نگاه جهانیان‌ به مفرغ‌های لرستان‌

همزمان با پیدایی مفرغینه‌های لرستان در باستان‌شناسی ایران، تعدادی از دانشگاه‌ها، موسسات پژوهشی و موزه‌ها برنامه‌هایی را برای مطالعه آنها تدوین کردند. برای مثال در آغاز دهه 1930 میلادی در فرانسه، موزه لوور گروهی را به سرپرستی مشترک ژرژ کنتنو و رومن گیرشمن به غرب ایران اعزام کرد. این گروه، تپه گیان در نزدیکی شهر نهاوند را برای تمرکز پژوهش‌های میدانی خود برگزیدند و در سال‌های 1931 و 1932 میلادی علاوه بر گیان در تپه‌های بادخوزه (که به غلط بدهوره معروف شده) در نزدیکی اسدآباد همدان و جمشیدی در نزدیکی الشتر لرستان دست به کاوش زدند.

کد خبر: ۲۱۰۶۵۰

البته آنها نمونه‌های پرشماری از مفرغ‌های لرستان را به دست نیاوردند اما در عوض موفق به بازشناسی فرهنگ پررونقی از پایان عصر مفرغ (2600 تا 1500 پیش از میلاد) شدند؛ فرهنگی که هم اکنون آن را به عنوان گودین 3‌ گیان 3 می‌شناسیم. در همین زمان چند موسسه پژوهشی آمریکایی با بودجه و اعتباری که بانوی فرهنگ دوستی به نام هلمز در اختیار آنان قرار داده بود گروهی را به سرپرستی اریک فردریک اشمیت، باستان‌شناس جوان آلمانی‌الاصل که بعدها برای خود باستان‌شناسی بنام شد به لرستان اعزام کرد. این گروه که به گروه هلمز معروف شد، اقبالی بس بلندتر از همتایان فرانسوی خویش داشت. این گروه موفق شدند در محوطه‌های گوناگون آثار پرارزشی از مفرغینه‌های لرستانی را بیابند. از این میان و شاید از همه مهم‌تر، کشف نیایشگاه سنگی «سرخ دم لری» در کوهدشت کنونی بود. در اینجا اشمیت موفق شد بافت معماری سنگی نیایشگاهی از عصر آهن پایانی را کاوش کند و اشیای فراوانی را به دست آورد.

در سال‌های پس از آن، گروه باستان‌شناسان دانشگاه «گان» در بلژیک نخست به سرپرستی لویی واندنبرگ و در سال‌های بعد به دستیاری ارنی هرینک، بیشترین پژوهش خویش را صرف شناخت فرهنگ‌های لرستان در عصر آهن کردند.

این گروه فعالیت‌های خود را محدود به لرستان پشتکوه (استان ایلام کنونی) کرده بود و به لرستان پیشکوه(استان لرستان امروزی) کمتر پرداخت. بدینسان با این‌که کوشش‌های واندنبرگ و جانشینان او منجر به ترسیم سیمای تقریبا روشنی از فرهنگ عصر آهن پشتکوه لرستان شده، اما سیمای باستان‌شناختی عصر آهن پیشکوه لرستان همچنان تیره باقی مانده است.

بنابراین نخستین فصل کاوش محوطه عصر آهن پایانی سنگ‌تراشان، به سرپرستی وی از اواخر آذر 84 آغاز شد و تا اواخر دی همان سال ادامه یافت.

در پایان نخستین فصل کاوش‌ها انبوه اشیای فرهنگی و بعضا منحصربه‌فرد هیات باستان‌شناسی و پژوهشکده باستان‌شناسی سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کشور را به ادامه کاوش‌ها ترغیب کرد. به این ترتیب دور دوم کاوش این محوطه از اوایل بهمن سال 84 آغاز شد و تا پایان اسفند همان سال ادامه یافت. دور سوم نیز طی 3 ماهه نخست سال 1385 پیگیری شد.