بعضی سرقت‌ها آن‌قدر بزرگ و پیچیده هستند که حتی پس از گذشت چند دهه، همچنان در صدر پرونده‌های جنایی و اقتصادی جهان قرار دارند. در این میان، همیشه پای دزدان مسلح و گاوصندوق‌های غیرقابل‌نفوذ در میان نیست؛ گاهی یک حمله سایبری، سوءاستفاده از دسترسی بانکی یا حتی دستور یک حاکم سیاسی می‌تواند میلیارد‌ها دلار دارایی را جابه‌جا کند.
برای رتبه‌بندی بزرگ‌ترین دزدی‌های تاریخ باید به یک نکته توجه کرد: ارزش پول نقد، جواهرات، آثار هنری و رمز ارزها را نمی‌توان بدون در نظر گرفتن تفاوت ماهیت آنها مستقیماً مقایسه کرد. همچنین برخی پرونده‌ها سرقت واقعی، برخی اختلاس و برخی برداشت حکومتی از دارایی‌های عمومی هستند.
در این مقاله، مهم‌ترین سرقت‌های فیزیکی و دیجیتال را بر اساس ارزش تقریبی اموال ازدست‌رفته بررسی می‌کنیم و در کنار آن، به پرونده‌های مشهور ایران نیز می‌پردازیم.
برای درک بهتر ابعاد این پرونده‌ها، موارد زیر را بر اساس نوع سرقت، ارزش تقریبی اموال و اهمیت تاریخی آنها بررسی می‌کنیم. ارقام به ارزش اسمی گزارش‌شده در زمان وقوع هستند و لزوماً با ارزش امروزی پول یکسان نیستند.
یکی از بزرگ‌ترین سرقت‌های دیجیتال تاریخ در ۲۱ فوریه ۲۰۲۵ اتفاق افتاد. در این حمله سایبری، حدود ۱.۵ میلیارد دلار دارایی دیجیتال از صرافی رمز ارزی بای‌بیت (Bybit) به سرقت رفت. این اتفاق نه‌تنها یکی از مهم‌ترین پرونده‌های امنیت سایبری، بلکه بزرگ‌ترین سرقت ثبت‌شده از یک پلتفرم رمز ارزی تا آن زمان بود.
بر اساس اعلام رسمی اف‌بی‌آی در ۲۶ فوریه ۲۰۲۵، گروه‌های سایبری کره شمالی مسئول این حمله بودند. این نهاد نام عملیاتی این فعالیت را TraderTraitor اعلام کرد.
نکته قابل‌توجه، نحوه انتقال دارایی‌های سرقت‌شده بود. مهاجمان پس از دستیابی به رمز ارزها، بخشی از آنها را به دارایی‌های دیجیتال دیگر تبدیل کردند و وجوه را میان هزاران آدرس در شبکه‌های بلاک‌چینی مختلف پراکنده ساختند.
این پرونده نشان داد که حتی صرافی‌های بزرگ و شناخته‌شده نیز در برابر حملات پیچیده سایبری مصون نیستند. همچنین مشخص شد که در دنیای رمز ارزها، سرقت میلیاردی لزوماً به حضور فیزیکی سارقان در محل نگهداری پول نیاز ندارد.
یکی از عجیب‌ترین پرونده‌های تاریخ بانکداری جهان، خروج حدود یک میلیارد دلار پول نقد از بانک مرکزی عراق در مارس ۲۰۰۳ است.
ماجرا زمانی اتفاق افتاد که جنگ عراق در آستانه آغاز بود. طبق گزارش‌های منتشر شده، صدام حسین دستور داد پسرش قصی حسین به همراه یکی از نزدیکان خانواده، مبلغ هنگفتی را از بانک مرکزی خارج کند.
کارمندان بانک مامور شدند اسکناس‌ها را در سه کامیون بارگیری کنند. بخش عمده این پول شامل اسکناس‌های ۱۰۰ دلاری بود.
بر اساس گزارش‌های خزانه‌داری آمریکا، حدود یک میلیارد دلار از بانک خارج شد؛ درحالی‌که در نامه‌ای منتسب به صدام، رقم ۹۲۰ میلیون دلار ذکر شده بود.
پس از اشغال عراق، حدود ۶۵۰ میلیون دلار از این پول کشف شد، اما سرنوشت باقی‌مانده آن به‌طور کامل مشخص نشد.
البته این پرونده از نظر حقوقی با سرقت معمولی تفاوت دارد؛ زیرا برداشت پول با دستور حاکم وقت انجام شده بود. بااین‌حال، از نظر خروج گسترده دارایی عمومی، یکی از بزرگ‌ترین پرونده‌های تاریخ بانکداری محسوب می‌شود.
در ۱۸ مارس ۱۹۹۰، دو مرد با لباس پلیس وارد موزه ایزابلا استوارت گاردنر در شهر بوستون آمریکا شدند. آنها با ادعای رسیدگی به یک حادثه، نگهبانان را فریب دادند و پس از ورود، نیرو‌های امنیتی را مهار کردند.
سارقان طی حدود ۸۱ دقیقه، ۱۳ اثر هنری ارزشمند را از موزه خارج کردند. در میان آثار ربوده‌شده، نقاشی‌هایی از رامبرانت، ورمیر و دگا وجود داشت.
ارزش تقریبی این آثار در زمان طرح پرونده حدود ۵۰۰ میلیون دلار اعلام شد. البته ارزش هنری و تاریخی آنها فراتر از قیمت‌گذاری مالی است.
نکته عجیب این است که با گذشت بیش از سه دهه، آثار اصلی همچنان پیدا نشده‌اند و هیچ‌کس نیز در ارتباط با این سرقت محکوم نشده است. این پرونده از نظر ارزش آثار ربوده‌شده، یکی از مشهورترین و بزرگ‌ترین سرقت‌های هنری تاریخ محسوب می‌شود.
در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۵، یکی از جنجالی‌ترین سرقت‌های موزه‌ای قرن بیست‌ویکم در موزه لوور پاریس اتفاق افتاد. سارقان در روشنایی روز و زمانی که موزه پذیرای بازدیدکنندگان بود، با استفاده از بالابر به نمای ساختمان دسترسی پیدا کردند. سپس از طریق پنجره وارد گالری آپولو شدند و جواهرات سلطنتی را از محفظه‌های نمایش خارج کردند.
در این سرقت، هشت قطعه تاریخی شامل جواهرات مرتبط با ملکه‌های فرانسه و همسران ناپلئون ربوده شد. دادستان پاریس ارزش مالی اموال مسروقه را حدود ۸۸ میلیون یورو، معادل تقریبی ۱۰۲ میلیون دلار، اعلام کرد. این رقم شامل ارزش تاریخی و فرهنگی جواهرات نمی‌شود.
اهمیت این اتفاق فقط به مبلغ سرقت‌شده محدود نبود؛ زیرا سارقان توانستند در کمتر از هشت دقیقه یکی از مشهورترین موزه‌های جهان را هدف قرار دهند. این پرونده بار دیگر بحث امنیت موزه‌ها و حفاظت از میراث تاریخی را در سطح بین‌المللی مطرح کرد.
در ۱۱ ژوئیه ۲۰۰۷، یکی از بزرگ‌ترین سرقت‌های بانکی جهان در بغداد رخ داد. در این حادثه، حدود ۲۸۲ میلیون دلار پول نقد به همراه ۲۲۰ میلیون دینار عراق از بانک سرمایه‌گذاری دارالسلام ناپدید شد.
گزارش‌ها حاکی از آن بود که دو یا سه نفر از نیرو‌های حفاظت بانک در این ماجرا نقش داشتند. به همین دلیل، این پرونده به‌عنوان نمونه‌ای از سرقت سازمان‌یافته با احتمال مشارکت عوامل داخلی شناخته می‌شود.
یکی از پرسش‌های مهم پرونده، حجم غیرمعمول پول نقد موجود در بانک بود. با توجه به شرایط سیاسی و امنیتی عراق در آن زمان، تحقیقات درباره سرنوشت پول و عوامل اصلی سرقت به نتیجه روشنی نرسید.
این اتفاق در فهرست رکورد‌های گینس به‌عنوان بزرگ‌ترین سرقت بانکی ثبت شده است؛ البته این عنوان به سرقت از یک بانک و نه برداشت حکومتی از بانک مرکزی مربوط می‌شود.
در فوریه ۲۰۰۵، یک محموله بزرگ الماس در فرودگاه اسخیپول آمستردام به سرقت رفت. طبق گزارش‌های منتشر شده، سارقان با لباس‌های شبیه کارکنان شرکت هواپیمایی و استفاده از یک کامیون باری، به محدوده عملیاتی فرودگاه دسترسی پیدا کردند. آنها محموله الماس خام را که قرار بود به مقصد آنتورپ منتقل شود، ربودند.
ارزش تخمینی محموله حدود ۱۱۸ میلیون دلار اعلام شد؛ هرچند به دلیل خام بودن الماس‌ها، ارزش دقیق آنها مشخص نبود.
این سرقت از معروف‌ترین پرونده‌های سرقت الماس در تاریخ است. نکته مهم آن، استفاده از موقعیت و ظاهر سازمانی برای عبور از موانع امنیتی فرودگاه بود.
با وجود کشف کامیون رهاشده، بخش اصلی محموله و عاملان اصلی سرقت برای مدت طولانی پیدا نشدند.
مرکز تجارت جهانی الماس آنتورپ بلژیک یکی از مهم‌ترین مراکز نگهداری و مبادله سنگ‌های قیمتی در جهان است. بااین‌حال، حتی تدابیر امنیتی گسترده این مرکز نیز نتوانست مانع یکی از مشهورترین سرقت‌های جواهرات تاریخ شود.
در فوریه ۲۰۰۳، گروهی به رهبری لئوناردو نوتاربارتولو به خزانه این مرکز دستبرد زدند. ارزش الماس‌ها، جواهرات و سنگ‌های قیمتی سرقت‌شده بیش از ۱۰۰ میلیون دلار برآورد شد.
این پرونده پس از سال‌ها برنامه‌ریزی و بررسی محیط شکل گرفت و سارقان توانستند تعداد زیادی از صندوق‌های امانات را خالی کنند.
بااین‌حال، سرنخی غیرمنتظره باعث شناسایی یکی از اعضای اصلی گروه شد: نمونه دی‌ان‌ای باقی‌مانده از یک ساندویچ دورریخته‌شده!
نوتاربارتولو به ۱۰ سال زندان محکوم شد، اما بخش عمده الماس‌های سرقت‌شده هرگز پیدا نشدند. این اتفاق همچنان یکی از معروف‌ترین سرقت‌های الماس در تاریخ جهان است.
در ۲۲ فوریه ۲۰۰۶، گروهی از سارقان مسلح به مرکز نگهداری پول شرکت سیکوریتاس در شهر تونبریج انگلستان حمله کردند.
آنها پیش از ورود به ساختمان، مدیر مرکز را ربودند و خانواده او را نیز گروگان گرفتند. هدف از این اقدام، مجبور کردن مدیر به همکاری و فراهم کردن دسترسی به محل نگهداری پول بود.
در نهایت، سارقان حدود ۵۳ میلیون پوند اسکناس را از ساختمان خارج کردند. این حادثه بزرگ‌ترین سرقت پول نقد در تاریخ بریتانیا شناخته می‌شود.
پرونده به یکی از گسترده‌ترین تحقیقات پلیسی در تاریخ منطقه کنت تبدیل شد. بررسی مدارک، اثر انگشت و داده‌های ارتباطی به شناسایی و محکومیت تعدادی از عوامل دخیل در ماجرا کمک کرد.
این سرقت نشان داد که در برخی پرونده‌ها، تهدید و گروگان‌گیری به‌اندازه ابزار‌های فنی و امنیتی اهمیت دارد.
یکی از عجیب‌ترین سرقت‌های بانکی تاریخ در شهر فورتالزا برزیل اتفاق افتاد. در سال ۲۰۰۵، گروهی از سارقان موفق شدند از طریق تونلی که به خزانه بانک مرکزی برزیل منتهی می‌شد، حدود ۱۶۰ میلیون رئال پول نقد را خارج کنند. ارزش این مبلغ در آن زمان تقریباً ۷۰ تا ۷۱ میلیون دلار بود.
موضوع شگفت‌انگیز پرونده، مدت‌زمان برنامه‌ریزی و آماده‌سازی آن بود. سارقان با پوششی تجاری، محل فعالیتی در نزدیکی بانک ایجاد کرده بودند و تونلی طولانی برای دسترسی به خزانه حفر کردند.
پس از کشف سرقت، پلیس تحقیقات گسترده‌ای را آغاز کرد و تعدادی از متهمان دستگیر شدند. بااین‌حال، بخش زیادی از پول هرگز به‌طور کامل بازیابی نشد.
این حادثه به‌دلیل شیوه غیر معمول ورود به خزانه، یکی از معروف‌ترین سرقت‌های بانکی آمریکای جنوبی محسوب می‌شود.
در ژوئیه ۱۹۸۷، والریو ویچئی، سارق ایتالیایی معروف، در سرقتی از مرکز صندوق‌های امانات نایتس‌بریج لندن نقش داشت.
او با همراهانش وارد مرکز شد و پس از کنترل شرایط، از کارکنان خواست تا صندوق‌های امانات را باز کنند. سپس گروه به دارایی‌های موجود در صندوق‌ها دسترسی پیدا کرد.
ارزش اموال ربوده‌شده حدود ۶۰ میلیون پوند برآورد شد که در آن زمان معادل تقریبی ۹۷ میلیون دلار بود. این سرقت به‌دلیل هدف قرار دادن صندوق‌های امانات خصوصی، با بسیاری از سرقت‌های معمول بانک تفاوت داشت. ویچئی در ادامه شناسایی و دستگیر شد و پرونده او به یکی از نمونه‌های مشهور سرقت حرفه‌ای در بریتانیا تبدیل شد.
در دسامبر ۲۰۰۴، یکی از بزرگ‌ترین سرقت‌های تاریخ ایرلند شمالی اتفاق افتاد. سارقان با تهدید خانواده دو نفر از کارکنان بانک نوردرن، آنها را مجبور به همکاری کردند. در ادامه، حدود ۲۶.۵ میلیون پوند پول نقد از بانک خارج شد.
این پرونده از نظر شیوه اجرا، شباهت‌هایی به سرقت سیکوریتاس داشت؛ زیرا مجرمان به‌جای حمله مستقیم به ساختمان، از فشار و تهدید علیه کارکنان برای دسترسی به پول استفاده کردند.
سرقت بانک نوردرن به یکی از مهم‌ترین پرونده‌های امنیتی و سیاسی آن دوره در ایرلند شمالی تبدیل شد و بحث‌های زیادی درباره مسئولیت گروه‌های سازمان‌یافته و ضعف‌های نظارتی ایجاد کرد.
سرقت قطار بزرگ بریتانیا (Great Train Robbery) یکی از مشهورترین دزدی‌های قرن بیستم است. در اوت ۱۹۶۳، گروهی از سارقان به قطار حامل محموله‌های پستی و پول نقد در مسیر گلاسگو به لندن حمله کردند.
آنها با ایجاد اختلال در حرکت قطار، توانستند به واگن حامل پول دسترسی پیدا کنند و حدود ۲.۶ میلیون پوند را به سرقت ببرند.
این مبلغ در آن زمان بسیار قابل‌توجه بود و پرونده به‌سرعت به یکی از مهم‌ترین موضوعات خبری بریتانیا تبدیل شد. پلیس با بررسی محل اختفای سارقان و سرنخ‌های باقی‌مانده، تعدادی از اعضای گروه را شناسایی و دستگیر کرد.
این سرقت بعد‌ها الهام‌بخش کتاب‌ها، فیلم‌ها و مستند‌های متعددی شد و همچنان یکی از معروف‌ترین سرقت‌های سازمان‌یافته تاریخ بریتانیاست.
در مارس ۱۹۷۲، گروهی از سارقان به شعبه بانک یونایتد کالیفرنیا در لاگونا نیگوئل حمله کردند. این گروه با هدف دسترسی به دارایی‌های داخل بانک، اقدام به سرقت مقادیر زیادی پول نقد و اشیای ارزشمند کرد. ارزش اولیه اموال مسروقه حدود ۳۰ میلیون دلار اعلام شد؛ رقمی که در آن زمان بسیار قابل‌توجه بود.
این پرونده با تحقیقات پلیسی گسترده همراه شد و تعدادی از افراد دخیل در آن شناسایی شدند. اهمیت این سرقت در آن است که نشان داد حتی مراکز بانکی بزرگ نیز در برابر عملیات گروه‌های حرفه‌ای آسیب‌پذیر هستند.
شبکه رونین (Ronin Network) یک بلاک‌چین مرتبط با بازی آنلاین اکسی اینفینیتی است. این شبکه در مارس ۲۰۲۲ هدف حمله سایبری بزرگی قرار گرفت.
مهاجمان موفق شدند حدود ۶۲۰ میلیون دلار دارایی دیجیتال را در قالب رمز ارزهای مختلف به سرقت ببرند. ارزش این دارایی‌ها در زمان اعلام خبر، حدود ۵۴۰ میلیون دلار برآورد شد.
در این حادثه، ضعف‌های امنیتی زیرساخت ارتباطی و سازوکار تأیید تراکنش‌ها نقش مهمی داشتند. بررسی‌های بعدی، حمله را به گروه لازاروس کره شمالی مرتبط دانستند.
این اتفاق یکی از بزرگ‌ترین هک‌های تاریخ صنعت رمزارز بود و نشان داد که آسیب‌پذیری یک پل بلاک‌چینی می‌تواند خسارت مالی بسیار گسترده‌ای ایجاد کند.
در اوت ۲۰۲۱، پلتفرم مالی غیر متمرکز پلی‌نتورک (Poly Network) هدف حمله‌ای قرار گرفت که حدود ۶۱۰ میلیون دلار دارایی دیجیتال را تحت تاثیر قرار داد.
پلی‌نتورک برای انتقال دارایی میان شبکه‌های مختلف بلاک‌چینی استفاده می‌شد. مهاجم با سوءاستفاده از ضعف‌های فنی موجود در سازوکار قرارداد‌های هوشمند، توانست دارایی‌های قابل‌توجهی را منتقل کند.
اما این پرونده یک تفاوت عجیب با بسیاری از سرقت‌های دیگر داشت: مهاجم بخش عمده دارایی‌ها را پس از مدتی به پلتفرم بازگرداند.
به همین دلیل، این حادثه علاوه بر اینکه در فهرست بزرگ‌ترین هک‌های تاریخ قرار گرفت، به یکی از بحث‌برانگیزترین اتفاقات دنیای دیفای (DeFi) نیز تبدیل شد.
در اکتبر ۲۰۲۶، صرافی بایننس هدف یکی از بزرگ‌ترین حملات سایبری تاریخ بازار ارزهای دیجیتال قرار گرفت. در این حمله، مهاجمان با نفوذ به زیرساخت‌های امنیتی صرافی و سوءاستفاده از دسترسی‌های داخلی، موفق شدند دارایی‌های دیجیتالی به ارزش تقریبی ۶.۳ میلیارد دلار را به‌صورت غیرمجاز منتقل کنند. در صورت تأیید نهایی این رقم، سرقت بایننس در صدر فهرست بزرگ‌ترین سرقت‌های رمزارزی جهان قرار می‌گیرد.
پس از شناسایی حمله، بایننس برداشت دارایی‌ها را به‌طور موقت محدود کرد و با همکاری متخصصان امنیت سایبری و شرکت‌های تحلیل بلاک‌چین برای ردیابی و مسدودسازی دارایی‌های سرقت‌شده اقدام کرد. این حادثه بار دیگر آسیب‌پذیری زیرساخت صرافی‌های متمرکز و اهمیت حفاظت از کیف پول‌های دیجیتال را به موضوعی جدی در صنعت رمزارز تبدیل کرد.
این سرقت همچنین نشان داد که حتی صرافی‌های بزرگ و شناخته‌شده‌ای مانند بایننس نیز از خطر حملات سایبری در امان نیستند. بااین‌حال، رقم خسارت و جزئیات فنی این حادثه باید بر اساس گزارش‌های رسمی و نتایج نهایی تحقیقات ارزیابی شود.
بررسی بزرگ‌ترین سرقت‌های تاریخ جهان نشان می‌دهد که روش‌های دزدی در طول زمان تغییر کرده‌اند. زمانی سارقان با حمله به قطارها، بانک‌ها و خزانه‌های بزرگ به دنبال پول بودند؛ اما امروزه حملات سایبری و سوءاستفاده از زیرساخت‌های مالی نیز امکان سرقت میلیارد‌ها دلار را فراهم کرده‌اند.
هک بای‌بیت، سرقت بانک مرکزی عراق، پرونده موزه گاردنر و سرقت جواهرات لوور نمونه‌هایی از پرونده‌هایی هستند که به دلایل متفاوت در تاریخ ماندگار شده‌اند.
در ایران نیز پرونده‌هایی مانند چای دبش و اختلاس بانکی سال ۱۳۹۰ نشان می‌دهند که بزرگ‌ترین خسارت‌های مالی همیشه با ورود فیزیکی سارقان به بانک یا موزه اتفاق نمی‌افتند. گاهی سوءاستفاده از اعتبار، منابع عمومی و ساختار‌های اقتصادی می‌تواند خسارت‌هایی به‌مراتب بزرگ‌تر ایجاد کند.
پاسخ به نوع سرقت بستگی دارد. در حوزه رمز ارزها، هک ۱.۵ میلیارد دلاری بای‌بیت در سال ۲۰۲۵ بزرگ‌ترین سرقت شناخته‌شده این حوزه محسوب می‌شود. در سرقت آثار هنری نیز پرونده موزه گاردنر با ارزش تقریبی ۵۰۰ میلیون دلار از مشهورترین موارد است.
خیر. در حال حاضر، هک بای‌بیت در فوریه ۲۰۲۵ با حدود ۱.۵ میلیارد دلار دارایی سرقت‌شده، از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین سرقت‌های رمز ارزی ثبت‌شده است. نباید آن را با بایننس اشتباه گرفت؛ بای‌بیت و بایننس دو صرافی متفاوت هستند.
در میان سرقت‌های بانکی، خروج حدود یک میلیارد دلار از بانک مرکزی عراق در سال ۲۰۰۳ یکی از بزرگ‌ترین موارد ثبت‌شده است. البته این پرونده با دستور صدام حسین انجام شد و از نظر حقوقی با سرقت عادی تفاوت دارد. سرقت بانک دارالسلام عراق در سال ۲۰۰۷ نیز با ۲۸۲ میلیون دلار، از بزرگ‌ترین سرقت‌های بانکی متعارف محسوب می‌شود.
سرقت محموله الماس فرودگاه اسخیپول هلند در سال ۲۰۰۵ با ارزش تخمینی ۱۱۸ میلیون دلار و سرقت مرکز الماس آنتورپ در سال ۲۰۰۳ با بیش از ۱۰۰ میلیون دلار، از مهم‌ترین پرونده‌های سرقت جواهرات تاریخ هستند. سرقت جواهرات سلطنتی لوور در سال ۲۰۲۵ نیز با ارزش تخمینی ۱۰۲ میلیون دلار در این فهرست قرار می‌گیرد.
از بزرگ‌ترین پرونده‌های اقتصادی ایران می‌توان به پرونده چای دبش با رقم تخمینی ۳.۷ میلیارد دلار و پرونده اختلاس بانکی سال ۱۳۹۰ با رقم حدود ۲.۶ میلیارد دلار اشاره کرد. این موارد از نظر حقوقی اختلاس و فساد اقتصادی هستند و نباید با سرقت فیزیکی یکسان در نظر گرفته شوند.
همراه با رضا فیاضی، بازیگر خاطرهساز تلویزیون
درخشان: قرمزها در هماهنگی بین خطوط سهگانه مشکل دارند
