روحبخش: فعالیت‌های آبخیزداری بحران آب را کاهش می‌دهد

‌روحبخش در گفت‌وگو با ایسنا ، با بیان این مطلب افزود: از ‌36 دشت موجود در خراسان رضوی تنها ‌3 دشت دارای بیلان مثبت است و سایر دشت‌های استان ممنوعه و یا بحرانی است.

وی با بیان این که در زمان ترسالی هم نمی‌توانیم سطح‌ آب‌های زیرزمینی دشت‌های بحرانی را به تعادل برسانیم، گفت: دشت‌های مشهد، تربت جام و سبزوار از جمله دشت‌های مهم بحرانی استان محسوب می‌شوند.

معاون مدیر آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی خراسان رضوی با اشاره به این که برای حل بحران آب در استان ‌باید به بهره‌برداران بالا دست و هم بهره‌برداران پایین دست توجه کرد اظهار کرد: برای بحث بحران ‌آب تنها نباید بهره‌برداران پایین دست که از چاه‌های عمیق و نیمه عمیق استفاده می‌کنند را ببینیم بلکه باید بهره‌برداران بالا دست که از منابع آبی همانند چشمه و قنوات استفاده می‌کنند را هم در نظر گرفت.

وی افزود: فعالیت‌های آبخیزداری بحران آب استان را کاهش می‌دهد به طوری که این گونه فعالیت‌ها برای مناطق خشک و نیمه خشک مورد قبول مجامع علمی و پژوهشی قرار گرفته است.

معاون مدیر آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی خراسان رضوی اظهار کرد: فعالیت‌های آبخیزداری نیز موجب تقویت آب چشمه‌ها و قنوات می‌شود، به طوری که با اجرای طرح‌های آبخیزداری در خراسان رضوی سالانه ‌30 میلیون متر مکعب از هرز آب‌ها در سرشانه‌های حوزه ‌آبخیز کنترل شده است و با اقدامات آبخیزداری در هر سال به طور متوسط ‌75 میلیون متر مکعب از هرز آب‌ها بر روی دامنه‌های شیب‌دار به وسیله سکو بندی و احداث بانکت در خاک نفوذ داده شده است.

روحبخش با بیان این که با اجرای طرح‌های آبخیزداری سالانه ‌2 میلیون متر مکعب از رسوب دهی در سدهایی که از اعتبارات ملی برخوردار هستند کاهش داده شده است، افزود: افزایش تولید علوفه به میزان ‌74 هزار تن در سال و یا کاهش خطر سیل‌گیری در ‌65 روستا و ‌6 هزار و ‌500 هکتار از اراضی کشاورزی از دیگر نتایج اجرای طرح‌های آبخیزداری در استان است.

وی گفت: کنترل ‌100 میلیون متر مکعب آب در پشت سازه‌های آبخیز و نفوذ آن به زمین یکی دیگر از نتایج اجرای طرح‌های آبخیزداری است.

معاون مدیر آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی خراسان رضوی در خصوص اقدامات آبخیزداری در دشت مشهد بیان کرد: پیش نویس طرح آبخیزداری دشت مشهد تهیه و در کمیسیون‌های کارگروه آب، کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی مطرح شده است.

وی با اشاره به این که حوزه دشت مشهد یک میلیون هکتار وسعت دارد، تصریح کرد: براساس این طرح در ‌22 سرشاخه با وسعتی بالغ بر ‌170 هزار هکتار مطالعات آبخیزداری انجام شده است که در صورت تامین اعتبار ‌120 میلیارد ریالی، این طرح‌ها اجرا خواهند شد و اولویت بندی طرح‌های آبخیزداری در دشت مشهد مطالعات اجرای طرح‌های آبخیزداری است.

معاون مدیر آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی خراسان رضوی اظهار کرد: برای انجام طرح‌های آبخیزداری به ازای هر هکتار به ‌50 هزار ریال اعتبار نیاز داریم.

روحبخش تصریح کرد: در دشت‌ها اقدامات آبخیزداری انجام نمی‌شود و در بالا دست‌ها طرح‌های آبخیزداری انجام می‌شود، چرا که اگر تمهیداتی برای کنترل سیل در بالا دست‌ها نداشته باشیم، تخریب اراضی پایین دست، افزایش رسوب دهی سدها و کاهش عمر مفید آن‌ها را در بر خواهد داشت.

وی تصریح کرد: یک سوم بارندگی جهانی در خراسان رضوی است ولی بیش از ‌70 درصد آن تبخیر می‌شود که بیشترین تبخیر بارندگی‌ها در دشت‌ها است که با اجرای طرح‌های آبخیزداری در مناطق کوهستانی می‌توان تبخیر بارندگی‌ها را در دشت‌ها کاهش داد.

وی با بیان این که دشت‌های خراسان رضوی به طور متوسط یک میلیارد و ‌68 میلیون متر مکعب کسری مخزن دارند، ادامه داد: در سال ‌84 هر کدام از دشت‌های مشهد، نیشابور، جوین، تربت جام و فریمان ‌150 میلیون متر مکعب کسری مخزن داشته‌اند.

معاون مدیر آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی خراسان رضوی اظهار کرد: بیشترین افت آب‌های زیر زمینی در یک دوره آماری مربوط به دشت خواف و رشتخوار با میزان ‌68/1 متر بوده است.

وی افزود: عامل اصلی نشست دشت‌های استان افت آب‌های زیر زمینی است به طوری که براساس بررسی‌های انجام شده دشت‌های استان ‌20 سانتی متر نشست کرده‌اند.

معاون مدیر آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی خراسان رضوی با بیان این که در حوزه سدهای در حال بهره‌برداری که دارای اعتبارات ملی است، طرح‌های آبخیزداری انجام می‌شود، اظهار کرد: اهمیت حوزه سدهای در دست ساختمان برای اجرای طرح‌های آبخیزداری کمتر از حوزه سدهای در حال بهره‌برداری نیست و این درحالی است که در سال ‌84 برای اجرای طرح‌های آبخیزداری حوزه سدهای در دست ساختمان دارای اعتبار ملی بود که این اعتبار در سال ‌85 و ‌86 قطع شد.

روحبخش افزود: خراسان رضوی دارای ‌2 رودخانه مرزی اترک و قره‌قوم است که با اجرای طرح‌های آبخیزداری در حوزه این رودخانه‌ها توانسته‌ایم به ازای هر هکتار در حدود ‌200 متر مکعب از هرز آب‌ها را کنترل و ‌4 متر مکعب رسوب‌دهی آن‌ها را کاهش دهیم.

وی گفت: با توجه به این که بعد از دهه ‌70 که اقدامات آبخیزداری در خراسان شروع شده است، تاکنون توانسته‌ایم از عرصه‌های قابل فعالیت آبخیزداری ‌7 درصد آن را اجرا کنیم.

معاون مدیر آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی خراسان رضوی گفت: در مکان‌هایی که فعالیت‌های آبخیزداری انجام شده است به طور متوسط میزان فرسایش خاک در حدود یک سوم کاهش یافته است.

روحبخش با اشاره به این که فعالیت‌های آبخیزداری استان ‌300 سال دیگر به پایان می‌رسد، تصریح کرد: اگر قوانین مانند قانون بند (ج) ماده ‌69 برنامه چهارم برای فعالیت‌های آبخیزداری تصویب شود، این میزان به ‌50 سال خواهد رسید.

وی بیان داشت: به دلیل افت آب‌های زیر زمینی آب‌های شور به طرف آب‌های شیرین سرازیر شده‌اند و این اتفاق در کشور افتاده است و در استان هم خواهد افتاد لذا ‌باید برای استفاده از آب‌های شور برای تولیدات کشاورزی فعالیت‌ بیشتری انجام داد.

وی افزود: یکی از اهداف آبخیزداری کاهش اثرات خشکسالی است به طوری که توانسته‌ایم با اجرای طرح‌های آبخیزداری به عنوان مثال آبدهی یکی از قنات‌های کاشمر را از صفر به ‌20 لیتر بر ثانیه افزایش دهیم.

وی با بیان اینکه اعتبارات طرح‌های آبخیزداری خراسان رضوی در سال ‌86 بالغ بر ‌85 میلیارد ریال بوده است که از این میزان ‌50 میلیارد ریال اعتبارات استانی، ‌32 میلیارد ریال اعتبارات ملی و ‌3 میلیارد ریال اعتبارات حوادث بوده است، ادامه داد: در سال ‌86 ، ‌8 طرح آبخیزداری در استان اجرا شده است که از این میزان ‌3 طرح دارای ردیف اعتباری ملی بوده است.

معاون مدیر آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی خراسان رضوی گفت: بر اساس برآوردهای اولیه در سال ‌87، اعتبارت استانی با ‌15 درصد کاهش نسبت به سال ‌86 ، بالغ بر ‌45 میلیارد ریال است که با صحبت‌های انجام شده با معاونت آبخیزداری سازمان جنگل‌های وزارت جهاد کشاورزی، اعتبارت ملی طرح آبخیزداری استان افزایش خواهد یافت که در صورت افزایش اعتبارات ملی، اعتبارات طرح‌آبخیزداری خراسان رضوی، در سال ‌87 با سال ‌86 برابر خواهد بود.

روحبخش با بیان این که اعتبارات سال ‌85 طرح‌های آبخیزداری خراسان رضوی از محل اعتبارات سفر ریاست جمهوری بوده است، خاطرنشان کرد: برای دور دوم سفر ریاست جمهوری برای اجرای طرح‌های آبخیزداری مبلغ ‌240 میلیارد ریال به اعتبار استانداری پیشنهاد شده که این میزان پس از بررسی‌های انجام شده به میزان ‌120 میلیارد ریال در استانداری تصویب شده است.