به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، در این میان، رسانه ملی و به‌ویژه شبکه آموزش، چه سهمی در شناخت دنیای نوجوانان و پرورش توانایی‌های آنها دارند؟ آیا تلویزیون توانسته است هم‌زمان با پاسداشت آرمان‌های ۱۳ آبان، صدای دانش‌آموزان را بشنود، موفقیت‌هایشان را روایت کند و فرصت دیده‌شدن را برای استعداد‌های دور از مرکز نیز فراهم آورد؟ برای بررسی این موضوع و واکاوی مسیر پرپیچ‌وخم ارتباط میان مدرسه و تلویزیون، سراغ برنامه‌سازان و کارشناسان ارشد تعلیم‌وتربیت رفته‌ایم تا ابعاد مختلف این هم‌افزایی راهبردی را زیر ذره‌بین ببریم.
از آموزش تاریخ استعمار تا تبیین استکبارستیزی
مهدی شریفی، دبیر اجرایی پویش ملی «هیس‌طوری»، با اشاره به نقش تلویزیون و شبکه آموزش در ارتقای آگاهی دانش‌آموزان اظهار کرد: در سال‌های اخیر، ابتکارات و شیوه‌های جدیدی در حوزه آموزش کشور شکل گرفته و حرکت به سمت استفاده از زیرساخت‌ها و سکو‌های تعاملی آموزشی، زمینه‌های تازه‌ای برای یادگیری فراهم کرده است. در این میان، شبکه آموزش می‌تواند با تولید محتوای متناسب با نیاز‌های دانش‌آموزان، مکمل آموزش رسمی مدارس باشد.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به ویژگی‌های سنی نوجوانان در تولید برنامه‌های آموزشی و فرهنگی و توجه به مفاهیمی، چون استکبارستیزی افزود: تبیین مفاهیمی مانند استکبارستیزی نیازمند شناخت اقتضائات دوره نوجوانی است. نمی‌توان انتظار داشت یک شبکه تلویزیونی به‌تنهایی بار آموزش چنین مفاهیم عمیق فکری را بر دوش بکشد؛ همان‌طور که کتاب‌های درسی و کلاس‌های مدرسه نیز به‌تنهایی برای انتقال این مفاهیم کافی نیستند.
شریفی ادامه داد: تلویزیون، مدرسه و ابزار‌های تعاملی باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند و زنجیره‌ای از آموزش و آگاهی‌بخشی را شکل دهند. شبکه آموزش می‌تواند در این مسیر نقش مکمل داشته باشد و با تولید برنامه‌های متناسب، مفاهیم را از قالب صرفاً نظری خارج کند. همچنین طراحی بازی‌ها و ابزار‌های تعاملی می‌تواند به نوجوانان کمک کند تا با ریشه‌های تاریخی استعمار و پیامد‌های آن آشنایی ملموس‌تری پیدا کنند.
دبیر اجرایی پویش ملی «هیس‌طوری» با اشاره به امکان پیوند دادن مناسبت‌هایی مانند ۱۳ آبان با موضوع مقاومت ملت‌ها گفت: برای تبیین تحولات روز و ارتباط آن با مفهوم استکبارستیزی، صرف پرداختن به ابعاد سیاسی و اقتصادی رویداد‌ها کافی نیست، بلکه باید از این اتفاقات به‌عنوان فرصتی برای ارائه خوانشی تاریخی از ریشه‌های استعمار استفاده کرد.
وی افزود: برای درک بهتر وقایع یکی دو سال گذشته، از جمله جنگ ۱۲روزه و تحولات پس از هفتم اکتبر، باید به پیشینه تاریخی استعمار نیز پرداخت. بخشی از تحولات امروز منطقه را می‌توان در ادامه روندی بررسی کرد که از شکل‌گیری استعمار در چند قرن گذشته آغاز شده و پس از جنگ جهانی دوم نیز با تغییرات سیاسی و استقرار حکومت‌های وابسته در بخش‌هایی از منطقه ادامه یافته است.
شریفی با اشاره به جایگاه ۱۳ آبان در این چارچوب تاریخی اظهار کرد: یکی از جلوه‌های استعمار، تلاش برای سرکوب ملت‌ها و جلوگیری از استقلال آنهاست. از این منظر، تلویزیون می‌تواند با پیوند دادن مناسبت‌های تاریخی به تحولات امروز، زمینه شناخت عمیق‌تر مفهوم استقلال و مقاومت را برای نسل جوان فراهم کند.
وی تأکید کرد: برای آنکه برنامه‌های تلویزیونی از شعارزدگی فاصله بگیرند، باید به ریشه‌های تاریخی و زمینه‌های شکل‌گیری رویداد‌ها پرداخته شود. چنین رویکردی کمک می‌کند مخاطب به‌جای مواجهه با گزاره‌های کلی، ارتباط میان گذشته و تحولات کنونی را بهتر درک کند.
شریفی در ادامه با اشاره به ظرفیت‌های تصویری و رسانه‌ای برای آشنایی دانش‌آموزان با مفهوم مقاومت گفت: رویکرد تاریخی می‌تواند زمینه مناسبی برای تولید برنامه‌های تلویزیونی فراهم کند. در این چارچوب، می‌توان به چهره‌ها و جریان‌های مختلف مقاومت در جغرافیا‌های گوناگون پرداخت و وجوه مشترک مبارزه آنها با استعمار و سلطه‌طلبی را بررسی کرد.
دبیر اجرایی پویش ملی «هیس‌طوری» خاطرنشان کرد: معرفی این چهره‌ها و بررسی تجربه‌های تاریخی ملت‌ها می‌تواند به تولید محتوای رسانه‌ای متنوع برای مخاطبان داخلی و خارجی کمک کند. تلویزیون و به‌ویژه شبکه آموزش، با بهره‌گیری از قالب‌های جذاب و متناسب با گروه سنی نوجوان، می‌توانند در آشنایی نسل جوان با تاریخ استعمار، مفهوم استقلال و تجربه‌های مقاومت ملت‌ها نقش مؤثرتری ایفا کنند.
راه‌اندازی پویش دانش‌آموزی «برپا»
استقبال از روز رویداد ۱۳ آبان و همراهی شبکه‌های آموزش و امید برای برپایی باشکوه این رویداد مهم، ازجمله محور‌های جلسه شورای فرهنگی رسانه ملی در روز چهارم آبان ماه بود. علی پارسانیا، مدیر شبکه آموزش در این نشست با اشاره به فرارسیدن روز دانش‌آموز و مناسبت ۱۳ آبان، گفت: امسال در طول مسیر راهپیمایی، برنامه‌های ویژه‌ای برای گرامیداشت دانش‌آموزان شهید مدرسه میناب اجرا خواهد شد و شبکه آموزش نیز در فرصت‌های مناسب به این موضوع می‌پردازد.
وی با تأکید بر اهمیت بازنمایی جنایت مدرسه میناب و قرار گرفتن این موضوع در اولویت فعالیت‌های فرهنگی مدارس، افزود: با همراهی وزارت آموزش‌وپرورش تلاش می‌کنیم طرح‌های مربوط به همراهی دانش‌آموزان با موضوع جنایت میناب در روز ۱۳ آبان، به فعالیت‌هایی مستمر تبدیل شود و به این مناسبت محدود نماند.
مدیر شبکه آموزش با اشاره به ضرورت شکل‌گیری گفت‌وگویی جهانی درباره میناب، اظهار کرد: با اجرای پویش دانش‌آموزی «برپا» تلاش کرده‌ایم زمینه تعامل بیشتر دانش‌آموزان و مشارکت آنان در تولید محتوای فرهنگی و هنری را فراهم کنیم.
پارسانیا توضیح داد: پویش دانش‌آموزی «برپا» با شعار «بگو تا بیدار شوند»، با هدف رساندن پیام دانش‌آموزان ایرانی به دانش‌آموزان سراسر جهان، فراخوان مشارکت در تولید آثار فرهنگی و هنری را منتشر کرده است.
وی ادامه داد: در این پویش، دانش‌آموزان می‌توانند با بهره‌گیری از زبان، هنر و خلاقیت خود، در قالب ویدئو‌های یک‌دقیقه‌ای، خطاب به یک دانش‌آموز یا گروهی از دانش‌آموزان در سراسر جهان، درباره آنچه بر دانش‌آموزان و معلمان میناب گذشته است، سخن بگویند و آنان را به بی‌تفاوت نبودن در برابر بی‌عدالتی و خشونت دعوت کنند.
مدیر شبکه آموزش یادآور شد: با همراهی ادارات آموزش‌وپرورش استان‌ها، آثار منتخب این پویش در شبکه آموزش منتشر خواهد شد.
تلویزیون در مسیر روایت موفقیت‌های دانش‌آموزان
امید نعیمی‌خرد، تهیه‌کننده برنامه «زنگ امید» شبکه یک سیما، با اشاره به ظرفیت‌های گسترده دنیای نوجوانان برای برنامه‌سازی گفت: نوجوانان در بازه سنی ۱۲ تا ۱۷ سال، تجربه‌ها، دغدغه‌ها و داستان‌های جذابی دارند که می‌تواند دستمایه تولید آثار متنوع تلویزیونی قرار بگیرد. روایت تجربه‌های موفق همسالان، علاوه بر جذابیت برای مخاطبان نوجوان، می‌تواند به شناخت بهتر استعدادها، تقویت انگیزه و انتخاب مسیر آینده دانش‌آموزان کمک کند.
وی با بیان اینکه برنامه‌سازی برای دانش‌آموزان زمینه‌های متنوعی برای فعالیت دارد، اظهار کرد: دانش‌آموزان نوجوان در دوره حساسی از زندگی خود قرار دارند و توجه به نیازها، علایق و تجربه‌های آنها اهمیت زیادی دارد. یکی از موضوعاتی که می‌تواند برای این گروه سنی جذاب باشد، آشنایی با تجربه نوجوانانی است که شرایطی مشابه آنها داشته‌اند، مسیری را طی کرده‌اند و به موفقیت‌هایی دست یافته‌اند. شنیدن این تجربه‌ها می‌تواند برای دیگر دانش‌آموزان شیرین و انگیزه‌بخش باشد.
تهیه‌کننده برنامه «زنگ امید» افزود: این موضوع ظرفیت آن را دارد که در قالب‌های گوناگون تلویزیونی دنبال شود. برنامه‌سازان می‌توانند علاوه بر مستند، از برنامه‌های گفت‌وگومحور، مسابقه‌ها و قالب‌های ترکیبی برای روایت تجربه‌های دانش‌آموزی استفاده کنند. حتی بسیاری از داستان‌های زندگی این گروه سنی ظرفیت تبدیل شدن به ایده‌هایی برای تولید آثار داستانی کوتاه و بلند و مجموعه‌های تلویزیونی را دارد.
نعیمی‌خرد درباره عملکرد رسانه ملی در بازتاب موفقیت‌های علمی و خلاقیت دانش‌آموزان مدارس دولتی و مناطق مختلف کشور گفت: من رصد دقیق و جامعی از تمام برنامه‌های تلویزیونی در این زمینه نداشته‌ام، اما در تجربه تولید برنامه «زنگ امید»، حمایت صداوسیما این امکان را فراهم کرد که تعدادی از دانش‌آموزان موفق شهر‌های مختلف کشور را معرفی کنیم.
وی ادامه داد: تعداد درخور توجهی از این دانش‌آموزان در مدارس دولتی تحصیل می‌کردند و در شهر‌های مختلف کشور به موفقیت‌هایی دست یافته بودند. با همراهی و حمایت صداوسیما توانستیم بخشی از تجربه‌ها و توانمندی‌های آنها را به مخاطبان معرفی کنیم. این تجربه نشان داد که می‌توان با پرداختن به زندگی و فعالیت‌های دانش‌آموزان، سوژه‌های جذابی برای برنامه‌سازی پیدا کرد و زمینه آشنایی مخاطبان با استعداد‌های گوناگون را فراهم آورد.
این تهیه‌کننده با تأکید بر تنوع زمینه‌های موفقیت در میان نوجوانان تصریح کرد: ظرفیت برنامه‌سازی درباره این گروه سنی به یک رشته یا زمینه خاص محدود نمی‌شود. ممکن است نوجوانی در فیزیک یا شیمی موفق باشد، نوجوان دیگری در حوزه برنامه‌نویسی فعالیت کند و فرد دیگری در ادبیات فارسی استعداد و خلاقیت داشته باشد. هر کدام از این تجربه‌ها می‌توانند برای گروهی از دانش‌آموزان جذاب باشند و به آنها در شناخت زمینه‌های مورد علاقه‌شان کمک کنند.
نعیمی‌خرد افزود: وقتی داستان و مسیر پیشرفت یک نوجوان را برای دانش‌آموزان دیگر روایت می‌کنیم، درواقع تجربه‌ای را در اختیار آنها قرار می‌دهیم که می‌توانند از آن برای شناخت بهتر علایق و توانایی‌های خود استفاده کنند. دانش‌آموزان با مشاهده مسیر‌هایی که همسالانشان طی کرده‌اند، فرصت پیدا می‌کنند تا تجربه‌های مختلف را بسنجند و درباره زمینه‌ای که به آن علاقه دارند، آگاهانه‌تر تصمیم بگیرند.
وی با اشاره به اهمیت نزدیکی تجربه‌های روایت‌شده به زندگی مخاطبان نوجوان گفت: یکی از ویژگی‌های این نوع برنامه‌سازی آن است که دانش‌آموز با فردی روبه‌رو می‌شود که از نظر سن و شرایط زندگی به خودش نزدیک است. همین شباهت می‌تواند ارتباط بیشتری میان مخاطب و روایت ایجاد کند و اثرگذاری برنامه را افزایش دهد. در چنین شرایطی، نوجوان تنها با یک موفقیت روبه‌رو نیست، بلکه با مسیر رسیدن به آن، دشواری‌ها، انتخاب‌ها و تجربه‌هایی آشنا می‌شود که می‌تواند برای خودش نیز آموزنده باشد.
تهیه‌کننده برنامه «زنگ امید» با بیان اینکه برنامه‌های ویژه نوجوانان می‌توانند کارکرد‌هایی فراتر از سرگرمی داشته باشند، خاطرنشان کرد: رسانه می‌تواند با معرفی تجربه‌های واقعی و الگو‌های متنوع، زمینه آشنایی نوجوانان با مسیر‌های مختلف رشد و پیشرفت را فراهم کند. این برنامه‌ها می‌توانند علاوه بر سرگرم کردن مخاطب، به شناخت مهارت‌ها، کشف علایق و تقویت انگیزه دانش‌آموزان کمک کنند.
نعیمی‌خرد در پایان تأکید کرد: دنیای نوجوانان سرشار از تجربه‌ها، استعدادها و داستان‌های شنیدنی است و پرداختن به این موضوعات می‌تواند زمینه تولید آثار جذاب و متنوع تلویزیونی را فراهم کند. روایت موفقیت دانش‌آموزان در حوزه‌های مختلف، به‌ویژه از شهر‌ها و مدارس گوناگون، فرصتی است تا مخاطبان با توانمندی‌های همسالان خود آشنا شوند، از تجربه‌های آنها بیاموزند و برای ساختن آینده خود ایده بگیرند.
کشف سوژه‌های ناب جامعه دانش‌آموزی در مناطق کم‌برخوردار و روستایی
محمدابراهیم محمدی، کارشناس تعلیم‌وتربیت، با اشاره به عملکرد شبکه آموزش در سال‌های اخیر گفت: این شبکه با وجود محدودیت‌های نیروی انسانی و امکانات، تلاش کرده است در حوزه آموزش نقش مؤثری داشته باشد، اما با تقویت ارتباط مستقیم با مدارس و دانش‌آموزان در استان‌ها و مناطق کم‌برخوردار، می‌تواند دستاوردها و استعداد‌های بیشتری را به مخاطبان معرفی کند.
وی با بیان اینکه شبکه آموزش در دوره‌های مختلف تلاش کرده است در کنار آموزش رسمی، به مسائل راهبردی آموزش‌وپرورش نیز بپردازد، اظهار کرد: این شبکه در گذشته با رویکردی مکمل، بخشی از نیاز‌های حوزه آموزش را پوشش می‌داد و در برخی موضوعات نیز نگاهی کنشگرانه داشت. بااین‌حال، شرایطی مانند همه‌گیری کرونا و جنگ، ضرورت تمرکز بیشتر بر آموزش را به وجود آورد و بخشی از ظرفیت برنامه‌سازی شبکه به این حوزه اختصاص یافت.
محمدی افزود: شبکه آموزش می‌تواند با بازگشت پررنگ‌تر به رویکرد‌های مکمل و پرداختن به مسائل روز آموزش‌وپرورش، نقش اثرگذارتری در رسانه آموزشی کشور ایفا کند. این شبکه از گستره مخاطبان وسیعی برخوردار است و می‌تواند خلأ‌های موجود در اطلاع‌رسانی و معرفی تجربه‌های موفق آموزشی را تا حد زیادی پوشش دهد.
این کارشناس تعلیم‌وتربیت با اشاره به عملکرد شبکه آموزش در معرفی ظرفیت‌های مناطق کم‌برخوردار گفت: به نظر می‌رسد این شبکه در این زمینه کارنامه قابل قبولی داشته است، اما بخشی از دستاوردها، نوآوری‌ها و خلاقیت‌های آموزش‌وپرورش در مناطق مختلف کشور، آن‌طور که باید به رسانه منتقل نشده است.
وی ادامه داد: آموزش‌وپرورش باید بتواند دستاوردها و تجربه‌های موفق خود را در حوزه دانش‌آموزی شناسایی و معرفی کند تا شبکه آموزش نیز امکان پرداختن دقیق‌تر و عمیق‌تر به آنها را داشته باشد.
محمدی با تأکید بر ضرورت همکاری بیشتر میان آموزش‌وپرورش و رسانه ملی تصریح کرد: آموزش‌وپرورش هنوز نتوانسته است به‌طور کامل ساختار رسانه‌ای منسجمی‌برای معرفی دستاورد‌های خود ایجاد کند. اگر این ارتباط تقویت شود، زمینه برای معرفی موفقیت‌های آموزشی، تجربه‌های نوآورانه و فعالیت‌های مدارس در مناطق مختلف کشور فراهم خواهد شد.
وی با اشاره به اهمیت برنامه‌های استعدادیابی و معرفی توانمندی‌های دانش‌آموزان اظهار کرد: گاهی تمرکز برنامه‌ها بیشتر بر استعدادها و فعالیت‌هایی است که در تهران و با امکانات بیشتر شکل گرفته‌اند؛ درحالی‌که در استان‌ها و مناطق مختلف کشور نیز مجموعه گسترده‌ای از استعداد‌های هنری، ورزشی و خلاقیت‌های دانش‌آموزی وجود دارد که می‌توانند مورد توجه قرار گیرند.
این کارشناس تعلیم‌وتربیت افزود: بازی‌های محلی، هنرهای بومی، سرود‌ها و آثار دانش‌آموزی ازجمله ظرفیت‌هایی هستند که می‌توانند در برنامه‌های شبکه آموزش جایگاه بیشتری پیدا کنند. این شبکه در دوره‌هایی آثار برگزیده را معرفی می‌کرد و تداوم و گسترش چنین رویکردی می‌تواند به دیده‌شدن استعداد‌های متنوع دانش‌آموزان کمک کند.
محمدی خاطرنشان کرد: اگر دامنه برنامه‌ها گسترده‌تر شود و علاوه بر آثار تولیدشده در تهران، از ظرفیت‌های استان‌ها نیز استفاده شود، دانش‌آموزان خلاق و توانمند بیشتری فرصت معرفی پیدا می‌کنند. این موضوع هم به افزایش تنوع محتوای برنامه‌ها کمک می‌کند و هم می‌تواند برای دیگر دانش‌آموزان انگیزه‌بخش باشد.
محمدی درباره میزان مشارکت دانش‌آموزان در تولید محتوای برنامه‌های شبکه آموزش نیز گفت: این شبکه تلاش کرده است صدای دانش‌آموزان را منعکس کند و زمینه حضور آنان را در برنامه‌ها فراهم آورد، اما محدودیت منابع انسانی و امکانات، مانع از آن شده است که این ارتباط در همه مناطق کشور به شکل گسترده و مستقیم برقرار شود.
وی افزود: برای تقویت این روند، شبکه آموزش می‌تواند ارتباط مستقیم‌تری با مدارس و دانش‌آموزان در استان‌ها برقرار کند و با اعزام گروه‌های برنامه‌سازی به مناطق مختلف، ظرفیت‌ها و دستاورد‌های دانش‌آموزی را از نزدیک شناسایی کند. برای مثال، حضور در استان‌هایی مانند خراسان جنوبی و ارتباط بی‌واسطه با مدارس و دانش‌آموزان می‌تواند به شناسایی سوژه‌هایی منجر شود که معمولاً کمتر در معرض دید رسانه قرار می‌گیرند.
این کارشناس تعلیم‌وتربیت تأکید کرد: شبکه آموزش با وجود محدودیت‌ها، توانسته است جایگاه خود را در حوزه برنامه‌سازی آموزشی حفظ کند، اما با تقویت ارتباط میدانی با مدارس، بهره‌گیری از ظرفیت استان‌ها و معرفی گسترده‌تر استعداد‌های دانش‌آموزی، می‌تواند متناسب با نیازها و انتظارات مخاطبان حرکت کند و نقش پررنگ‌تری در انعکاس توانمندی‌های آموزشی کشور داشته باشد.
تقویت هویت ملی با معرفی میراث تمدنی به جامعه دانش‌آموزی
مهدی نوید ادهم، استاد دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی و کارشناس تعلیم‌وتربیت با تأکید بر نقش تلویزیون در تکمیل فرایند تعلیم‌وتربیت گفت: شبکه آموزش در کنار ارائه محتوای درسی می‌تواند با پرداختن به مهارت‌های زندگی، معرفی استعداد‌های دانش‌آموزان و تقویت هویت ملی، نقش مؤثرتری در تربیت همه‌جانبه نسل نوجوان ایفا کند.
وی با اشاره به اینکه نظام آموزشی کشور در سال‌های گذشته بیشتر بر انتقال اطلاعات و آموزش محتوای کتاب‌های درسی متمرکز بوده است، اظهار کرد: درحالی‌که دانش‌آموزان برای زندگی فردی و اجتماعی به مجموعه‌ای از مهارت‌ها نیاز دارند، نباید آموزش را صرفاً به یادگیری مطالب درسی و موفقیت در امتحانات محدود کرد. در این زمینه، رسانه ملی و به‌ویژه شبکه آموزش می‌توانند با تولید برنامه‌های متناسب با نیاز‌های دانش‌آموزان، به گسترش نگاه تربیتی در نظام آموزشی کمک کنند.
ادهم با اشاره به ظرفیت‌های تلویزیون در آموزش عمومی و فرهنگ‌سازی افزود: شبکه آموزش می‌تواند در کنار برنامه‌های مرتبط با دروس مدرسه، موضوعاتی همچون مهارت‌های اجتماعی، مسئولیت‌پذیری، فعالیت‌های گروهی و آمادگی برای زندگی را نیز در دستور کار قرار دهد. چنین رویکردی به خانواده‌ها کمک می‌کند تا نگاه خود را به آموزش فرزندانشان از نمره و موفقیت تحصیلی صرف، به رشد توانمندی‌ها و پرورش ابعاد مختلف شخصیت آنان گسترش دهند.
وی با بیان اینکه سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش نیز بر تربیت همه‌جانبه تأکید دارد، تصریح کرد: در این سند، ابعاد مختلف تربیت از جمله حوزه‌های علمی و فناورانه، اعتقادی و اخلاقی، اجتماعی و سیاسی، زیستی و بدنی، زیبایی‌شناختی و هنری و اقتصادی و حرفه‌ای مورد توجه قرار گرفته است؛ بنابراین، برنامه‌سازی تلویزیونی نیز می‌تواند با توجه به این ابعاد، زمینه آشنایی دانش‌آموزان با موضوعات متنوع‌تر را فراهم کند.
دبیرکل اسبق شورای عالی آموزش‌وپرورش، معرفی توانمندی‌ها و استعداد‌های دانش‌آموزان را از دیگر زمینه‌های فعالیت شبکه آموزش دانست و گفت: پرداختن به حوزه‌هایی مانند ورزش، هنر، ادبیات و فعالیت‌های علمی می‌تواند انگیزه دانش‌آموزان را افزایش دهد و زمینه شناخت بهتر استعداد‌های آنان را فراهم کند.
وی افزود: تلویزیون این امکان را دارد که دستاوردها و توانمندی‌های دانش‌آموزان را به جامعه معرفی کند و با نمایش تجربه‌های موفق، دیگر دانش‌آموزان را نیز به فعالیت و خلاقیت ترغیب کند. توجه به دانش‌آموزان مناطق مختلف کشور، به‌ویژه مناطقی که امکانات کمتری در اختیار دارند، می‌تواند به دیده‌شدن استعداد‌هایی کمک کند که شاید در مواقع عادی فرصت معرفی پیدا نکنند.
ادهم با اشاره به نقش برنامه‌های فرهنگی و هنری در تربیت نسل نوجوان تصریح کرد: آشنایی دانش‌آموزان با مفاخر علمی، ادبی و فرهنگی ایران و معرفی میراث تمدنی کشور از طریق برنامه‌های جذاب تلویزیونی، می‌تواند در تقویت هویت ملی آنان مؤثر باشد. شبکه آموزش ظرفیت دارد تا با استفاده از قالب‌های متنوع برنامه‌سازی، این موضوعات را به شکلی متناسب با علایق و نیاز‌های نسل جدید ارائه کند.
ادهم با تأکید بر ضرورت افزایش مشارکت دانش‌آموزان در برنامه‌های تلویزیونی خاطرنشان کرد: دانش‌آموزان نباید صرفاً مخاطب برنامه‌های آموزشی باشند، بلکه می‌توان زمینه حضور فعال آنان را در فرایند تولید محتوا فراهم کرد. مشارکت نوجوانان در معرفی ایده‌ها، طرح‌ها، تجربه‌ها و دستاورد‌های خود، هم به جذابیت برنامه‌ها کمک می‌کند و هم فرصت مناسبی برای تقویت خلاقیت و مسئولیت‌پذیری آنان به وجود می‌آورد.
وی در پایان تأکید کرد: شبکه آموزش در سال‌های گذشته در همراهی با برنامه‌های آموزش‌وپرورش نقش داشته است و با گسترش برنامه‌های مهارت‌محور، توجه بیشتر به استعداد‌های دانش‌آموزان و فراهم‌کردن زمینه مشارکت فعال آنان، می‌تواند سهم بیشتری در تحقق اهداف تربیتی نظام آموزشی ایفا کند.
میدان‌داری دانش‌آموزان در پویش «تازه‌نفس»
وحید ولی، مدیر شبکه امید با حضور در جلسه شورای فرهنگی چهارم آبان رسانه ملی، به برنامه‌های این شبکه برای گرامیداشت روز دانش‌آموز و ۱۳ آبان اشاره کرد و گفت: مقرر شده است از ۸ تا ۱۵ آبان، به‌عنوان هفته «تازه‌نفس» نام‌گذاری شود تا میدانی تازه برای نقش‌آفرینی دانش‌آموزان سراسر کشور در این ایام شکل بگیرد.
وی با تأکید بر ظرفیت پویش «تازه‌نفس» برای برقراری ارتباط با دانش‌آموزان کشور‌های دیگر، افزود: این رویکرد از طریق مدارس سراسر کشور در حال اجرا و پیگیری است.
مدیر شبکه امید، طرح «تازه‌نفس» را مبتنی‌بر سه مناسبت مهم و محوری برای نوجوانان دانست و اظهار کرد: نخستین محور، روایت دیدار دانش‌آموزان و دانشجویان با امام شهید در ۱۱ آبان است؛ دیداری که مطابق رسم هر سال در این تاریخ برگزار می‌شد و گرامیداشت آن در دستور کار قرار دارد.
ولی ادامه داد: محور دوم، هشتم آبان، سالروز شهادت حسین فهمیده، روز نوجوان و بسیج دانش‌آموزی است که در آن موضوعاتی همچون جذب، آموزش و سازمان‌دهی دانش‌آموزان مدارس کشور و ایجاد آمادگی دفاعی مورد توجه قرار می‌گیرد. سومین محور نیز به ۱۳ آبان، روز دانش‌آموز و روز ملی مبارزه با استکبار جهانی اختصاص دارد.
وی با اشاره به نقطه تلاقی این مناسبت‌ها، حضور نوجوانان در میدان‌ها و تجمعات شبانه را یکی از محور‌های اصلی برنامه‌های شبکه امید عنوان کرد و گفت: متناسب با هر رویداد، حضور و نقش‌آفرینی نوجوانان در میدان‌ها و تجمعات مورد توجه قرار خواهد گرفت. مدیر شبکه امید همچنین از تولید برنامه‌های ویژه برای این سه مناسبت خبر داد و افزود: در کنار همراهی سایر شبکه‌ها برای گرامیداشت روز دانش‌آموز، شبکه امید نیز پوشش کاملی از این رویداد‌ها خواهد داشت و برنامه «تازه‌نفس» یکی از میزبانان اصلی این رویداد‌ها خواهد بود.
مشارکت مستقیم دانش‌آموزان در تولید محتوای رسانه‌ای
علی بهاری‌اصل، تهیه‌کننده برنامه «پرسشگر»، با اشاره به رویکرد شبکه آموزش در استفاده از ظرفیت معلمان و دانش‌آموزان گفت: این شبکه تلاش کرده است از آموزش یک‌طرفه فاصله بگیرد و با حضور مستقیم دانش‌آموزان، معلمان، نخبگان المپیادی و افراد موفق حوزه آموزش و مهارت، زمینه تعامل بیشتر با مخاطبان را فراهم کند.
وی با بیان اینکه در شیوه‌های سنتی، آموزش بیشتر بر انتقال مطالب از سوی معلم به دانش‌آموز متمرکز بود، اظهار کرد: در رویکرد جدید، دانش‌آموزان نیز فرصت حضور در برنامه‌ها و بیان تجربه‌های خود را پیدا می‌کنند. در برخی برنامه‌ها، افراد موفق و دانش‌آموزان برگزیده علمی حضور می‌یابند و درباره مسیر فعالیت‌ها و دستاورد‌های خود صحبت می‌کنند. به این ترتیب، مخاطب صرفاً بیننده برنامه نیست، بلکه می‌تواند به بخشی از روایت رسانه تبدیل شود.
بهاری‌اصل با اشاره به عملکرد شبکه آموزش در این زمینه افزود: در مدتی که با این شبکه همکاری داشته‌ام، شاهد تلاش برای حرکت به سمت برنامه‌سازی تعاملی و مهارت‌محور بوده‌ام. استفاده از تجربه‌های زیسته دانش‌آموزان و توجه به دیدگاه نسل جدید می‌تواند به تولید محتوایی متناسب با نیازها و علایق نوجوانان کمک کند.
تهیه‌کننده برنامه «پرسشگر» با اشاره به توجه شبکه آموزش به مسائل مدارس دولتی گفت: یکی از رویکرد‌های مورد توجه شبکه، تقویت مدارس دولتی است؛ هم از طریق پرداختن به مشکلات و کمبود‌های این مدارس و هم با معرفی توانمندی‌ها و ظرفیت‌های موجود در آنها.
وی ادامه داد: در برنامه «پرسشگر» تلاش می‌کنیم مدیران آموزش‌وپرورش را دعوت کنیم تا مسائل و موضوعات مرتبط با نظام آموزشی بررسی شود. یکی از محور‌های مهم این برنامه‌ها، توسعه عدالت آموزشی و فراهم‌کردن فرصت‌های منصفانه‌تر برای دسترسی دانش‌آموزان به آموزش و مهارت‌آموزی است.
بهاری‌اصل تصریح کرد: شبکه آموزش می‌تواند با معرفی تجربه‌های موفق مدارس دولتی و انعکاس فعالیت معلمان و مدیران، به دیده‌شدن ظرفیت‌هایی کمک کند که ممکن است کمتر موردتوجه قرار گرفته باشند. پرداختن هم‌زمان به مشکلات و موفقیت‌ها، امکان شناخت دقیق‌تر وضعیت مدارس و طرح راهکار‌های مناسب را فراهم می‌کند.
وی با تأکید بر اهمیت حمایت از شبکه آموزش اظهار کرد: این شبکه ظرفیت درخور توجهی برای تولید برنامه‌های جدید و اثرگذار دارد، اما برای گسترش فعالیت‌ها و پوشش گروه‌های بیشتری از مخاطبان، به حمایت بیشتر نیازمند است. افزایش امکانات می‌تواند زمینه تولید محتوای متنوع‌تر و اجرای طرح‌های گسترده‌تر را فراهم کند.
این تهیه‌کننده افزود: به‌ویژه در حوزه تولید محتوای متناسب با نسل جدید، باید فرصت بیشتری برای حضور جوانان، دانش‌آموزان نخبه و افراد موفق در عرصه‌های علمی و مهارتی در شبکه آموزش فراهم شود.
وی با اشاره به اهمیت جوان‌گرایی در برنامه‌سازی گفت: حضور نسل جدید در بخش‌های مختلف برنامه‌های شبکه نشان می‌دهد که می‌توان از نگاه و تجربه این گروه برای تولید محتوا استفاده کرد. دانش‌آموزان و جوانان با مسائل و دغدغه‌های هم‌نسلان خود آشنایی بیشتری دارند و مشارکت آنها می‌تواند به نزدیک‌ترشدن برنامه‌ها به نیاز‌های واقعی مخاطبان کمک کند.
بهاری‌اصل درباره چگونگی طرح مطالبات و دغدغه‌های دانش‌آموزان در برنامه‌های شبکه آموزش گفت: برای دریافت مسائل و موضوعات مرتبط با آموزش‌وپرورش، مسیر‌های ارتباطی مختلفی وجود دارد. روابط‌عمومی‌شبکه و سامانه ارتباط مردمی ۱۶۲ ازجمله راه‌هایی هستند که مخاطبان می‌توانند از طریق آنها مسائل و دیدگاه‌های خود را منتقل کنند.
وی افزود: برنامه «پرسشگر» نیز از چند مسیر ارتباطی برای دریافت موضوعات و پیگیری مسائل آموزشی استفاده می‌کند. این ظرفیت‌ها می‌توانند به شناسایی دغدغه‌های معلمان، دانش‌آموزان و خانواده‌ها و انعکاس آنها در برنامه‌ها کمک کنند.
شبکه آموزش بستری برای شکوفایی استعداد‌های دانش‌آموزی
حجت‌الاسلام محی‌الدین بهرام محمدیان، کارشناس تعلیم‌وتربیت با تأکید بر ضرورت توجه همه‌جانبه به آموزش در رسانه ملی گفت: آموزش نباید صرفاً به نظریه‌پردازی و انتقال مفاهیم درسی محدود شود، بلکه باید مهارت‌های فنی، حرفه‌ای، ارتباطی و زندگی را نیز در بر بگیرد.
وی با اشاره به عملکرد شبکه آموزش افزود: در مدتی که فرصت تماشای این شبکه را داشته‌ام، پیشرفت آن را نسبت به گذشته محسوس دیده‌ام. توجه به معارف مدنی، مهارت‌های فنی و حرفه‌ای و مهارت‌های زندگی ازجمله اقداماتی است که می‌تواند به ارتقای کیفیت آموزش رسانه‌ای کمک کند.
محمدیان ادامه داد: مهارت‌های زندگی تنها به یادگیری یک حرفه محدود نمی‌شود، بلکه نحوه ارتباط با دیگران، تعامل با طبیعت، مسئولیت‌پذیری، آغاز کردن و به پایان رساندن کار‌ها و تصمیم‌گیری سنجیده را نیز شامل می‌شود. بسیاری از افراد حتی در سنین بالاتر، مهارت‌های لازم را برای برقراری ارتباط مؤثر با دیگران ندارند یا در انجام دادن کار‌ها به دلیل بی‌حوصلگی و تصمیم‌گیری‌های نسنجیده با مشکل مواجه می‌شوند.
وی با اشاره به تأکید سند تحول آموزش‌وپرورش بر مهارت‌آموزی تصریح کرد: رسانه ملی می‌تواند با فرهنگ‌سازی و ورود به متن زندگی نوجوانان، جوانان و خانواده‌ها، به تحقق اهداف آموزشی کمک کند. اگر شبکه آموزش بتواند در کنار عرصه علمی، به ابعاد ایمانی، اخلاقی و عملی زندگی نیز بیشتر بپردازد، گام مؤثری در جهت تربیت همه‌جانبه دانش‌آموزان برخواهد داشت.
رئیس اسبق سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی با اشاره به اهمیت بازتاب موفقیت‌های دانش‌آموزان در رسانه ملی اظهار کرد: یکی از اقدامات مثبت صداوسیما، انعکاس موفقیت‌های دانش‌آموزان در عرصه‌های مختلف، از المپیاد‌های علمی و فعالیت‌های ورزشی تا کار‌های فنی و دست‌سازه‌های دانش‌آموزی است.
وی افزود: همان‌طور که در ورزش باید به ورزش عمومی توجه کرد تا زمینه برای پرورش قهرمانان فراهم شود، در آموزش‌وپرورش نیز باید توانمندی‌های عمومی دانش‌آموزان موردتوجه قرار گیرد. رسانه ملی می‌تواند فعالیت‌ها و دستاورد‌های دانش‌آموزان، به‌ویژه در مدارس دولتی و مناطق کم‌برخوردار، روستایی و عشایری را منعکس کند.
محمدیان با بیان اینکه نمایش این دستاوردها به افزایش امید و نشاط در میان دانش‌آموزان کمک می‌کند، گفت: بسیاری از اختراعات و موفقیت‌های بزرگ از فعالیت‌هایی آغاز می‌شوند که در نگاه اول، ساده و شبیه کاردستی به نظر می‌رسند. انعکاس همین دست‌سازه‌ها و تجربه‌های دانش‌آموزی می‌تواند این پیام را به کودکان و نوجوانان منتقل کند که آنها نیز توانایی دستیابی به موفقیت‌های بزرگ را دارند.
رئیس اسبق سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی پیشنهاد کرد: رسانه ملی می‌تواند با گفت‌و‌گو با چهره‌های موفق علمی و صنعتی، مسیر پیشرفت آنها را از دوران مدرسه تا رسیدن به جایگاه‌های علمی و حرفه‌ای روایت کند. چنین برنامه‌هایی به دانش‌آموزان نشان می‌دهد که موفقیت‌های بزرگ می‌توانند از مدارس کوچک و مناطق دورافتاده آغاز شوند.
محمدیان در ادامه با اشاره به اهمیت برنامه‌های استعدادیابی و سرگرمی‌های متناسب با سلیقه نوجوانان بیان کرد: با وجود اقداماتی که در آموزش‌وپرورش و سازمان ملی نخبگان انجام می‌شود، همچنان جای برنامه‌های فراگیر برای شناسایی و هدایت استعدادها خالی است. شناسایی استعدادها نباید صرفاً به فعالیت‌های سازمانی محدود شود، بلکه باید به بخشی از فرهنگ عمومی جامعه تبدیل شود.
وی با تأکید بر نقش خانواده‌ها در این زمینه گفت: والدین باید روش‌های درست شناسایی استعداد‌های فرزندان خود را بیاموزند. حفظ کردن اطلاعات یا تکرار مطالب به‌تنهایی نشانه استعداد نیست، بلکه باید به علایق، خلاقیت‌ها، توانایی‌های عملی، نحوه صحبت کردن، ابراز احساسات و نوع تعامل کودکان با دیگران توجه کرد.
این کارشناس تعلیم‌وتربیت ادامه داد: خانواده‌ها می‌توانند با مشاهده رفتار فرزندان خود هنگام بازی، نوع استفاده آنها از اسباب‌بازی‌ها، شیوه ارتباط با همسالان و حتی نحوه تعاملشان با اشیای پیرامون، نشانه‌هایی از استعداد‌های آنها را شناسایی کنند و در صورت نیاز، از مشاوران کمک بگیرند.
وی افزود: شبکه آموزش می‌تواند با تولید برنامه‌هایی برای آموزش والدین، آنها را با شیوه‌های شناسایی استعدادها آشنا کند. همچنین ایجاد بستری برای ارتباط خانواده‌ها با کارشناسان و مشاوران می‌تواند زمینه دریافت راهنمایی‌های تخصصی را فراهم سازد.
محمدیان با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط تعاملی میان رسانه، دانش‌آموزان، معلمان و خانواده‌ها اظهار کرد: اگر بتوانیم مصرف‌کننده محتوا را به تولیدکننده تبدیل کنیم و زمینه مشارکت فعال دانش‌آموزان را در برنامه‌های رسانه‌ای فراهم آوریم، می‌توانیم گام‌های مؤثرتری در مسیر پیشرفت آموزشی برداریم.
وی با اشاره به تجربه تولید محتوای الکترونیکی در سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی گفت: در مقطعی، جشنواره‌ای برای تولید محتوای الکترونیکی دانش‌آموزان برگزار شد که در ابتدا ۳۷ اثر در آن ارائه شد؛ اما با آموزش دانش‌آموزان و فراهم شدن زمینه فعالیت برای آنها، میزان تولیدات به بیش از ۷۰ هزار مورد رسید و برخی از دانش‌آموزان توانستند در نمایشگاه الکامپ نیز شرکت کنند.
محمدیان این تجربه را نشانه‌ای از وجود استعداد‌های نهفته در میان دانش‌آموزان دانست و افزود: این استعدادها برای شکوفایی به فرصت، آموزش و هدایت نیاز دارند. اگر رسانه ملی و به‌ویژه شبکه آموزش بتواند زمینه تولید محتوا و مشارکت فعال دانش‌آموزان را فراهم کند، ظرفیت‌های بیشتری برای رشد و خلاقیت آنها ایجاد خواهد شد.
وی خاطرنشان کرد: شبکه آموزش با ایجاد ارتباطی چندجانبه میان دانش‌آموزان، معلمان و خانواده‌ها می‌تواند به بستری برای یادگیری، مهارت‌آموزی و پرورش استعدادها تبدیل شود؛ مسیری که با نقش آموزشی و فرهنگی رسانه ملی و ایده تبدیل صداوسیما به دانشگاهی برای عموم مردم همسوست.
شکوفایی استعداد‌های دانش‌آموزی در قاب آموزش
آرمین عابدینی، تهیه‌کننده برنامه «مثبت آموزش»، با اشاره به اهمیت شناسایی و پرورش استعداد‌های دانش‌آموزان گفت: تلویزیون و به‌ویژه شبکه آموزش می‌توانند با معرفی توانمندی‌های کودکان و نوجوانان در حوزه‌های مختلف، زمینه آشنایی بیشتر خانواده‌ها با استعداد‌های فرزندانشان را فراهم کنند.
وی با اشاره به تجربه تولید برنامه «مثبت آموزش» در شبکه آموزش اظهار کرد: در این برنامه تلاش می‌کردیم دانش‌آموزان نخبه و افرادی را که در زمینه‌های مختلف توانمندی‌های ویژه‌ای دارند، به همراه فعالیت‌ها و دستاوردهایشان معرفی کنیم. چنین برنامه‌هایی علاوه بر ایجاد انگیزه در دانش‌آموزان، می‌توانند آنها را با مسیر‌های تازه‌ای برای یادگیری و پیشرفت آشنا کنند.
عابدینی افزود: وقتی دانش‌آموزان توانایی‌های همسالان خود را در تلویزیون می‌بینند، ممکن است به حوزه‌های جدیدی علاقه‌مند شوند و برای دنبال کردن استعدادهایشان انگیزه بیشتری پیدا کنند. از سوی دیگر، خانواده‌ها نیز با مشاهده این نمونه‌ها می‌توانند شناخت بهتری از علایق و توانایی‌های فرزندان خود به دست آورند.
تهیه‌کننده برنامه «مثبت آموزش» با اشاره به تنوع استعداد‌های دانش‌آموزان بیان کرد: ظرفیت‌های ارزشمندی در میان کودکان و نوجوانان وجود دارد که می‌توان آنها را در زمینه‌هایی مانند روباتیک، هوش مصنوعی، ورزش، ریاضیات و علوم شناسایی و تقویت کرد. بسیاری از دانش‌آموزان از سنین پایین توانایی‌های بالایی دارند و اگر فرصت مناسبی برای آموزش و پرورش این استعدادها فراهم شود، می‌توانند در آینده به موفقیت‌های چشمگیری دست پیدا کنند.
وی ادامه داد: برنامه‌های تلویزیونی می‌توانند با معرفی این دانش‌آموزان، به‌ویژه در مناطق روستایی و کم‌برخوردار، فرصت بیشتری برای دیده‌شدن توانمندی‌های آنها فراهم کنند. البته حضور دانش‌آموزان از مناطق مختلف کشور الزاماتی دارد که باید در برنامه‌ریزی تولید موردتوجه قرار بگیرد.
عابدینی با اشاره به تجربه خود در برنامه «مثبت آموزش» گفت: در این برنامه با همکاری سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، دانش‌آموزان مستعد و نمونه را به همراه فعالیت‌ها و دستاوردهایشان معرفی می‌کردیم. انعکاس این تجربه‌ها می‌تواند برای سایر دانش‌آموزان الهام‌بخش باشد و آنها را به دنبال کردن علایق و توانایی‌هایشان تشویق کند.
وی با تأکید بر ظرفیت برنامه‌های آموزشی تلویزیون برای پرداختن به موضوعات متنوع‌تر اظهار کرد: در کنار آموزش دروس، می‌توان به مهارت‌های زندگی و فعالیت‌هایی پرداخت که به رشد توانایی‌های فردی و اجتماعی دانش‌آموزان کمک می‌کنند. یادگیری مهارت‌های ساده روزمره، تقویت خلاقیت و آشنایی با شیوه‌های حل مسئله نیز بخشی از فرایند آموزش است.
عابدینی افزود: مدرسه تلویزیونی و برنامه‌های شبکه آموزش می‌توانند از این ظرفیت برای آشنایی دانش‌آموزان با مهارت‌های مختلف و ایجاد فرصت برای معرفی توانمندی‌های آنها استفاده کنند. کودکان و نوجوانان علایق و استعداد‌های متفاوتی دارند و توجه به این تفاوت‌ها می‌تواند مسیر یادگیری را برای آنها جذاب‌تر کند.
تهیه‌کننده برنامه «مثبت آموزش» در پایان خاطرنشان کرد: معرفی دانش‌آموزان مستعد، آشنایی خانواده‌ها با شیوه‌های شناسایی توانمندی‌های فرزندان و توجه به مهارت‌های زندگی، ازجمله زمینه‌هایی است که می‌تواند در برنامه‌سازی آموزشی مورد توجه قرار گیرد و به شکوفایی ظرفیت‌های نسل آینده کمک کند.
