حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
مزارع آسمانی، گرایشی نوین در عرصه تامین غذای شهرها
چه میشد اگر مثلا ترهبار محلی در شانگهای یا نیویورک به این معنی بود که خورد و خوراک تازه تان را از پنج بلوک آن طرف تر میتوانید تهیه کنید؟ و چه میشد اگر آسمانخراشهای دور و برمان که سیخسیخ از زمین بیرون زدهاند، برجهایی شبکه شبکه،سبز پوش و خودکفا بودند که زبر و زرنگهای شهر مواد غذایی خودشان را در آنجا کشت و برداشت میکردند؟
گاو و گاوآهن در آسمانخراش؟!
طرح اولیه مزارع عمودی مفهومی است که در سال 1999 توسط دیکسون دسپومایر و دانشجویانش در دانشگاه کلمبیا خلق شد. این پروفسور دانشگاه کلمبیا امیدوار است، رویای کشاورزی در آسمان را واقعیت ببخشد. پروژه او تحت عنوان «مزرعه عمودی» در واقع مفهومی است که مدتها با دانشجویانش به مطالعه و تحقیق در مورد چگونگی تاثیر متقابل محیط زیست و سلامت انسانی پرداخته است.
اینایده که طی چند سال گذشته ابتکار و تخیل بسیاری از معماران آمریکا و اروپا را اسیر خود کرده، مورد توجه شهردار بخش منهتن قرار گرفته است. اسکات ام.استرینگر درباره این مفهوم میگوید: در حال ترسیم خطوطی کلی راجع به ساختوساز یک مزرعه عمودی هستم. فکر میکنم ما واقعا بتوانیم این کار را انجام دهیم و سرمایه لازم را تهیه کنیم.
دکتر دسپومایر نیز هزینه ایجاد یک نمونه طرح اولیه برای یک چنین مزرعه عمودی را بین 20 تا 30 میلیون دلار برآورد میکند؛ اما یکی از همین برجهای 30 طبقهای پیشنهادی وی که صدها میلیون دلار هزینه ساختش میشود، میتواند 50 هزار نفر را تغذیه کند. وی در توصیف این برجهای غذایی میگوید: من نوعی معماری استثنایی و جنونآمیز را در این طرح میبینم. در واقع با دیدن این برجها شما فکر میکنید با مخلوقات اساطیری مواجه شدهاید.
دکتر دسپومایر که نامش به فرانسوی به معنی درختان سیب است، بذرهای ایده بنیادی و افراطیاش را در جای جای سخنرانیها و وب سایتش پراکنده کرده و اظهار میکند که ایدههایش از سوی پژوهش انجام شده توسط ناسا تحت عنوان رشد و نمو نباتات در آب مغذی مورد توجه و پشتیبانی واقع شده و به صورت پتانسیلی برای استفاده از نور خورشید، باد و فاضلاب به عنوان منابع انرژی امکان زیادی برای عملی شدن دارد. البته به گفته برخی ناظران، رویاهای آسمانی دکتر دسپومایر لازم است تا روی زمین پایین کشیده شود.
در این میان جری کوفمان، پروفسور بازنشسته برنامهریزی شهری و منطقهای دانشگاه ویسکانسین در مدیسون درخصوص این مزارع عمودی آینده میگوید: چرا این سازه باید 30 طبقه باشد؟ چرا نمیتواند 6 طبقه باشد؟ اگر چه چنین مفهومی بالقوه مهیج و جالب توجه است، اما من فکر میکنم دسپومایر درخصوص آنچه میتواند انجام شود اغراق میکند.
آرماندو کاربونل رئیس بخش برنامهریزی شهری در کمبریج ماساچوست، این ایده را بسیار تحریککننده مینامد و میگوید: لازم است تحلیل اقتصادی جدی دراینباره صورت گیرد.
البته انتقاداتی سودمند نیز به طرح مزرعهداری عمودی وارد است و برخی آن را طرحی نخبه گرا میدانند. دسپومایر خالق این ایده نیز قبول دارد که برای عینیت بخشیدن آن، به پژوهش بیشتری نیاز است و دانشجویانش را به تحلیل محاسبات انرژی از مزارع فرا میخواند که تنها بر انرژی جایگزین متکی باشند و معتقد است: با اجرایی شدن این طرح امکان دسترسی به مواد غذایی سالمتر فراهم میشود و محصولات به شیوهای جدید از گزند حشرات و باکتریها حفاظت میشوند. رشد و پرورش مواد غذایی در آسمانخراشهایی با اقلیم تحت کنترل در مقابل تگرگ و طوفان و سایر صدمات مرتبط با وضعیت جوی محافظت میشود، با این تضمین که بدون استفاده از آفتکشها یا کودهای شیمیایی، عرضه مواد غذایی با کیفیت بالاتری برای شهر خواهیم داشت. البته تعبیرمعماران از مزارع عمودی به معجونی از باغهای معلق و زیست کرهای با جاذبه نیمه شهری به نظر میرسد گیجکننده باشد، چرا که باید با معیار بازاریابی اجتماعی مورد بررسی واقع شود.
آگوستین روزنستیل، آرشیتکت فرانسوی که با دکتر دسپومایر برای طراحی الگوی قالب یک «برج زندگی» همکاری میکند، معتقد است: هر گونه طرح پیشنهادی مزرعه عمودی لازم است با مکانی خاص سازگار شود. ما نمیتوانیم بدون دانستن اینکه کجا، چرا و چه چیز را قرار است کشت و پرورش دهیم پروژهای را انجام دهیم. مثلا اگر شما در پاریس گندم بکارید، کار بیهودهای است، زیرا کشتزارهای بزرگی در اطراف شهر وجود دارند و گندم مرغوب و فراوان تولید میشود و دلیلی نیست برجهایی با هزینه گران ساخته شود.
در ضمنایده آوردن مواد غذایی به نزدیکی شهر به جز مشکلات بالقوه اش،کشش یکسانی را در میان عملگرایان و خیالپردازان به وجود میآورد. در سال 2007 طرحی در مقیاس کوچکتر از مزرعهای عمودی در جنوب شهر سیاتل، برنده رقابت ساختمان سبز محلی شد. این ساختمان که تحت عنوان مرکز کشاورزی شهری طراحی شده است، حدود یک سوم غذای مورد نیاز 400 نفری که آنجا زندگی میکنند را تأمین خواهد کرد.
برای دکتر دسپومایر این مدل بلند مرتبه قریب الوقوع است و اعتقاد دارد: هر چند این طرح بسیار آرمانگرایانه است، ولی احتمالات واقعی برای بروز این اتفاق وجود دارد.
آسمانخراشهایی از این دست میتوانند ذخایر و منابع مواد غذایی شهر را از سیل، خشکسالی و عوامل بیماریزایی که محصولات را مورد تهاجم قرار میدهند محافظت نمایند.
مهریار میرنیا
گفت و گو
