توقف دستگاه‌های خودپرداز سرنگ در ایستگاه اختلاف‌

قانع نشدیم‌

عمده‌ترین دلایلی که سبب شد وزارت بهداشت با طرح دستگاه‌های خودپرداز مخالفت کند و نصب آنها را غیرضروری بداند، نبود خدمات مشاوره در مجاورت دستگاه‌ها و امکان از بین رفتن قبح اجتماعی اعتیاد بود.

 به طوری که این وزارتخانه طی اطلاعیه‌ای در اردیبهشت امسال اعلام کرده بود: در پی انتشار خبری مبنی بر تایید نصب آزمایشی دستگاه‌های خودپرداز سرنگ و برخی لوازم استریل بهداشتی از قبیل باند، چسب زخم و کاندوم به معتادان، تاکید می‌شود عرضه کنترل نشده این قبیل لوازم در محیط‌‌‌هایی که امکان مداخلات آموزشی نباشد، به هیچ عنوان مورد تأیید وزارت بهداشت نیست.

در این اطلاعیه، با اشاره به این مطلب که عرضه این‌گونه لوازم در محیط‌های غیرآموزشی باعث ریخته شدن قبح رفتارهای پرخطر می‌شود، بر ضرورت ارائه خدمات مشاوره‌ای در کنار چنین طرح‌هایی تاکید شده است.

در ادامه این اطلاعیه آمده بود: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از این قبیل لوازم به عنوان اهرمی برای ایجاد فضای آموزشی به افرادی که رفتارهای پرخطر دارند، استفاده می‌کند و عرضه کنترل نشده آن، برنامه‌های این وزارتخانه را در خصوص ارائه خدمات مشاوره‌ای و آموزشی با مشکل روبه‌رو می‌سازد.

در آن زمان، ستاد مبارزه با مواد مخدر با تاکید بر این که دستگاه‌ها برای شرایط خاصی طراحی شده‌اند که امکان دسترسی به مشاوره وجود ندارد و فقط در مجاورت مراکز ترک اعتیاد نصب شده‌اند، به انتقاد این وزارتخانه پاسخ داد اما با گذشت ماه‌ها از این ماجرا هنوز اظهارنظر رسمی جدیدی دراین‌باره از سوی وزارت بهداشت صورت نگرفته و سکوت معنی‌دار این وزارتخانه همچنان ادامه دارد.از سوی دیگر روز گذشته یکی از مسوولان آگاه وزارت بهداشت که خواست نامش فاش نشود دراین‌باره به خبرنگار «جام‌جم» گفت: نظر وزارت بهداشت در این زمینه علمی است و نظر علمی تابع شرایط زمان نیست و واضح است که نظر ما در این زمینه با گذشت زمان تغییر نکرده است.

وی با مطرح کردن این سوال که آیا با گذشت زمان تبعات اجتماعی استفاده از این دستگاه در اماکن عمومی کاهش می‌یابد، ادامه داد: هنوز پاسخ قانع کننده‌ای به ایرادات وارد بر این دستگاه داده نشده و واضح است که هدف از اجرای طرح پایلوت هم این است که اگر طرحی کارایی نداشت، برچیده شود.

فقط 5 میلیون تومان‌

به گفته دکتر سعید صفاتیان، مدیر کل درمان و بازپروری ستاد مبارزه با مواد مخدر هر یک از 5 دستگاه خودپرداز حدود یک میلیون تومان هزینه در برداشته و در برابر هزینه 18 میلیارد تومانی که ستاد مبارزه با مواد مخدرسالانه صرف درمان اعتیاد می‌کند، تقریبا هیچ به حساب می‌آید.

وی درباره ایده اولیه استفاده از دستگاه‌ها به «جام‌جم» توضیح می‌دهد: ایده اولیه دستگاه‌های خودپرداز از کشور سوئیس گرفته شد اما در آنها تغییراتی ایجاد شد تا مطابق فرهنگ ایرانی شود. چسب، باند و لوازم بهداشتی در مشابه‌های خارجی وجود نداشت که ما آنها را به دستگاه‌های ایرانی اضافه کردیم.

صفاتیان با اشاره به این که هنوز دستگاه‌ها در مرحله پایلوت هستند و فقط در 5 مرکز در اسلامشهر، خیابان ری، پامنار، دولت آباد و شهرری به کار گرفته می‌شوند، ادامه می‌دهد: با استفاده از دستگاه‌ها، برخی از مشکلات شناسایی شده‌اند و در حال رفع آن هستیم.وی به عنوان مثال، تغییر سر سوزن سرنگ را مطرح می‌کند: فعلا سرنگ 10 دردستگاه‌ها استفاده می‌شود، اما با گزارش‌هایی که دریافت کرده ایم قصد داریم از سرنگ 3 استفاده کنیم.

نتایج چگونه بود؟

افشین خوش‌رفتار، مدیرعامل یکی از انجمن‌های مردم‌نهاد ترک اعتیاد که شامل طرح پایلوت دستگاه خودپرداز شده است، با ارائه آمار و ارقام از اجرای این طرح می‌گوید: تنها در 3 ماه گذشته 800 کاندوم، 600 سوزن سرنگ، 400300 پنبه الکلی و 1100 سر سرنگ از طریق این دستگاه‌ها مورد استفاده قرار گرفته است.

او شلوغ‌ترین ساعات استفاده از دستگاه‌های خودپرداز را 9 شب به بعد و بیشترین استفاده‌کنندگان از دستگاه‌های خودپرداز را معتادان تزریقی و کارتن‌خواب معرفی می‌کند که به دلیل سر و وضع نامناسب نمی‌توانند به داروخانه‌ها مراجعه کنند یا امکان دسترسی به داروخانه‌های شبانه‌روزی را ندارند.خوش‌رفتار با مقایسه آمار اقلام مصرفی و تعداد معتادان تحت پوشش انجمنش ابراز می‌کند: به نظر می‌رسد تعداد زیادی از معتادان تزریقی که تمایلی به ترک ندارند نیز در این مدت از دستگاه‌ها استفاده کرده‌اند.

  طرح‌های آینده‌

سال‌ها پیش از آن‌که طرح دستگاه‌های خودپرداز اجرایی شود، پایگاه‌های موقت هلال احمر بسته‌هایی شامل سرنگ و لوازم بهداشتی را به شکل رایگان در اختیار معتادان مناطق حاشیه‌نشین می‌گذاشتند و یکی از ابهامات در کار دستگاه‌های خودپرداز رایگان نبودن خدمات آنها در مقایسه خدمات کمپ‌های هلال احمر در گذشته است.

خوش‌رفتار با رد این ابهام که دستگاه‌ها فقط با سکه 50 تومانی کار می‌کنند، می‌گوید: خودپرداز‌ها حتی با سکه 5 تومانی هم کار می‌کنند و فکر نمی‌کنم تهیه یک سکه 5 تومانی برای معتادان دشوار باشد.

این در حالی است که پیشتر یکی از مسوولان ستاد اعلام کرده بود، هزینه‌ای که برای دریافت خدمات تعیین کرده‌ایم در حدی است که امکان سوء‌استفاده از دستگاه‌ها به‌وسیله غیرمعتاد گرفته می‌شود.

همچنین صفاتیان درباره رایگان نشدن کامل خدمات دستگاه‌ها می‌گوید: با مجانی کردن خدمات در بدو ارائه آنها، ممکن بود موضوع لوث شود اما برای آینده‌ای نزدیک قصد رایگان کردنشان را داریم. او استفاده از کارت‌های هوشمند به جای سکه را نیز از برنامه‌های احتمالی ستاد برای دستگاه‌ها در آینده می‌داند.

سکوت معنی‌دار ادامه دارد

نتایج آماری حاصل از میزان استفاده معتادان از دستگاه‌های خودپرداز در کنار طرح‌های متعددی که ستاد مبارزه با مواد مخدر برای بهینه کردن خدمات آنها دارد، نشان می‌دهد استفاده از دستگاه‌های خودپرداز در صورت خروج از شکل پایلوت، با استقبال معتادان تزریقی مواجه شوند.

با این حال سکوت وزارت بهداشت در شرایطی ادامه دارد که اجرای هر اقدام درمانی برای معتادان باید به تأیید این وزارتخانه برسد و بعید نیست مسوولان آن به‌رغم اجرای طرح پایلوت دستگاه‌ها، سرانجام با آن مخالفت کنند و اجرایی شدنش را پس از صرف هزینه و زمان از سوی ستاد مبارزه با مواد مخدر ناممکن سازند.