حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
"کلید" را میتوان به عنوان اولین و سادهترین نوع سیستمهای شناسایی معرفی کرد. به اینترتیب صاحب کلید تنها کسی بود که میتوانست درهای بسته را باز کند. گرچه دزدها گاهگداری این حس مالکیت را زایل میکردند اما کلیدها هم روزبه روز پیشرفتهتر شدند و خود را با انواع رمزها و ترفندهایی که فقط صاحب کلید از آنها باخبر بود مجهز کردند. اثر انگشت شما، عنبیه چشمتان، بارکدهای کالا در فروشگاهها، کدهای دو بعدی و بسیاری سامانههای دیگر نمونههایی از سیستمهای شناسایی اند. این روزها انواع زیادی از این دست سیستمهای شناسایی وجود دارند که آدم را یاد فیلمهای جاسوسی و پلیسی و یا حتی ماورایی میاندازند.
رمز عبور من چه بود؟
چیزی که در عصر دیجیتال فراوان است، انواع و اقسام رمزهای عبوری است که گاهی اوقات فراموش کردن آنها باعث دردسر افراد میشود. شخصی که از چند پست الکترونیکی و یا چندین حساب بانکی استفاده میکند، باید بتواند به نحوی تمامیرمزهای عبورش را مدیریت کند که نه گم شوند و نه اینکه به دست دزدان دیجیتالی بیفتند.
خوشبختانه برای رفع این مشکل، دانش و فناوری پادرمیانی کرده است. "شناسایی بیومتریک" همان چیزی است که میتواند افراد را از شر به خاطر سپردن رمزهای عبور خلاص کند. با لمس یک سنسور توسط نوک انگشت، نگاه کردن درون یک دوربین و یا حرف زدن در یک میکروفن، به راحتی میتوانید شناسایی شوید و از مایملک دیجیتالی خود استفاده کنید. فناوری بیومتریک با استفاده از خصوصیات فیزیولوژیکی و یا رفتاری افراد باعث شناسایی آنها میشود. این فناوری در محیطهای کاری شلوغ، از ازدحام جمعیت میکاهد و هزینهها را پایین میآورد. علاوهبراین از آنجایی که اجزای بدن با گذشت زمان به طرز قابل توجهی تغییر نمیکنند، این شیوه بسیار کارآمدتر از دیگر شیوههای شناسایی خواهد بود. همچنین این رمزها منحصر به فرد هستند و نمیتوان از آنها برای چند نفر استفاده کرد. روشهای شناسایی بیومتریک، لایهای از امنیت را در معاملات و تبادلات مالی به خود اختصاص میدهد. ادوات بیومتریک با استفاده از تصویربرداری نوری از انگشتان، صورت و چشمها کار میکنند.
در سال 1901 به صورت جدی، کار بر روی اثر انگشت آغاز شد. در این سال سیستمیبه نام "هنری" برای شناسایی توسط اثر انگشت مد شد. امروزه اثر انگشت جزو یکی از عوامل کلیدی در شناسایی عوامل جرم و جنایت محسوب میشود. اسکنرهای انگشت با بررسی وضعیت پستی و بلندی و خطوط روی انگشت، که در هر فرد منحصر به فرد است، باعث شناسایی میشوند. اطلاعات گرفته شده توسط این اسکنرها در یک پروفایل دیجیتالی ذخیره میشود تا بتوان از آنها در مواقع شناسایی استفاده کرد و با دیگر آثار اسکن شده مقایسه کرد. در شناسایی به شیوه اثر انگشت 4 مرحله تصویربرداری، پردازش تصویر، استخراج خصوصیات و مقایسه خصوصیات وجود دارد که دیگر سیستمهای بیومتریک هم دیده میشود.
علاوهبر اثر انگشت میتوان از هندسه دست و یا چهره هم به عنوان روشهای بیومتریک شناسایی استفاده کرد.
چشمهایت دروغ نمیگویند
اینکه میگویند: "چشمهایت دروغ نمیگویند" واقعا راست است. چشمان ما قادرند اطلاعات زیادی را برای شناسایی ما ارائه دهند. چنین پتانسیلی برای چشم، سالهاست که کشف شده است؛ چون هم عنبیه و هم شبکیه با گذشت زمان بدون تغییر باقی میمانند. اسکن شبکیه چشم برای اولین بار در دهه 1970 انجام شد.
پس از آن در سال 1986 اسکن عنبیه چشم هم صورت گرفت و الگوریتمهای نرمافزاری برای شناسایی افراد از این طریق، در دهه 90 نوشته شد. امروزه اسکن عنبیه به خاطر ارزانتر بودن و نیز بیخطربودن نسبت به اسکن شبکیه، بیشتر مورد قبول است. البته تاریخچه تحقیقات بر روی فناوری تشخیص چشمیبسیار قدیمیتر و مربوط به سال 1935 میشود. در این سال مقالهای در یکی از مجلات پزشکی بهچاپ رسید که در آن گفته شده بود میتوان از الگوی مویرگهای خونی شبکیه، برای شناسایی افراد استفاده کرد. درست مانند اثر انگشت، عنبیه افراد هم منحصر به خودشان است و نمیتوان هیچ دونفری را با عنبیه مشابه پیدا کرد. عنبیه چشم دارای بیش از 400 خصوصیت منحصربهفرد است؛ بهاینترتیب قدرت تشخیص هویتی آن 6 برابر اثر انگشت است.
از این فناوری در فرودگاههای بینالمللی و نیروگاههای اتمیاستفاده میشود. امروزه عنبیه چشم شما پاسپورتی است برای ورود به هلند و کانادا و بسیاری کشورهای دیگر. قرار است در آینده از این فناوری در مراکز خرید،ATMها و ... نیز استفاده شود.
کف دست به جای کارت شناسایی
کف دست هر انسانی دارای ویژگیهای منحصر به فرد است و خطهای کف دست نسبت به سایر تکنولوژیهای بیومتریکی مبتنی بر دست مانند اثر انگشت برتریهای متعدد و برجسته ای دارد. کف دست دارای سطح بزرگتری است و ویژگیهای بیشتری را میتوان از آن استخراج کرد. همچنین احتمال آسیب دیدن کف دست هر فرد به مراتب کمتر از اثر انگشت اوست و خطهای آن در طول دوران زندگی فرد ثابت و پایدار خواهد بود. به کمک نرم افزارهای کامپیوتری جدید خطهای کف دست میتوانند به صورت یک کارت شناسایی عمل کنند. یعنی یک سیستم بیومتریک شناسایی باشند. در سیستمهای بیومتریک با تشخیص صحت ویژگیهای رفتاری یا فیزیولوژیک هر فرد هویت او شناسایی میشود. مراحل شناسایی بیومتریک عبارتند از فراهم کردن دادههای بیومتریک مانند تصویر یا سیگنال به وسیله یک ابزار ورودی، پیش پردازش دادهها و بهسازی تصویر یا سیگنال و در نهایت استخراج ویژگی.
منظور از ویژگی خاصیتی است که در یک فرد مشخص در شرایط گوناگون تغییر نکند ولی در افراد مختلف متفاوت باشد. با استفاده از این ویژگیها برای هر فرد یک کلیشه ایجاد شده و در پایگاه داده سیستم ذخیره میشود. اگر فرد جدیدی وارد سیستم شود کلیشه جدیدی برای او ساخته شده و میزان شباهت این کلیشه با کلیشههای موجود در سیستم بررسی میشود. در حقیقت در این سیستم بیومتریک 3 عملیات ثبت اطلاعات، تعیین هویت و تایید هویت انجام میشود. شاید در آینده ای نه چندان دور شما بتوانید به جای هر نوع کارت شناسایی از کف دستتان استفاده کنید. در این صورت کارت شناسایی شما همیشه همراهتان خواهد بود و هرگز آن را گم نمیکنید.
از راه دور شناسایی میشوید
از میان روشهای خودکار شناسایی و تشخیص هویت میتوان به RFID، که نوعی تعیین هویت به طریق فرکانس رادیویی است، اشاره کرد. RFID مخفف Radio Frequency Identification است و امروزه کاربردهای گسترده ای دارد. این فناوری برپایه ذخیره و بازیافت اطلاعات از راه دور با استفاده از ادواتی به نام برچسبهای RFID استوار است و کار میکند. این برچسبها را میتوان درون اشیاء قرار داد و یا اینکه بر روی آنها متصل کرد. بهاینترتیب شیء و یا شخص را میتوان از طریق امواج رادیویی و از چندین متر دورتر از دستگاه گیرنده امواج، شناسایی کرد و به آنها مجوز عبور داد و یا اینکه عوارض و پول را دریافت و از حساب آنها کسر کرد. اکثر این برچسبها دارای یک مدار مجتمع برای ذخیرهسازی و فرآیند کردن اطلاعات، تلفیق و کشف رمز از یک سیگنال و دیگر کارکردهای تخصصی هستند و علاوهبراین دارای آنتنی هستند که میتواند سیگنالها را دریافت و ارسال کند.
جاسوس بازی و RFID
در سال 1946 شخصی به نام لئون ترمین، یک وسیله جاسوسی برای اتحاد جماهیر شوروی اختراع کرد که گرچه یک وسیله شنود و جاسوسی بود اما از آن به عنوان جد بزرگ فناوری RFID یاد میشود. کمیقبلتر از آن یعنی در سال 1939 هم فناوری مشابهی با نام IFF transponder توسط انگلیسیها اختراع شده بود که میتوانست در جنگ جهانی دوم به شناسایی هواپیماهای دوست یا دشمن از راه دور کمک کند. این وسیله هنوز هم در هواپیماهای نظامیو تجاری کاربرد دارد. با گذشت زمان این فناوری پیشرفت کرد تا اینکه در سال 1973 ماریو کاردولس اولین RFID واقعی را ساخت. وی در اختراع خود از امواج رادیویی، صدا و نور به عنوان محیط انتقال بهره گرفته بود. اختراع وی به سرعت جای خود را در صنایع مختلف باز کرد. این فناوری کاربردهای فراوانی در صنعت حمل و نقل، بانکداری، امنیت و نیز پزشکی دارد.
امروزه در بسیاری کشورها از پاسپورتهایی استفاده میشود که به آنها "پاسپورت الکترونیکی" گفته میشود.
اولینبار در سال 1998 در کشور مالزی از آنها استفاده شد. در این پاسپورتها برچسبهایی دارای تراشههایی خاص جاسازی میشود که در آنها اطلاعاتی مشابه با آنچه در پاسپورتهای قدیمیدیده میشد، وجود دارد. پاسپورت الکترونیکی در کشورهایی مثل ژاپن (مارس2006)، پاکستان، نروژ(نوامبر2005)، نیوزیلند (نوامبر2005) و انگلیس کاربرد دارد.
شهرهای مهم جهان امروزه برای تسهیل سیستم حمل و نقل خود مجهز به فناوری RFID شدهاند. در شهر سئول کارتهای T-money در حمل و نقل عمومیاستفاده میشود. ژاپن هم در نوامبر 2001 با ارائه کارت هوشمند شهری، کار پرداخت پول را برای شهروندان در حمل و نقل ریلی راحتتر کرد. این فناوری در هنگکنگ تحت عنوان "کارت اختاپوسی" عرضه شد. این کارت در سال 1997 و برای پرداخت کرایه مسافران شهری باب شد. البته شهروندان هنگکنکی میتوانند از این کارت در دستگاههای موجود در مراکز خرید و رستورانها نیز برای پرداخت پول استفاده کنند. اکثر این کارتها از فاصله چند سانتیمتری از دستگاه کارتخوان قابل شناسایی هستند. کشور مالزی نیز در کیوسکهای پرداخت عوارض اتوبانی خود از سیستمیبه نام "لمس کن و برو" استفاده میکند. به اینترتیب ترافیک اتوبانی به خاطر پرداخت عوارض بهوجود نمیآید.
فریبا فرهادیان
حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....