تابستان آمد
بستنی خوردن در کوچه فراغت
تابستان نزدیک است، همان فصلی که کودکان از ماهها قبل انتظار آن را میکشند و برای آن روزشماری میکنند.
حتی دراینباره با شما و دوستان خود سخنها داشتهاند و برای گذراندنش نقشههایی در ذهن پروراندهاند.
همچنین ایام تابستان برای کودکان ایام خوشی است، روزهای شادی و نشاط است، ایام وعدهها و وعیدهاست، روزهای فراغت و استراحت است، ایام گردش و تفریح است و از همه مهمتر ایام درس و مشق نداشتن و بیدردسر زندگی کردن است.
تفریح از مسائل مهم زندگی و نیاز به تفریح طبیعی و فطری است و باید در تمام دوران عمر برآورده شود. در هر سنی تفریح مناسب، لذتبخش و نشاطآور است.
هرچه کارها و فعالیتهای اجتماعی، تلاشهای تحصیلی و حرفهای بیشتر باشد، احتیاج به تفریح بیشتر احساس میشود. زیرا در اثر کار اعصاب خسته میشود و تفریح موجب میشود انسان نیرویی تازه همراه با نشاطی نوین به دست آورد و آمادگی بیشتری برای کار و فعالیت پیدا کند.
بنابراین تفریح از کودکی تا پیری برای همه افراد لازم و ضروری است.
تفریح از نظر اسلام
اسلام نیز به تمام خواستهها و نیازهای جسمی و روحی بشر توجه داشته است. لذا درباره تفریح از سوی بزرگان دین دستوراتی داده شده است. امیر مومنان علیع تفریح را یکی از وظایف روزانه مردم با ایمان میداند و میفرماید: شبانهروز افراد مؤمن باید 3 قسمت شود: قسمتی برای راز و نیاز با خدا، قسمتی برای اصلاح امر معاش و تأمین زندگی و بخشی هم برای بهرهبرداری از چیزهای حلال و نیکو (تفریح).
چند نکته
بزرگترین مشکل دانشآموزان در ایام فراغت، رعایت نکردن انضباط و بیبرنامگی است. همین «چهکنمها» مشکلات بزرگی به وجود میآورد. بنابراین اولین شرط، داشتن یک برنامه صحیح برای گذراندن ایام فراغت و بخصوص تعطیلات تابستان است تا کودکان دچار سردرگمی نگردند. چه خوب است این برنامهریزی با شرکت فعال خود کودکان باشد. زیرا انواع بحثها و نشستن و گفتگو کردن با نوجوانان و کودکان به آنان کمک میکند از زمان فراغت خود درست استفاده کنند. باید به بچهها بیاموزیم زندگی خود را تباه نکنند و با تفریحات آنی و زودگذر زندگی خو را به خطر نیندازند.
پر کردن اوقاعت فراغت مخصوصا تعطیلات تابستانی با تکرار مطالعه کتابهای درسی مناسب و جالب نیست. لکن کارهای بدنی و فنی برای آسایش و استراحت مغزی دانشآموزان در اوقات فراغت مفید خواهد بود و دانشآموزان به انجام کارهای بدنی و فنی در ایام فراغت رغبت بیشتری نشان میدهند.
ایجاد انضباط باید اولین شرط پر کردن ساعات فراغت باشد. بچهها باید بدانند برای 3 ماه تعطیلات تابستانی هر روز و هر ساعت چه کارهایی انجام دهند. دانشآموز باید بداند بعدازظهر گرم تابستان در کوچه و خیابان دویدن یا فوتبال بازی کردن یک نوع وقتکشی و از طرف دیگر موجبات آزار و مزاحمت دیگران را فراهم میکند.
برای ایام فراغت باید به گونهای برنامهریزی شود تا تقویت و افزایش این صفات را در بچهها فراهم کند: احترام به خود، احترام به بزرگترها، ایمان و اطمینان به خود و خانواده، راستگویی و جوانمردی، حفظ و رعایت بهداشت شخصی و محیط، حمایت از کوچکتران و ابراز محبت و مهربانی به آنان، پایبندی به دین و مذهب و سعی در عمل به احکام، احترام به قوانین و مقررات اجتماعی، حفظ عفت و پاکدامنی و...
فعالیتهایی در ایام فراغت یا برنامهریزی صحیح فعالیتهای گوناگون زیادی میتوان برای کودکان پیشبینی کرد و ما در اینجا به بیان بعضی از آن فعالیتها اشاره میکنیم.
مسافرت و گردش
مسافرت یکی از تفریحات سالم و لذتبخشی است که در سلامت جسم و روان موثر است. در اهمیت مسافرت همین بس که در قرآن کریم 10 آیه، انسان را به سیر و گردش در زمین فرمان داده است تا در اثر گردش و مسافرت و دیدن آثار گذشتگان با وضع و حال مردم آشنا شوند علل انحراف و انحطاط و همچنین عوامل موفقیت و اعتلای اقوام گذشته را دریابند و با دلهای زنده و بیدار و گوشهایی شنوا و چشمانی بینا زندگی کنند.
پیامبر اسلام فرمود: «سفر کنید تا سالم و تندرست باشید». آری کسانی که برای رفع خستگی و تجدید نیرو در ایام بیکاری به سفر میروند، هم تفریحی مسرتبخش انجام دادهاند و هم به یکی از عوامل تندرستی دست یافتهاند.
امروزه از نظر پزشکی ثابت شده است زندگی تکراری، کار و خوراک یکنواخت ضرر دارد و اعضای بدن را زودتر فرسوده و ناتوان میکند و اکثر اطباء تغییر و ایجاد تنوع در زندگی را جزو برنامههای بهداشتی قرار میدهند.
نکته قابل ذکر این است که مسافرت باید مثل همه امور هدف داشته باشد. یکی از هدفهای مسافرت دیدن آثار باستانی، بازدید از موزهها و نقاط دیدنی، کارخانهها، صنایع، پارکها، جنگلهای مصنوعی و طبیعی، غارها و مکانهای دیدنی دیگر است تا در افزایش وسعت دید و بینش فرزندان اثر گذارد.
راهپیمایی، کوهنوردی، گردشهای خانوادگی، مسافرتهای دستهجمعی، اردوها و امثال آن درسهای زندهای از طبیعت به انسان میدهد و بالاخره زیارت مکانهای متبرکه که اثر روانی و روحی و تربیتی انکارناپذیری در فرزندان دارد.
به هنگام گردش و مسافرت موقعیتهای خاصی پیش میآید که میتوانیم راهها و رموز صحیح زندگی اجتماعی و تربیتی را به کودکان و نوجوانان بیاموزیم و با نشان دادن نمونههایی از عواقب نامطلوب ناشی از تنبلی، بیکاری و بیبندوباری راههای جلوگیری از انحراف و فساد را به آنان بیاموزیم و آنان را ترغیب و تشویق کنیم تا با تلاش و امید، آینده خود را به بهترین وجهی بسازند.
تهیه کلکسیون گل و گیاه، حشرات، انواع سنگها، عکاسی و نقاشی از مناظر طبیعی، ازجمله تفریحات مفید و پرحاصلی برای اوقات فراغت بچههاست.
فعالیتهای ورزشی
ورزش از تفریحات سالم و سودمند و مانند مسافرت نشاطانگیز است. ورزش علاوه بر سلامت بدن به سلامت روح هم کمک میکند و از آنجا که نیکبختی هر کس با سلامت روح و بدن او بستگی کامل دارد، اهمیت ورزش معلوم میشود. امروز همه اقرار دارند ورزش بدن را قوی و روح را قدرت میبخشد. فعالیتهای ورزشی باعث ایجاد روحیه کار دستهجمعی، حس ابتکار، احساس موازنه و تعادل، چابکی و کارآمدی بدنی، ازخودگذشتگی و اطمینان است و به طور کلی ورزش، تندرستی و سلامت را به تن و روان هدیه میکند. ورزشهایی مثل تیراندازی، اسبدوانی و شنا مورد توجه بزرگان دین بوده و پیامبر اسلام فرموده است: به فرزندانتان شنا و تیراندازی بیاموزید.
فعالیتهای تحقیقی و مطالعاتی
فعالیتهای تحقیقی و مطالعاتی باعث افزایش شعور و آگاهی و ارضای حس کنجکاوی کودکان و نوجوانان میشود. بعضی از تحقیقات میتواند از سالهای آخر دبستان شروع و تا دانشگاه و حتی بعد از آن ادامه یابد. هدایت فرزندان به سمت تحقیقات اگر درست انجام شود، میتواند اوقات فراغت را به نحو مطلوبی پر کند. فعالیتهای تحقیقاتی و مطالعاتی در معارف اسلامی و کتب ارزنده، علاوه بر بالا بردن اطلاعات مذهبی، ادبی و فکری در تزکیه و تهذیب فرزندان نیز مفید است. کودکان از فعالیتهای هنری که جنبه خلاقیت دارند بشدت لذت میبرند. لذا کارهایی مثل خطاطی، نویسندگی، طراحی، نقاشی، گلسازی، گلدوزی، قالیبافی، حصیربافی، قلمزنی و سایر کارهای دستی برای کودکان و نوجوانان شادیآفرین، سودآور و مفید است.
ورود به میدان کار و کارگری
کارهایی مثل کمک در جمعآوری محصولات کشاورزی، جوشکاری، آهنگری، نجاری، سیمکشی، لولهکشی، تعمیرات وسایل خانگی مانند یخچال، شوفاژ، رادیو، تلویزیون، تلفن، بخاری، اتو برقی و پنکه، آشنایی با سیستمهای مخابراتی، کاربرد رایانه و... همه از کارهای مورد علاقه دانشآموزان است.
اشتغال در کارهای خدماتی مثل کارآموزی در مراکز پزشکی، دندانپزشکی، یادگیری واکسیناسیون و تزریقات، نسخهپیچی، کمکهای اولیه، حسابداری، صندوقداری و امثال آن علاوه بر احساس شخصیت و احساس مفید بودن، وابستگی به اجتماع و کشور را در کودکان، نوجوانان و جوانان فراهم میکند و نیز میتواند تجربهای برای انتخاب شغل آینده باشد.
همراهی با والدین
در صورت امکان خوب است والدین فرزندان را به محل کار خود ببرند و با رموز شغل و حرفه خود آشنا کنند. والدین باید در حد وسع و توان فرزندانشان از او کار بکشند و اجازه ندهند فردی تنپرور و بیکار بار بیاید. مادران در ایام تعطیلات تابستانی فرصت خوبی دارند دختران خود را با آشپزی، نظافت، خیاطی و سایر وظایف خانهداری و فنون مدیریت خانه آشنا کنند تا آنان بتوانند در آینده کدبانوهای خوبی باشند.
گذراندن اوقات فراغت
گذراندن اوقات فراغت دانشآموزان خصوصا در مورد کودکان و نوجوانان یکی از مسائل حساس ودرعینحال پرمخاطره است. این حساسیت در تعطیلات تابستان به اوج خود میرسد. تا آنجا که میتوان گفت با فرارسیدن فصل تابستان و هجوم خیل چندین میلیون دانشآموز یکی از مشکلات جدی خانوادهها مسأله پر کردن اوقات فراغت کودکان و نوجوانان است.
از طرف دیگر پر کردن اوقات فراغت دانشآموزان در تعطیلات تابستانی به لحاظ این که هم بتواند از نظر روانی و اجتماعی ثمربخش بوده و هم برای کودک و نوجوان خستهکننده نباشد، کاری بسیار ظریف و درعینحال دشوار است. به علت همین دشواری و ظرافت، انجام این کار مهم از عهده والدین به تنهایی ساخته نیست و باید نهادها و سازمانها با ایجاد امکاناتی مثل تشکیل اردوها، کانونهای هنری، سازمانهای ورزشی، کاروانهای سیاحتی و امثال آن به کمک والدین بیایند و از طرف دیگر با دادن امتیازاتی به کودکان و نوجوانان مثل دادن بلیت نیمه بها برای مسافرت در ایام تابستان و بلیتهای مجانی برای بازدید از موزهها و استفاده از اسباببازیهای پارکها و استخرهای شنا و امثال آن، والدین را در برنامهریزی ایام فراغت دانشآموزان یاری دهند. اینک به ذکر بعضی از نکات که در مورد گذراندن ایام فراغت دانشآموزان باید مورد نظر باشد، میپردازیم.
صابر محمدی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
