به گزارش جام جم آنلاین؛ در روزگاری که مخاطب با انبوهی از اطلاعات و محتوای متنوع در رسانه‌ها و فضای مجازی روبه‌روست، پرداختن به زبان و ادبیات فارسی در تلویزیون نیازمند قالب‌هایی تازه و متناسب با ذائقه مخاطب امروز است. «واژه‌باز» از شبکه نسیم، با محوریت واژه‌ها و ظرفیت‌های زبان فارسی، در چنین فضایی شکل گرفته است. به همین بهانه گفت‌وگویی داریم با علی وفادار، تهیه‌کننده و نویسنده مجموعه «واژه‌باز» تا به بررسی ایده شکل‌گیری برنامه، رویکرد آن و چشم‌انداز پیش روی این مجموعه بپردازیم.
تلاش برای جذب مخاطب با طنز و جذابیت بصری
وفادار درباره چگونگی ایجاد تعادل میان وجه آموزشی و سرگرم‌کننده «واژه‌باز» گفت: ایده اولیه این بود که یک کاراکتر و فضای مشخص طراحی شود که از طریق طنز و جذابیت‌های بصری، مخاطب را جذب کند. با توجه به اطلاعات حجیمی که روزانه همه با آن مواجه هستند، انتخاب سوژه کار سختی است؛ چراکه تجربه نشان می‌دهد چشم و ذهن مخاطب به دنبال منابعی است که زیبا و جذاب باشند.
وی ادامه داد: ما گنجینه عظیمی از فرهنگ و ادب داریم که شاید در دوره خودمان خیلی کم به آن پرداخته می‌شود، در حالی که بسیار جذاب است. خیلی وقت‌ها ممکن است یک مخاطب عام به صورت تصادفی با یک بیت مواجه شود و بعد برود جست‌وجو کند که قبل و بعد آن چه بوده است. من فکر می‌کنم در مرحله اول تصمیم گرفتم جذابیت را بیشتر مورد توجه قرار بدهم تا مخاطب، به‌خصوص مخاطب جوان، جذب شود و بعد از آن سراغ وجه آموزشی برویم.
تهیه‌کننده «واژه‌باز» با اشاره به شخصیت محوری برنامه اظهار کرد: تلاش کردیم شخصیتی داشته باشیم که طناز باشد و گویش و رفتارش نیز ادبی به نظر برسد. نام این شخصیت «برزین» است؛ شخصیتی که در موقعیت‌های مختلف در شاهنامه حضور دارد. هدف این بود که یک مدیوم بصری جذاب خلق کنیم تا مخاطب ابتدا با دیدن آن جذب شود و بعد از طریق سبک گویش و روایت، بحث آموزشی برنامه دنبال شود.
واژه‌ها را کارشناسان انتخاب می‌کنند
وفادار درباره شیوه انتخاب واژه‌های «واژه‌باز» بیان کرد: واژه‌های کمتر شنیده‌شده و فراموش‌شده بسیار زیاد هستند و ما برای انتخاب آنها سراغ کارشناسان رفتیم. یک گروه داریم که از مرکز پژوهش سازمان به ما معرفی شده‌اند و با راهنمایی این دوستان، واژه‌ها را انتخاب می‌کنیم. در حال حاضر با خانم دکتر عظیم‌نژاد که سرگروه این گروه هستند، کار می‌کنیم و قرار است ارتباط ما با مرکز فرهنگ و ادب نیز برقرار شود. این تهیه‌کننده درباره تقسیم کار میان گروه کارشناسی و نویسنده برنامه توضیح داد: واژه را به من معرفی می‌کنند و بحث سناریو و فیلمنامه‌نویسی بر عهده خودم است.
«هر واژه یک قصه دارد»
وفادار با اشاره به ساختار «واژه‌باز» گفت: برنامه در ابتدا باید برای مخاطب جا بیفتد. جمله‌ای داریم که امیدوارم در آینده امضای برنامه شود: «هر واژه یک قصه دارد و هر قصه شنیدنی است». فعلاً به دلیل زمان و هزینه، برنامه را یک‌دقیقه‌ای در نظر گرفته‌ایم تا بتواند بارها به عنوان میان‌برنامه پخش شود و حتی امکان پخش در شبکه‌های مختلف را داشته باشد.
خودم شاید همان «برزین» باشم
تهیه‌کننده «واژه‌باز» درباره تأثیر واژه‌های انتخاب‌شده بر زبان روزمره خودش گفت: فعلاً دغدغه اصلی ما تولید کار است و هنوز به آن مرحله نرسیده‌ام، اما مطمئنم خواهم رسید. شاید من هم همان شخصیت «برزین» باشم؛ یعنی یک آدم امروزی که تلاش می‌کند به ریشه خودش برگردد.
وفادار افزود: با توجه به صحبت‌هایی که داشتیم، یکی از دغدغه‌ها این بود که اتفاقی که در فضای مجازی می‌افتد، یعنی بیان واژه‌ها به شکل دیگری که گاهی بامزه می‌شود و حتی ویو و لایک زیادی می‌گیرد، اما اشتباه است، اتفاق نیفتد.
وی درباره دغدغه‌های شخصی خود در استفاده از واژه‌ها گفت: یکی از چیزهایی که از آن لذت می‌برم این است که وقتی وارد جایی می‌شوم، به جای سلام و خداحافظی از «درود» و «بدرود» استفاده کنم. جذاب است که کم‌کم این بهانه ایجاد شود و واژه‌هایی را که شکیل هستند و می‌توانند در گفتمان امروز استفاده شوند، دوباره وارد مکالماتمان کنیم.
قرار نیست چیزی جایگزین لغت‌نامه شود
وفادار در پاسخ به این پرسش که «واژه‌باز» در مقایسه با جست‌وجوی یک واژه در اینترنت چه چیز بیشتری به مخاطب ارائه می‌دهد، اظهار کرد: موضوع دقیقاً همین است. زمانی اطلاعات کم بود و آدم‌ها تشنه کتاب و شاهنامه بودند و برای دیدن پرده‌خوانی به قهوه‌خانه می‌رفتند، اما امروز با حجم عظیمی از اطلاعات مواجه هستیم.
وی ادامه داد: در کنار فیلم، نماهنگ، کتاب و تئاتر، چقدر فرصت می‌کنیم لغت‌نامه را باز کنیم و با یک واژه جدید آشنا شویم؟ ما خودمان انتخاب می‌کنیم که برای استراحت ذهن سراغ چه چیزی برویم؛ بعضی‌ها موسیقی گوش می‌کنند، بعضی‌ها شعر می‌خوانند و بعضی‌ها کتاب می‌بینند. با این سیل عظیم اطلاعات، انتخاب اینکه سراغ چه موضوعی برویم، کار سختی است.
وفادار تأکید کرد: قرار نیست مخاطب به واسطه «واژه‌باز» بیاید و یک لغت یاد بگیرد و همان‌جا تمام شود. باید وقتی از تلویزیون خسته شده، تلویزیون را روشن می‌کند، یک تلنگر به او وارد شود؛ یک واژه یا یک نکته یاد بگیرد و بعد از آن سراغ لغت‌نامه دهخدا برود تا ببیند این واژه درست است یا نه، چه معنای دیگری دارد و در چه مواردی می‌توان از آن استفاده کرد.
چشم‌انداز توسعه‌ای برنامه
تهیه‌کننده «واژه‌باز» درباره احتمال ورود برنامه به حوزه‌هایی مانند تاریخ، فرهنگ عامه و زبان محاوره گفت: کار ما فعلاً یک دقیقه است تا جا بیفتد، اما مطمئناً زمانی که آن زمان فرا برسد و با مشورت دوستان ببینیم برنامه جا افتاده است، می‌توانیم آن را بسط بدهیم. وی افزود: وقتی واژه را معرفی می‌کنیم، ریشه‌یابی و قصه‌های آن را تعریف می‌کنیم و استفاده از واژه در زمینه‌های مختلف را توضیح خواهیم داد. برای اینکه رنگ و لعاب برنامه هم حفظ شود، مطمئناً در هر برنامه یک یا دو بیت هم خواهیم داشت.
وفادار درباره استفاده از شعر در برنامه توضیح داد: نظر دوستان این بود که شعر به صورت تخصصی معرفی شود، اما من گفتم این برنامه «واژه‌باز» است و قرار نیست مشاعره کنیم. شعر فقط برای این است که رنگ و لعابی به برنامه بدهد و مخاطب به صورت تصادفی با یک شعر مواجه شود و اگر علاقه داشت، وارد دنیای شعر و ادبیات شود.
«بُرزین» تازه متولد شده است
این تهیه‌کننده تلویزیون با اشاره به تعداد قسمت‌ها و افق‌های برنامه‌ریزی شده برای کارکتر برزین گفت: گفته شده صد قسمت یک دقیقه‌ای بسازیم. گام اول این است که برزین بتواند با مخاطب ارتباط بگیرد. اینکه باید برای گسترش این ایده ساختاری هدفمند و پلکانی طراحی شود کاملاً درست است، اما همانطور که گفته شد «بُرزین» تازه متولد شده و امیدواریم این فرصت داده شود تا بتواند با مخاطب ارتباط بگیرد.
وی درباره آغاز پخش برنامه نیز گفت: شروع برنامه از قزوین برای ما اتفاق معناداری بود. «واژه‌باز» همزمان با رویداد «ایران جان» در قزوین روی آنتن رفت و ما هم به سراغ استاد دهخدا رفتیم؛ چون ایشان از مفاخر قزوین و این منطقه هستند و به نظرم شروع برنامه‌ای که قرار است درباره واژه و زبان فارسی باشد با نام دهخدا، آن هم از قزوین، انتخابی کاملاً به‌جا و منطقی بود.
وفادار تأکید کرد: در برآیندی که برای ایده‌پردازی و برنامه‌سازی برای «واژه‌باز» داشتیم به این نتیجه رسیدیم که برنامه‌سازی برای مخاطب امروز کار ساده‌ای نیست. چرا که دراین قبیل ایده‌هایی که با کلمات سر و کار دارند، الزاما مخاطب قرار نیست همیشه خودش دنبال یک واژه بگردد. گاهی تلویزیون باید فقط یک تلنگر بزند؛ یک واژه را جلوی چشمش بگذارد و کنجکاوش کند. اگر بعد از آن، مخاطب خودش رفت سراغ دهخدا و دنبال معنای آن واژه گشت، به نظرم «واژه‌باز» کار خودش را درست انجام داده است.
متخصصان در گفت‌وگو با جامجم از پیشگیری تا درمانهای نوین نابینایی میگویند
سلسله روایتهای «تبار طبیبان»
