تاب آوری آنتن، نتیجه تحول ۵ ساله

در این نمایشگاه، تحول نه صرفا به‌معنای افزایش تولیدات یا راه‌اندازی شبکه‌های جدید، بلکه در پیوند میان سه حوزه محتوا، فناوری و زیرساخت روایت شده است‌؛ پیوندی که در شرایط عادی کمتر دیده می‌شود اما در زمان بحران، اهمیت آن برای مخاطب آشکارتر از همیشه است. 

در نمایشگاه روایت تحول دستاوردهای پنج‌ساله رسانه‌ملی در قالب صدها اقدام و پروژه تحولی ارائه شده است‌؛ اقداماتی که از توسعه پوشش سیگنال و ارتقای کیفیت پخش تا تقویت امنیت سایبری، استفاده از فناوری‌های نوین، گسترش عدالت رسانه‌ای و فعال‌سازی ظرفیت‌های استانی را دربرمی‌گیرد. در این میان، نمایش عملکرد فرستنده‌ها و زیرساخت‌های سیگنال‌رسانی نشان می‌دهد که مفهوم «آنتن» حاصل فعالیت زنجیره‌ای گسترده از نیروهای فنی، امنیتی و پشتیبانی است‌؛ زنجیره‌ای که باید در برابر فرسودگی تجهیزات، محدودیت منابع، حملات سایبری و تهدیدهای فیزیکی تاب‌آوری داشته باشد. 

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر نمایان می‌شود که بدانیم براساس گزارش‌های منتشرشده درباره سند تحول رسانه‌ملی، هویت‌محوری، عدالت‌گستری و شتاب‌بخشی به پیشرفت، از جهت‌گیری‌های اصلی این دوره به شمار می‌روند. تحقق این اهداف بدون دسترسی عادلانه مخاطبان در نقاط مختلف کشور به سیگنال پایدار، بدون حفاظت از داده‌ها و سامانه‌های حیاتی و بدون برخورداری از زیرساخت‌های منعطف و مقاوم امکان‌پذیر نیست. نمایشگاه «روایت تحول» از همین منظر، فرصتی برای دیدن لایه‌ای کمتر دیده‌شده از رسانه است‌؛ لایه‌ای که در پشت صحنه آنتن، امنیت ارتباط و تداوم روایت رسانه‌ای را تضمین می‌کند. به همین بهانه، با سه تن از مدیران کل معاونت‌های رسانه‌ملی در سه محور اصلی «توسعه فرستنده‌ها»، «امنیت فناوری اطلاعات و سایبری» و «برنامه‌ریزی، نظارت و تاب‌آوری زیرساخت‌ها» گفت‌وگو کرده‌ایم. 

وقتی صحبت از صداوسیما می‌شود اولین چیزی که در بعد فنی به خاطرمان می‌رسد فرستنده‌های رادیویی و تلویزیونی است. این حوزه که از حوزه‌های اصلی هم به حساب می‌آید فارغ از این‌که در طول این پنج سال در ابعاد مختلف پیشرفت‌های محسوسی داشته در ایام جنگ‌های اخیر نیز توانایی‌های خود را در بحران‌های ملی اثبات کرده است. محمدرضا تیموری، مدیرکل فرستنده‌های رادیویی و تلویزیونی سازمان صداوسیما، در تشریح تحولات پنج سال اخیر در حوزه فرستنده‌ها به جام‌جم گفت: در آغاز این دوره تحولی و همزمان با انتصاب جناب آقای دکتر جبلی به ریاست سازمان، شبکه فرستنده‌های کشور با ۴۳۰۰ ایستگاه، پوششی معادل 98.3 درصد از جمعیت را تأمین می‌کرد. افزایش تعداد ایستگاه‌ها تا سقف برنامه‌ریزی‌شده ۷۰۰۰ ایستگاه، از نظر تخصیص منابع مالی و بازه زمانی پروژه عظیمی محسوب می‌شد. با این وجود، موفق شدیم شمار ایستگاه‌های فعال را به ۵۸۷۰ ایستگاه افزایش دهیم و ضریب پوشش جمعیتی سیگنال را به 99.6 درصد برسانیم. این همکاران ما در سراسر کشور هستند که با حفظ پایداری شرایط فنی، آنتن را حفظ کرده و سیگنال را به دست مخاطب می‌رسانند. 

وی در ادامه با اشاره به پایداری خطوط سیگنال در دل نبرد رمضان افزود: در جریان جنگ ۴۰ روزه و بحران‌های امنیتی اخیر، ۳۳ ایستگاه فرستنده ما مستقیما هدف تهاجم قرار گرفتند‌ اما با برنامه‌ریزی صورت‌گرفته، کمترین میزان قطعی آنتن به ثبت رسید و در کوتاه‌ترین زمان ممکن سیگنال بازیابی شد. برای نمونه، در سایت جماران که هدف اصابت مستقیم قرار گرفت، بلافاصله ایستگاه جایگزین وارد مدار شد‌؛ بدون آن‌که آنتن حتی برای لحظه‌ای دچار خاموشی شود. این پایداری، ثمره همت شبانه‌روزی نیروهای فنی برای صیانت از آنتن و جلوگیری از قطع ارتباط با مخاطب بود. 

دیگر بخشی که شاید در امور روزمره و آنتن صحبتی از آن نشود اما اهمیتی کمتر از حفظ آنتن برای آرامش مخاطبان ندارد حوزه امنیت فناوری اطلاعات و عملیات است. حسین خرمی مدیرکل امنیت فناوری اطلاعات و عملیات معاونت توسعه و فناوری رسانه‌ملی در همین خصوص و در پاسخ به تمایزات دوره تحولی اخیر و راهبردهای رسانه‌ملی به جام‌جم توضیح داد: رویکرد سازمان در دوره تحولی بر چهار پایه استوار است: مخاطب، محتوا، فناوری و مدل‌های کسب‌وکار. موضوع امنیت و تاب‌آوری اطلاعاتی، در تمامی این چهار رکن نقشی چالش‌برانگیز دارد. با توجه به سیر تطور فناوری که نهایتا به حکمرانی داده ختم می‌شود، به‌کارگیری نیروی انسانی متعهد و متخصص ضرورتی اجتناب‌ناپذیر بود. با این حال، به دلیل روند بین‌المللی کاهش منابع انسانی متخصص در حوزه امنیت سایبری، ما بهره‌گیری از فناوری‌های نوظهور نظیر هوش مصنوعی را به‌عنوان یک رویکرد محوری در پیش گرفتیم تا خلأ ناشی از کمبود نیروی انسانی جبران شود. 

وی با تأکید بر این‌که حوزه امنیت مأموریت حفاظت و صیانت از آنتن را در ابعاد صداوسیما، حوزه‌های سیاسی و بین‌الملل بر‌عهده دارد، تصریح کرد: تحول تنها به تغییر ابزار محدود نمی‌شود‌؛ بلکه دگرگونی در نگرش، پارادایم و یک فرآیند مداوم است. از این رو، همگام با تحولات روز فناوری حرکت کرده‌ایم. برگزاری چنین نمایشگاه‌ها و رویدادهایی بستری ارزشمند است تا ظرفیت‌های مختلف بخش‌های فنی با یکدیگر هم‌افزا شوند. 

خرمی در ارزیابی بازتاب تحولات فنی و محتوایی در نگاه مخاطب عام و چشم‌انداز افق ۱۴۱۰ خاطرنشان کرد: در بخش‌های خبری، تحول در قالب‌هایی مانند راه‌اندازی بخش خبری «خبر ۲» و «رادیو خبر» بازتاب بیرونی روشنی یافته است اما در بخش‌های نمایشی و ساختارهای تصویری، نیازمند شتاب بیشتری هستیم تا تغییرات برای نسلی که درگیر زیست دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی است محسوس‌تر شود. امروزه در پلتفرم‌ها الگوهای بصری نظیر تصویربرداری عمودی و اقتضائات کاربری تلفن همراه در حال شکل‌گیری است‌؛ ضرورت دارد سازمان در افق ۵ ساله دوم منتهی به ۱۴۱۰، این دگرگونی‌های ساختاری و ابزاری را در برنامه‌ریزی‌های آتی خود لحاظ کند. 

در نهایت ضلع سوم روایت تحول ما در این بخش از بررسی کارنامه دستاوردهای پنج‌ساله رسانه‌ملی حوزه برنامه‌ریزی و نظارت است. صمد بندری، مدیرکل برنامه‌ریزی و نظارت معاونت توسعه و فناوری رسانه سازمان صداوسیما، در تشریح اقدامات شاخص و تحولات زیرساختی به جام‌جم گفت: آغاز این دوره در سال ۱۴۰۱ با چالش‌های امنیتی و رخداد هک همراه شد‌؛ رویدادی که ضرورت یک تغییر آرایش ساختاری در معاونت توسعه و فناوری رسانه را آشکار ساخت تا تاب‌آوری فنی ارتقا یابد. در طول سه رویداد امنیتی سنگین شامل جنگ ۱۲ روزه، ناآرامی‌های دی‌ماه و جنگ رمضان، بیش از ۴۲ موج حمله علیه ۳۳ ایستگاه حیاتی سازمان هدایت شد و فرستنده‌های مداری و ترانسپوندرهای ماهواره‌ای نیز بارها تحت عملیات تخاصمی قرار گرفتند. با این وجود، با تمهیدات پدافندی چندلایه، اجازه ندادیم دریافت تصویر توسط مخاطبان با قطعی یا سیاهی صفحه مواجه شود. 

وی درباره پیشرفت پروژه‌های زیرساختی افزود: تعدادی از پروژه‌های زیرساختی و توسعه‌ای کشور که آغاز برخی از آنها به ۲۰ تا ۲۵ سال قبل بازمی‌گشت و به دلایل گوناگون متوقف مانده بود، در این دوره به همت کارشناسان به بهره‌برداری رسید. علاوه بر این، در حوزه تلویزیون دیجیتال بیش از ۱۵۰۰ فرستنده در بسته‌های اول و دوم دیجیتال‌سازی شدند. همچنین پس از حدود دو دهه رکود در نوسازی ناوگان سیار، قرارداد تأمین ۳۴ دستگاه خودروی واحد سیار منعقد شد که پس از مرحله اتاق‌سازی، در صورت تأمین منابع و تجهیزات فنی در یک سال آینده به چرخه خدمات‌رسانی وارد خواهند شد. 

مدیرکل برنامه‌ریزی و نظارت معاونت توسعه و فناوری رسانه سازمان صداوسیما با اشاره به نقش این معاونت در سیگنال‌رسانی امن رویدادهای ملی و بین‌المللی نظیر مراسم تشییع، راهپیمایی اربعین و رویدادهای برون‌مرزی، اظهار داشت: مجموعه‌ای متضمن بیش از ۲۰۰ پروژه مادر به ۴۰ دستاورد راهبردی ملی تبدیل شده است. از جمله برجسته‌ترین آنها که با سه اصل هویت‌محوری، عدالت‌گستری و شتاب‌بخشی به پیشرفت هم‌راستاست، ارتقای کیفیت پخش شبکه‌ها (HDسازی و فرمت‌های مدرن پخش) به شکل متوازن در کل کشور و همچنین راه‌اندازی ۲۸ کانال اختصاصی انتخاباتی برای نامزدهای مجلس شورای اسلامی با کمترین هزینه از جمله فعالیت‌هایی است مصداق عینی تحقق عدالت رسانه‌ای به شمار می‌آید.