رادیو گفت وگو از اهداف خود کوتاه نیامده است‌

در سومین سال تاسیس رادیو گفتگو هستیم. به نظرتان در این مدت این رادیو توانسته به اهداف و ایده‌‌آل‌هایی که سازمان برایش تعریف کرده است، دست یابد؟

بله. 27 اردیبهشت سال 85 بود که رادیو گفتگو کار خود را آغاز کرد و الان 2 سال از تاسیس آن می‌گذرد. یعنی سومین سالروز شروع به کار آن را پیش‌رو داریم. مهمترین هدفی که براساس افق رسانه برای این شبکه تعریف شد، بحث همگرایی ملی بود با توجه ویژه به حوزه نخبگان. گرچه ما مخاطبان رادیو گفتگو را طوری تعریف کردیم که از یک سطح علاقه‌مندی و دانش برای پیگیری مباحث تحلیلی‌تر، عمیق‌تر و مهمتر برخوردار باشند. بنابراین شاید نتوانیم بگوییم مخاطبان ما باید سطح خاصی از تحصیلات آکادمی داشته باشند؛ علاقه‌مندی آنها به ریشه‌یابی مباحث کفایت می‌کند. احزاب، سیاسیون، نمایندگان، مجلس، دولتیان، دانشجویان، هنرمندان، اساتید و همه کسانی که علاقه‌مند هستند مباحث را عمیق‌تر دنبال کنند، مخاطب ما هستند.

رادیو گفتگو در حوزه همین مخاطبانی که تعریف کردید با اقبال روبه‌رو شده است؟

اگر بخواهیم به این سوال دقیق پاسخ بگوییم باید به مرکز تحقیقات سازمان سفارش بدهیم تا شبکه را در حوزه‌های مورد نظر بررسی کنند که البته این کار هم سفارش داده شده و دوستان در مرحله انجامش هستند. اما آنچه از مجموعه مراجعات، تماس‌ها، یادداشت‌ها و گفتگوها درباره شبکه برمی‌آید، این است که ما به هدف خود که جذب مخاطب جدید و حرکت در جهت همگرایی و اقتدار ملی بود، رسیده‌ایم. بخصوص در بحث آزاداندیشی دینی که رهبر معظم انقلاب بارها درباره آن تاکید کرده‌اند تا حد زیادی به نتیجه رسیدیم.

وقتی رادیو گفتگو شروع به کار کرد، یکی از اهداف اساسی آن پیاده کردن سیاست چندصدایی بود. به طوری‌که می‌‌گفتند در این شبکه قرار است در همه حوزه‌ها حرف‌های موافق و مخالف به صورت آزاد مطرح شود؛ خیلی‌ها ابتدای راه حتی به اصل این ساختار تردید داشتند ولی در مدت کوتاهی این شبکه به رسانه‌ای مورد وثوق تبدیل شد.

ابتدای راه‌اندازی رادیو گفتگو خیلی از افراد بخصوص فرهیختگان شک داشتند که حتی در مباحث رادیو گفتگو شرکت کنند. بعضی‌ها یک قدم بیشتر هم می‌رفتند و می‌گفتند راه‌اندازی این شبکه یک استراتژی یا تاکتیک است. ولی الان بعد از 2 سال تقریبا همه در مباحث ما شرکت می‌کنند و ما هیچ مشکلی برای دعوت از مهمانان در حوزه‌های مختلف نداریم و می‌دانید که این یک موفقیت بزرگ است که رسانه‌ای بتواند از همه ظرفیت‌های نظام مقدس جمهوری اسلامی استفاده کند.

فکر نمی‌کنید آن سیاست چند صدایی مورد نظر رادیو گفتگو حالا دیگر کمرنگ‌تر شده است؟

البته ما به آزاد‌اندیشی در رادیو گفتگو تاکید داریم. شما اگر برنامه‌های مختلف رادیو گفتگو را پیگیری کنید می‌بینید که اصلا از اهداف اولیه خودکوتاه نیامده. الان بسیاری از اندیشمندان و کارشناسان به رادیو گفتگو اعتماد دارند وحرف‌هایشان را مطرح می‌کنند.

منظورم این‌است که رادیو گفتگو از اهداف اولیه‌اش عدول کرده است. می‌خواهم بگویم برخی از برنامه‌سازان شما دچار روزمرگی شده‌اند.

من این را قبول ندارم. مدل کار ما این است ک به روز برنامه‌ریزی و برنامه‌سازی کنیم. اصلا افتخار نمی‌کنیم که از 3 ماه پیش کنداکتور مشخص را تدوین کرده باشیم. به‌نظرم این یک کار سنتی است که خیلی از شبکه‌ها به آن گرفتار هستند. مثل موازییک‌هایی که کنار هم چیده‌ شده‌اند و حتی یکی را نمی‌توانی برداری بتازگی اگر صبحت‌های دکتر خجسته (معاون صدا)‌ را شنیده باشید، متوجه شده‌اید که گفته‌اند برنامه‌ها گروه محور نباشد؛ طرح محور باشد این‌طور نباشد که هر گروهی سهمی از کنداکتور به‌طور مشخص داشته باشد بلکه هر کس که طرح خوب‌ آورد باید بتواند کار کند. در رادیو گفتگو ما علاوه بر اجرای این شیوه یک پله هم بالاتر رفتیم؛ یعنی خود شبکه دخالت مستقیم در طرح و برنامه‌ریزی‌ها دارد، حتی سفارش طرح هم می‌دهد. برخی طرح‌ها در عرض یک روز بررسی می‌شوند. ما کنداکتور پخش شناور داریم و افتخار نمی‌کنیم به این که بگوییم کنداکتور 4 ماه آینده را مشخص کردیم؛ چون تا آن زمان ممکن است خیلی اتفاقات بیفتد و ما باید به‌روز توانایی داشته باشیم که بسته به موضوعات روز در کنداکتور جا باز کنیم. از طرفی، ما سیستم کوچک و چابکی داریم. در این سیستم کارآمد براحتی می‌توان کارکرد به‌نظر من، هر رسانه‌ای نیاز دارد که هر روز جلسه فکری و محتوایی داشته باشد و مدیریت مجموعه با برنامه‌سازان ارتباط مستقیم برقرار کند. در این سیستم اگر تصمیم گرفته شود که موضوعی روی آنتن برود، در کوتاه‌ترین مدت این اتفاق می‌افتد. از طرفی، چون بیشتر برنامه‌ها زنده‌اند، این قابلیت بیشتر هم می‌شود. من معتقدم تا سیستم کوچک و چابک در رادیو گفتگو وجود دارد، دچار روزمرگی نمی‌شویم. به اضافه این‌که ما پشتوانه فکری شورای عالی کارشناسان و شورای برنامه‌ریزی شبکه را هم داریم.

برای‌ این‌که در مباحث فرهنگی و اجتماعی با شبکه فرهنگ همپوشانی نداشته باشید، چه راهکارهایی را در نظر گرفته‌اید؟

در آماری که خود ما داریم، از این همپوشانی خبری نیست. اگر از نظر موضوعی بخواهید بررسی کنید، همه رسانه‌های دنیا با هم همپوشانی دارند. به‌دلیل این‌که در دنیا معروف است که ما 11موضوع بیشتر نداریم و 50 محور هم بیشتر وجود ندارد.

بله ولی پرسش من درباره همپوشانی در نوع پرداخت به این موضوعات است.

 نوع ورود و سطح مباحث آنها را از هم تمیز می‌‌دهد. مثلا درحوزه سیاست ما برنامه‌ای داشتیم به نام حزب ایرانی که حزب‌‌هایی را که در چارچوب قانون‌اساسی فعالیت می‌کنند، معرفی می‌کرد.

دبیر کل حزب در حضور یک کارشناس مجری درباره تاریخچه و فعالیت حزب خود در فضایی کاملا آزاد و راحت به طور زنده حرف می‌زد. یا در بحث جنبش دانشجویی که به نظر ما فقط سیاسی نیست و اجتماعی و فرهنگی هم هست، با کسانی که درگیر این فعالیت‌ها یا به وجود آورنده آنها بودند،‌ مفصل در چندین برنامه صحبت کردیم.

برای همین می‌گویم که ممکن است همپوشانی وجود داشته باشد؛ چون صرف معرفی و دادن اطلاعات که وظیفه رادیو گفتگو نیست.

نقطه کلیدی همین است که رادیو گفتگو هرگز شبکه‌ای توصیفی نیست که درباره موضوعی توضیحاتی بدهد و رد شود. ما این شبکه را این طور تعریف کردیم که تحلیلی، تبیینی و تفسیری باشد. حتی گفتگوی روز که اولین برنامه ما هم هست، ‌همین صبغه را دارد. موضوعی را می‌شکافند، کارشناسان مختلف راجع به آن بحث می‌کنند و در نهایت این مخاطب است که جمع‌بندی می‌کند. در رادیو گفتگو تاکید بر این است که حتما تضارب آرا وجود داشته باشد. مطالب یکطرفه نیست و حتما نقد و بررسی در آن وجود دارد.

مساله این است که حوزه مخاطبان شبکه فرهنگ با مخاطبان رادیو گفتگو خیلی به هم نزدیک است و این کار شما را سخت می‌کند.

اتفاقا حوزه مخاطبان رادیو گفتگو با رادیو فرهنگ فرق می‌کند. به هر حال،‌ هر رادیویی برای خودش ماهیت و تعریفی دارد و این تفاوت‌ها مزیت است و نه نقطه ضعف. به نظرم هر شبکه‌ای که براساس تعریف خودش حرکت کند، موفق است. یک شبکه حتما باید دستور‌العمل برنامه‌سازی داشته باشد. مجموعه مدیریت شبکه است که موضوعات و سوژه‌ها را انتخاب می‌کند و مدیریتی که چنین توانمندی را نداشته باشد، طبیعی است که دچار روزمرگی هم بشود.

در رسانه یک لحظه غفلت یک فرصت را از ما می‌گیرد. سرعت تحولات آنقدر زیاد است که نمی‌شود ساکن ماند. نویسنده‌ای جایی نوشته بود که من وقتی به شکار مرغابی می‌روم،‌ به این نکته واقفم که نقطه ثابتی وجود ندارد پس هرلحظه برای هدف‌گیری جابه‌‌جا می‌شود. در رسانه هم همین‌طور است، ‌هدف ثابت نیست شما به طور مداوم با تحولات جدید روبه‌رو هستید. به همین دلیل تاکید می‌کنم که شبکه‌ها باید روی ساختار خود تجدیدنظر کنند. زیرساخت‌ها هرچه سبک‌تر و چابک‌تر باشد؛ مدیریت اشراف بیشتری دارد. موضوعات ما در اتاق فکر شبکه هرروز بررسی می‌شود.

در بحث آزاداندیشی که خود شما راجع به‌ آن صحبت کردید، واقعا. این طور هست که نظرات مختلف فارغ از خط قرمزها مطرح شوند؟

ما معتقدیم سازمان محدودیت خاصی ندارد، مگر آنجا که مساله منافع ملی مطرح می‌شود و خوب این را همه ما که در رسانه ملی کار می‌کنیم، می‌فهمیم. منافع ملی در شرایط و زمان‌های مختف هم تغییر می‌کند. مثلا منافع ملی در زمانی که در کشور جنگ است یا وقتی که نیست، فرق می‌کند. بنابراین تعریف خاص خودش را دارد. همه ما که چندین دهه در رسانه کار کردیم، می‌دانیم که منافع و امنیت ملی یعنی چه. هنجارهای جامعه چیست. هر روزنامه‌نگار یا هر برنامه سازی اینها را می‌فهمد و اگر کسی این مسائل را نداند به نظر من با اصول اولیه کارش آشنا نیست. خود من هر لحظه درباره هر کدام از برنامه‌‌های شبکه که بپرسید،‌ اطلاعات کامل دارم. مسیر برنامه را می‌دانم. البته الان که 6 ساعته هستیم، ولی اگر 24 ساعتی هم بشویم، مدل دیگری را برای کار طراحی می‌کنیم. می‌شود از طریق میزهای تخصصی موضوعات را تقسیم‌بندی کرد.

قرار نیست ساعات پخش رادیو گفتگو افزایش یابد؟

زیاد شدن ساعات پخش بستگی به واحد فنی دارد. چون ما از نظر برنامه‌‌سازی این آمادگی را داریم. می‌‌دانید که فرکانس‌های سراسری محدود هستند و در صورتی که فرستنده‌هایی با پوشش ملی یا حداقل مراکز استانی بیشتر شوند، این امکان وجود دارد که ما هم ساعات پخش خود را افزایش دهیم.

نوع پرداخت شما به موضوعات به گونه‌ای است که یا فقط به مباحث داخلی ایران می‌پردازید، یا اگر خارج از مرزهای ایران هم بروید، فقط مسائل مرتبط با ایران را بررسی می‌کنید. نمی‌خواهید کمی جهانی‌‌تر فکر کنید؟

چرا ما به موضوع پاکستان پرداختیم. علاوه بر میزگرد، مناظره هم درباره آن گذاشتیم. مساله لبنان و فلسطین را بررسی کردیم. به انتخابات امریکا و روسیه پرداختیم. به موضوعاتی که برای مخاطبمان ارزش پرداختن داشته باشد، توجه می‌کنیم. موضوعات جهانی هم مطرح می‌شوند، اما عمده مباحث ایرانی است و این طبیعی هم هست.

ولی این موضوعات بیشتر سیاسی هستند و به مقوله‌های فرهنگی اجتماعی کمتر توجه می‌کنید.

روی مقوله‌های اجتماعی و فرهنگی هم داریم مطالعاتی انجام می‌دهیم. به هر حال، فقط 2 سال از شروع کار این شبکه گذشته است. مرحله اول، هدف ما گفتگو با اندیشمندان داخل کشور بود، در مرحله دوم با اندیشمندان جهان اسلام و در مرحله سوم با اندیشمندان جهان گفتگو خواهیم کرد. هم‌اکنون طرحی داریم که می‌خواهیم با 10 نفر از فیلسوفان و جامعه‌شناسان بزرگ جهان گفتگو کنیم. حتی اینها با اندیشمندان داخلی میزگرد خواهند داشت. به عنوان مثال، در برنامه سوفیا با پروفسور، هوبر که اتریشی است، درباره «سنت و مدرنیته» صحبت کردیم. او در دانشگاه الازهر تدریس می‌کند. چشم‌انداز آینده ما این است که گفتگو با اندیشمندان جهان و اسلام را ادامه دهیم.

با توجه به این که بیشتر برنامه‌های شما را کارشناس‌مجری‌ها اجرا می‌کنند، چقدر بر شنیده شدن صدای خوب در رادیوگفتگو تاکید دارید؟

صدای خوب اولویت اول ما نیست. اطلاعات مهم‌تر است. برای همین از کارشناس‌مجری‌‌ها استفاده می‌کنیم. این در همه برنامه‌ها هم صادق است. با این همه، کسانی را جذب کردیم که از این مزیت هم به طور نسبی برخوردار هستند. الان دیگر، دنبال صدای خوب و خیلی شیک بودن اهمیت چندانی ندارد. مردم به اطلاعات و آگاهی نیاز دارند. در سازمان هم از بهترین مجری‌ها استفاده می‌کنیم. مثلا محمدرضا شهیدی‌فر 2 برنامه در شبکه گفتگو دارد. اسماعیل میرفخرایی از ابتدای راه‌اندازی شبکه تا وقتی که در ایران بود، با شبکه همکاری مداوم داشت که به نظرم او در کار حرفه‌ای الگویی است برای کسانی که می‌خواهند یاد بگیرند چگونه کارشناس مجری باشند. در کل سعی کردیم در رادیو گفتگو دوستانی را جذب کنیم که هم اطلاعات کافی دارند و هم صدای خوب.

سال 87 در رادیو گفتگو چه اتفاقاتی خواهد افتاد؟

تغییرات گسترده‌ای را از ابتدای سال آغاز کرده‌ایم. برنامه‌های جدیدی به کنداکتور پخش اضافه خواهند شد. از آن جمله «سینماصدا» است که فیلم‌های در حال اکران را نقد و بررسی می‌کند. «دیدگاه‌ها» برنامه‌ای است که جرم سیاسی را ریشه‌یابی می‌کند. «مستندهای رادیویی» را که از سال گذشته پخش آن شروع شده بود، به طور مستمر ادامه خواهیم داد، به طوری که روزی نیم ساعت برنامه مستند با موضوعات علمی و تاریخی خواهیم داشت. «طنز گفتار»، «تبلیغات»، «قصه‌های مولوی» و «نسل‌ ما» نیز عنوان دیگر برنامه‌های جدید شبکه است. برنامه اخیر به مسائل جوانان می‌پردازد. قصد داریم برنامه‌ای نیز با محتوای اقتصادی راه بیندازیم و در آن تئوری‌های اقتصادی را نقد و بررسی کنیم. به طور کلی، رادیو گفتگو در سال 87 متناسب با موضوع سال که نوآوری و شکوفایی است خیز برداشته است.

فاطمه رحیمی