امیدهای ‌‌تازه در‌درمان بزرگ‌ترین قاتل زنان‌

امروزه گروه وسیعی از بیماران به علت ابتلا به سرطان جان خود را از دست می‌دهند. این بیماری در حقیقت رشد، تکثیر و همچنین انتشار غیرطبیعی سلول‌های بدن است که منجر به بروز اختلالاتی در عملکرد طبیعی بدن می‌شود.

در شرایط طبیعی سلول‌های تشکیل‌دهنده بدن در واکنش به عوامل محرک داخلی و خارجی رشد و تولیدمثل کرده و در نهایت از بین می‌روند. چنین فرآیندی نقش مهمی در حفظ عملکرد طبیعی بدن دارد.

این در حالی است که اگر یک سلول طبیعی دچار جهش یا دگرگونی شود، به یک سلول سرطانی تبدیل شده و مشکلاتی را در بدن به وجود می‌آورد. سلول‌های سرطانی از نظرویژگی‌های ظاهری و عملکردشان با سلول‌های طبیعی بدن تفاوت دارند. سلول‌های تغییر یافته از نظر ژنتیکی نیز با سلول‌های طبیعی و سالم متفاوت هستند و دستورات و علایم مشابهی را دریافت نمی‌کنند. چنین شرایطی سبب ایجاد اختلال در رشد سلول‌ها و عدم هماهنگی آنها با روند رشد طبیعی سلول‌ها در بدن می‌شود. به این ترتیب سلول جهش یافته در اثر تقسیم سلول‌های جهش یافته بیشتری را به وجود می‌آورد و در نهایت یک سلول سرطانی به توده‌ای از سلول‌ها تبدیل می‌شود که به آن تومور سرطانی گفته می‌شود. اگرچه گاهی تومورهای سرطانی به اصطلاح خوش‌خیم هستند و رشد بیشتری ندارند، اما گاهی سلول‌های سرطانی که به تومور تبدیل شده‌اند، همچنان به رشد خود ادامه می‌دهند و در نتیجه تقسیم سلولی، سبب از بین رفتن سلول‌های اطراف می‌شوند و حتی گاهی در قسمت‌های دیگر بدن نیز گسترش می‌یابند.

اختلال در رشد سلول‌ها

به گفته دکتر امیرهوشنگ ترابی، دانش‌آموخته فیزیک پزشکی از دانشگاه تربیت‌مدرس و مجری این طرح تحقیقاتی، سلول‌های تشکیل‌دهنده بافت پستان نیز مانند دیگر سلول‌های بدن به طور متناوب در حال رشد هستند. دوره رشد این سلول‌ها توسط عوامل ژنتیکی موجود در مغز تحت کنترل قرار می‌گیرد.

در صورتی که ژن‌ها عملکرد طبیعی و مناسبی داشته باشند، بخوبی از عهده کنترل فرآیند رشد سلولی برمی‌آیند. اما اگر به هر دلیلی نوعی ناهنجاری یا بی‌نظمی در چرخه رشد سلولی ایجاد شود، در رشد سلول‌ها اختلالاتی ایجاد خواهد شد. سلول‌های سرطانی بافت طبیعی پستان را هدف قرار می‌دهند و گاهی حتی در دیگر بخش‌های بدن نیز گسترش می‌یابند. اگرچه گفته می‌شود که عدم عملکرد صحیح عوامل ژنتیکی منجر به ایجاد سلول‌های سرطانی در بافت می‌شود، اما تنها 1510 درصد این سرطان‌ها ارثی هستند و در 90 درصد افراد مبتلا به این نوع سرطان افزایش سن و شیوه زندگی افراد عامل مهمی در بروز این بیماری محسوب می‌شود. این بیماری یکی از شایع‌ترین سرطان‌ها در زنان است و میزان ابتلا به آن در میان مردان کمتر از 1/0 درصد بوده است.

احتمالا ابتلا به سرطان پستان در هر زنی وجود دارد و دارا بودن یکی از عوامل موثر در بروز این بیماری مانند عوامل ژنتیکی نمی‌تواند عامل موثری در ابتلا به این بیماری محسوب شود. چنانچه بررسی‌ها نشان می‌دهد، تنها بیش از 50 درصد این افرادکه ناهنجاری‌های ژنتیکی را مادرزادی و به صورت موروثی دریافت کرده‌اند به این بیماری مبتلا شده‌اند و در این میان سایر افراد بدون وجود سرطان پستان، سراسر زندگی خود را در سلامت سپری می‌کنند. احتمال بروز این بیماری در زمانی که در خانواده آنها  پیش‌زمینه ابتلا به این نوع سرطان وجود داشته است، می‌تواند کم یا زیاد بوده یااین که اصلا هیچ‌گونه تفاوتی نداشته باشد.

به عبارت دیگر می‌توان گفت سرطان پستان بیماری‌ای است که به نژاد، طبقه، زمان و مکان خاصی اختصاص نداشته و تاکنون سبب مرگ 25 میلیون زن در سراسر دنیا شده است. امروزه در کشور ما نیز سالانه 17 درصد زنان به این بیماری مبتلا می‌شوند. در صورتی که بافت سرطانی ایجاد شده متمرکز باشد، می‌توان امیدوار بود که استفاده از روش‌های درمانی ترکیبی مانند جراحی، شیمی‌درمانی و رادیوتراپی نقش موثری در درمان بیماری و جلوگیری از گسترش بیماری در بدن خواهد داشت.

در برخی از کشورها از روش غربالگری که شامل انجام معاینات پزشکی منظم در فواصل زمانی 4 تا 6 ماهه است برای تشخیص بموقع این بیماری استفاده می‌شود. علاوه بر این به افرادی که بیش از 35 سال دارند توصیه می‌شود هر سال یا هر دو سال یک بار ماموگرافی انجام دهند تا در صورت ابتلا به این بیماری بتوان در مراحل اولیه آن را تشخیص داد.

توده‌های سرطانی هدف امواج فراصوتی‌

به گفته براتی، در این طرح تحقیقاتی، دستیابی به روش درمانی مناسبی برای درمان توده‌های سرطانی ایجاد شده در بدن بویژه سلول‌های سرطانی پستان مورد بررسی قرار گرفته است.

ایجاد حفره‌های صوتی گذرا عامل موثری در انجام واکنش‌های سونوشیمیایی از تابش امواج فراصوتی کم‌انرژی است که می‌تواند با استفاده از عوامل دارویی موسوم به حساس‌کننده صوتی، در درمان توده‌های سرطانی به روش سونودینامیک‌تراپی موثر باشد.

به همین علت در این طرح، ابتدا چگونگی ایجاد حفره‌های صوتی در حضور امواج فروصوتی برای بهبود عملکرد برای هر یک از فرکانس‌های امواج صوتی و ترکیبات مختلف آن مورد بررسی قرار گرفته است.

در مراحل بعدی تحقیق، اثر درمانی ترکیب بهینه تابش‌دهی امواج فراصوتی متشکل از 2 فرکانس مختلف در حضور ماده دارویی حساس‌کننده فراصوتی به نام فتوفرین در درمان مدل حیوانی تومورهای سرطانی پستان موش مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته است. برای دستیابی به مطلوب‌ترین و مناسب‌ترین وضعیت تابش امواج که بتواند حداکثر القای حفره‌سازی صوتی را تامین کند و میزان دما را تحت کنترل قرار دهد، انواع مختلف عوامل موثر در تابش مانند شدت و زمان تابش ارزیابی شده و براساس بررسی و مقایسه آماری نتایج به دست آمده مجموعه قوانین و استانداردهای تابش‌دهی بهینه برای فاز درمانی انتخاب شد.

در مرحله بعدی تحقیق که همان فاز سونودینامیک‌تراپی است، پس از القای تومور سرطانی به روش پیوند بافت، حیوانات حامل تومور به 10 گروه ده تایی تقسیم شدند و مورد مطالعه قرار گرفتند. در این بررسی، معیار تاثیر استانداردهای مختلف درمانی در نظر گرفته شده براساس پارامترهای مختلفی مانند تاثیر در روند رشد تومورها یعنی بررسی حجم و درصد حجم نسبی تومورها در روزهای مختلف پس از درمان، مدت زمان بقای حیوان مبتلا به تومور، زمان مورد نیاز برای رسیدن حجم تومور به اندازه 2 تا 5 برابر حجم اولیه در شروع درمان و همچنین درصد توقف رشد تومورها در روزهای مختلف پس از درمان مورد مقایسه قرار گرفته و بر این اساس، گروه‌های درمانی نسبت به یکدیگر سنجیده شده‌اند.

نتایج به دست آمده از این تحقیقات نشان می‌دهد روند تاخیر در رشد تومورها در گروه‌های درمانی با تزریق دارو به صورت داخل وریدی و موضعی همراه با تابش امواج فراصوتی دو فرکانسی بهینه، موثرتر از دیگر گروه‌های درمانی است و میان روش تزریق داخل وریدی و موضعی حساس کننده، تفاوت معنی‌داری از نظر آماری وجود ندارد. بر این اساس، میانگین مدت زمان بقای حیوانات حامل تومور در گروه‌های درمان شده با تزریق دارو همراه با تابش امواج فراصوتی دو فرکانسی بهینه نیز در مقایسه با گروهی که تنها با استفاده از تابش امواج تحت درمان قرار گرفته‌اند نیز به مراتب بیشتر خواهد بود.

جالب است بدانید یکی از قدیمی‌ترین موارد ابتلا به سرطان پستان، در سطح جهان به کشور ما مربوط می‌شود. آتوسا، دختر کوروش کبیر و همسر داریوش اول یکی از نخستین زنانی است که در 75‌سالگی به علت ابتلا به این نوع سرطان از دنیا رفت. ژان لوئیس پتی، جراح فرانسوی و بنجامین بل، جراح اسکاتلندی از نخستین پزشکانی بودند که توانستند برای نخستین‌بار غدد لنفاوی، بافت پستان و عضلات بسیار کوچک توده سرطانی ایجاد شده را در پستان جراحی کنند و این موفقیت را به نام خود به ثبت برسانند.

در سال 1882 نیز دکتر ویلیام استوارت‌هالستر توانست بر اساس تجربیات این دو پزشک جراح، روش جدیدی را در جراحی پستان ابداع کند که روش رادیکال ماستکتومی هالستر نامگذاری شده است.

در دهه 1930 میلادی نیز روش درمانی مانند؛‌ شیمی‌درمانی و پرتودرمانی به عنوان روش‌های درمانی موثر برای از میان بردن توده‌های سرطانی مورد توجه قرار گرفتند که امیدهای تازه‌ای را در درمان این بیماری به وجود آوردند.

از سال 1970 نیز روش‌هایی مانند ماموگرافی و هورمون‌ درمانی به‌عنوان روش‌های تشخیص زودهنگام سرطان‌پستان مطرح شدند. امروزه نیز محققان همچنان در تلاشند بر اساس تحقیقات خود بتوانند به شیوه‌های موثرتری برای درمان توده‌های سرطانی دست یابند.

فرانک فراهانی جم‌