داشته باشد؟
سطح کیفی سریالهای ساخته شده به مراتب از فضای این موسیقیها بالاتر است و برای همین منظور نقش متخصصان و افراد کارکشته که از هنر موسیقی بهرههای فراوانی بردهاند، در ساخت این موسیقی بسیار پرارزش و حیاتی است؛ به عبارت دیگر چنین کاری تنها از پس افرادی باتجربه و کارشناس که تخصص لازم و شایانی دارند، برمیآید. اما این طور به نظر میرسد که سازندگان این نوع سریالها برای کم کردن هزینههای خود از عوامل و ابزار کیفی سطح پایین استفاده میکنند که نتیجه آن نیز معلوم است. در حالی که سریالهایی نظیر «ولایت عشق» موسیقی بسیار زیبا و در عین حال متناسب با مضامین آن را دارد. البته موسیقی سریالهایی نظیر «تنهاترین سردار» و «امام علی ع» از دیگر موارد نادری هستند که بسیار ممتاز بوده و سازندگان آنها از تبحر و تخصص وافری سود جستهاند و چنین موسیقیهایی ماندگار خواهند شد. بسیاری از موسیقیدانان و هنرمندان ما از آنچه که به عنوان موسیقی در سریالهای این ایام ارائه میشود، رضایت چندانی ندارند.
آیا موسیقی مذهبی ما و بهویژه موسیقی به کار رفته در سریالهایبه مناسبتهای مذهبی از استانداردها و چارچوبهای مناسب و ایدهآل برخوردار بوده است؟
در خصوص این که موسیقی خاصی را مذهبی بدانیم و دیگری را مهر غیرمذهبی بر آن بزنیم، چیزی نمیتوان گفت؛ زیرا تا وقتی کلام بر روی آن ننشیند، مذهبی یا غیرمذهبی بودن آن معلوم نخواهد شد. موسیقی، ردیف و نتهای موسیقی نوع مذهبی برگرفته و مبتنی بر متون دینی ماست و ارتباط تنگاتنگ با آن و عوامل پیرامون آن دارد. از طرفی هم بیان و ارائه موسیقی دینی نباید اینقدر بیپرده و مستقیم همانند آنچه در برخی فیلمها قابل مشاهده است، باشد. به عبارت بهتر موضوع دین و دیانت را میباید به شکل بهتری نشان داد؛ به همان سبک و روشی که در بعضی از فیلمهای غربی قابل لمس است؛ در این نوع فیلمها با وجود پرداختن به موضوعی ویژه، مسائلی دیگر به طور غیرمستقیم اما موثر به مخاطب القا میشود. به طور نمونه در فیلمی پلیسی و جنایی، موضوعی عاطفی نیز به شیوهای ملموس اما با پرداخت غیرمستقیم بیان میشود و بسیار هم تاثیرگذار است.
به نظر شما میتوان ادعیه و آیات الهی را مانند قطعه معروف «ربنا» اثر استاد شجریان ارائه کرد.
در سالهای دور استاد ذبیحی از جمله افراد معروفی به شمار میرفت که مناجات و دعاهای سحر را در رادیو میخواند که آثار او هماکنون در آرشیو به یادگار مانده است. وی با وجود این که روحانی بود به این گونه فعالیتهای ارزشمند هنری که اتفاقا برای مردم ما بسیار جذاب و دلنشین بود، ادامه میداد.
همچنین در حد فاصل 100 تا 150 سال پیش، بهترین آوازخوانان ما نظیر «سیداحمد میرساوهای» نقش حضرت ابوالفضل (ع) را بازی میکرد و در عین حال با دستگاه موسیقی ایرانی کلمات و سخنان دینی را در قالب موسیقایی ادا میکرد. اما در حال حاضر بسیاری از مداحان، مدیحهسرایی خود را در سطح موسیقی پاپ تنزل دادهاند و معلوم نیست چرا متولیان و مسوولان صداوسیما به این امر توجه کافی نمیکنند. چندی پیش در نشستی که با حضور دکتر دینانی و دکتر اعوانی داشتم، این موضوع را یادآور شدم که بسیاری از تعزیهها در حد ترانههای کافهای و پیش پا افتاده درآمده و به سبک پایینترین درجه موسیقی پاپ ارائه شده است، حال آن که افرادی نظیر «حاج تاج نیشابوری» و «سیدحسین خضوعی» بودهاند که با آواز و حتی زدن ضرب، متون مذهبی را در قالب موسیقی مذهبی به نحوی ارائه میدادند که مردم شدیدا تحتتاثیر آنها قرار میگرفتند. بنابراین موسیقی خوب و اصولی بسیار موثر است و بهرهگیری از آیات کریمه و ادعیه و مناجات همراه با موسیقی متناسب امکانپذیر است.
چه عواملی و شرایطی لازم است تا ساخت و تولید موسیقی مطلوب اعم از موسیقی مذهبی و موسیقی سریالهای ارائه شده درمناسبتهای مذهبی به کیفیت حقیقی خود نزدیک شود؟
این عوامل را میتوان به 3 دسته تقسیم کرد: اولا دعوت از متخصصان و افراد کار کشته و دانشآموخته موسیقی.
دوم استفاده عملی از نقطه نظرات و راهنماییهای آنان در عملکردها و فرآیند ساخت و تولید موسیقی به نحوی که تنها به حضور رسمی بسنده نشود. سومین شرط یا عامل، مسائل اقتصادی در تدوین موسیقی است. به دیگر بیان، پولهای بسیاری صرف تولید سریالها میشود اما در مسائل فرهنگی و ابعاد آن ممسک عمل میشود و این در حالی است که تاثیرگذارترین موضوعات با فرهنگ و ابعاد متنوع و ارزشمند فرهنگی است. نمونه آن برنامه «آواهای ایرانی» است که با اقبال عمومی و گسترده مواجه شده و این نکته بیانگر اعتماد و علاقه واقعی و گرایش طبقات مختلف جامعه به این برنامه است.
علی نجمی
گفت و گو
