به همین دلیل، در گفتوگو با کارشناسان بهداشت و مسئولان حوزه حملونقل، تلاش کردهایم، مهمترین توصیههای پزشکی، تغذیهای و ترافیکی برای ارتقای کیفیت و بهرهمندی معنوی هرچه بیشتر در این سفر را مرور کنیم.
سپری در برابر بیماری
پیشگیری از ابتلا به بیماری در جریان این سفر ارزشمند، پیش از سفر آغاز میشود؛ موضوعی که دکتر منوچهر کرمی، رئیس گروه تخصصی مراقبت از بیماریهای واگیر وزارت بهداشت و رئیس دانشکده بهداشت و ایمنی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی بر آن تاکید دارد. او به جامجم میگوید: «انتقال بیماریهای تنفسی در فضاهای مسقف و متراکم مثل استراحتگاههای موقت شایع است، بنابراین در صورت داشتن علائمی مثل تب، سرفه، آبریزش بینی یا قرمزی چشم، حتما ماسک بزنید و به پزشکان مستقر در مسیر مراجعه کنید.»
رئیس گروه تخصصی مراقبت از بیماریهای واگیر وزارت بهداشت میافزاید: «افراد حاضر در مسیر پیادهروی نه صرفا به عنوان زائر بلکه به عنوان موکبدار هم باید توجه کافی به وضعیت سلامت و خدمترسانیشان به مسافران داشته باشند؛ افرادی که علائم گوارشی مانند دلپیچه، اسهال، بیماری تنفسی مانند آنفلوآنزا، سرماخوردگی یا زخم باز روی دست دارند، نباید در طبخ و توزیع غذا مشارکت کنند.»
دکتر کرمی، معتقد است که با بازگشت زائران به کشور، نباید چرخه انتقال بیماری را تمام شده بدانیم، او یادآور میشود: «زائران باید بدانند برخی بیماریها، دوره کمون دارند. تا دو هفته پس از بازگشت، در صورت بروز هرگونه علائم بیماری، به پزشک مراجعه کنید تا از انتقال آن به اعضای خانواده و ادامه چرخه بیماری در جامعه، جلوگیری شود.»
سوخترسانی به بدن
پیادهروی طولانی نیاز به مدیریت انرژی و تغذیه هوشمندانه دارد؛ آنقدر که انتخابهای نادرست غذایی میتواند در همان ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول این سفر ارزشمند، شما را از ادامه مسیر بازدارد.
دکتر احمد اسماعیلزاده، مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت در گفتوگو با جامجم، از اساسیترین توصیههای تغذیهای برای سلامت زائران اباعبدالله میگوید: «در این روزهای بسیار گرم، زائران اربعین حسینی، به دلیل تعریق زیاد در مسیر پیادهروی، آب زیادی از دست میدهند، اما برای جبران آب از دسترفته، نباید بیش از حد به سراغ چای، شربت، قهوه و نسکافه رفت، چون این نوشیدنیها به دلیل قند بالا و خاصیت ادرارآوری، میتوانند بدن را کمآبتر کنند.
او میافزاید: «مسأله سلامت آب هم اهمیت زیادی دارد؛ بهویژه اینکه نباید از بطریهای آبی که ساعتها زیر آفتاب ماندهاند، استفاده کرد؛ چرا که گرما میتواند باعث آزاد شدن آلایندههای پلاستیکی در آب شود و سلامت فرد را به خطر بیندازد.».
اما در بخش تغذیه، آنچه بیش از همه اهمیت دارد، انتخاب خوراکیهایی است که هم سبک باشند و هم انرژی لازم برای ادامه مسیر را فراهم کنند. برای همین است که از نظر دکتر اسماعیلزاده، زائران به جای تنقلات چرب و شور، از میوههای خشک مانند برگه آلو، برگه زردآلو، انجیر، توت خشک، کشمش و خرما استفاده کنند.
او خاطرنشان میکند: «خوراکیهایی که هم انرژی پایدار به بدن میرسانند و هم به دلیل داشتن فیبر، به عملکرد بهتر دستگاه گوارش کمک میکنند. در مقابل، بسیاری از غذاهای نذری که در طول مسیر توزیع میشود، چه ایرانی و چه عراقی، معمولا پرچرب، پرنمک و پرشکر هستند و اگر بدون ملاحظه مصرف شوند، نهتنها باعث اضافه وزن میشوند بلکه کبد و دستگاه گوارش را هم خسته میکنند.»
در مورد میوه و سبزیجات هم باید دقت بیشتری داشت، چون سبزیجات فلهای به دلیل احتمال شستوشوی غیربهداشتی میتوانند به یکی از منابع اصلی آلودگیهای گوارشی تبدیل شوند.
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با اشاره به اینکه وعده صبحانه در مسیر پیادهروی، وعده تعیینکنندهای برای سلامت و تامین انرژی زائران است، میگوید: «صبحانههای عراقی بهویژه سرشیر و شیرینیهای محلی، اغلب سنگین و پرچرباند و ممکن است برای زائران در آغاز یک روز طولانی پیادهروی مناسب نباشند. به همین دلیل، پیشنهاد میشود زائران ایرانی تا حد امکان به سراغ گزینههای سبکتر و سالمتر مانند سوپ، آش، حلیم یا نیمرو بروند.»
زرهی در برابر پرتوهای فرابنفش
در کنار چالشهای تغذیهای و بیماریهای واگیر، چالش دیگری هم در مسیر پیادهروی اربعین، به ویژه در سالهای اخیر وجود دارد که میتواند سلامت زائران را تهدید کند؛ چالش به نام آفتاب و پرتوهای فرابنفش خورشید. مهندس محسن فرهادی، رئیس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت، هشدار میدهد که شدت پرتوهای UV، در فصل تابستان به اوج خود میرسد و میتواند آسیبهای جدی به پوست، چشم و حتی سیستم ایمنی بدن وارد کند. او معتقد است اولین و مهمترین گام برای مقابله با این خطر، دور زدن ساعات اوج تابش است.
فرهادی میافزاید: «بازه زمانی ساعت ۱۰ صبح تا ۱۴ بعدازظهر، خطرناکترین زمان برای پیادهروی است؛ چراکه حدود ۶۰ درصد کل پرتوهای روزانه در همین ساعات به بدن میتابد؛ بنابراین زائران باید برنامه خود را طوری تنظیم کنند که این ساعات را به استراحت اختصاص داده و پیادهروی را به ساعتهای اولیه صبح، اواخر بعدازظهر یا شبها موکول کنند.» به همین دلیل، بررسی شاخص UV در اپلیکیشنهای هواشناسی ضروری است؛ هرگاه این شاخص عدد ۳ یا بالاتر را نشان داد، باید مراقبتهای پوستی را دوچندان کرد.
او ادامه میدهد: «لباسهای آستیندار و شلوار بلند با بافت متراکم، بهترین سنگر در برابر آفتاب محسوب میشوند. استفاده از کلاه لبهپهن با لبه حداقل 7.5 سانتیمتر یا استفاده از چفیه و روسریهای نخی بزرگ که گوشها، صورت و گردن را کاملا بپوشاند، از ضروریات سفر است. همچنین برای محافظت از چشمها، استفاده از عینک آفتابی استانداردی که اطراف چشم را پوشش دهد و توانایی جذب پرتوهای UV تا طول موج ۴۰۰ نانومتر را داشته باشد، توصیه میشود.»
تردد، مرزها و رفتآمد زائران
اما بدیهی است که بخش مهمی از کیفیت سفر اربعین، مدیریت مسیر رفتوآمد، انتخاب مرز مناسب و برنامهریزی برای حملونقل است. سرهنگ سیاوش محبی، جانشین پلیس راه راهور فراجا نیز در گفتوگو با جامجم تاکید میکند اگر سفر با برنامهریزی درست همراه نباشد، میتواند زائران را با خستگی، معطلی و حتی خطرات جادهای همراه کند. به گفته سرهنگ محبی، علاوهبر استفاده از ظرفیت ناوگان عمومی و مسافربری به مقصد استانهای مرزی، بخشی از زائران ترجیح میدهند با خودروی شخصی راهی مرز شوند، تصمیمی که بیش از هر چیز نیازمند توجه جدی به ایمنی خودرو پیش از آغاز سفر است.
او ادامه میدهد: «ایمنی خودرو باید از مبدأ تضمین شود، نه در میانه مسیر، جایی که دسترسی به امکانات فنی و تعمیرگاهی محدودتر است. بنابراین زائرانی که قصد دارند با خودروی شخصی راهی مرز شوند، باید پیش از حرکت از سلامت سیستمهای فنی وسیله نقلیه خود اطمینان حاصل کنند؛ چرا که در روزهای گرم، فشار مضاعف بر خودرو و حساسیت لاستیکها بیشتر میشود و کوچکترین غفلت میتواند حادثهساز باشد.» او همچنین به زائرانی که مسیرهای طولانیتری را تا مرز طی میکنند، توصیه میکند سفر خود را بدون توقف و استراحت ادامه ندهند. از نگاه پلیس، بهتر است رانندگان در طول مسیر، دستکم یک شب را به استراحت اختصاص دهند تا خستگی انباشتهشده به لحظهای خطرساز تبدیل نشود.
با این حال، به گفته جانشین پلیس راه راهور فراجا، نگرانی اصلی پلیس نه فقط مسیر رفت بلکه بیش از آن، زمان بازگشت زائران است؛ زمانی که خستگی جسمی، کمخوابی و شتاب برای رسیدن به خانه، احتمال بروز حادثه را بالا میبرد. او هشدار میدهد که بیشترین تصادفها در بازگشت، از نوع واژگونی است؛ حوادثی که معمولا ریشه در خوابآلودگی، خستگی مفرط و بیتوجهی به استراحت دارد. به همین دلیل از زائرانی که از کربلا بازمیگردند، خواسته شده است به محض رسیدن به مرز، شب نخست را در موکبها یا محلهای پیشبینیشده برای استراحت بگذرانند و رانندگی را به روز بعد موکول کنند. سرهنگ محبی از خانوادههای زائران هم میخواهد در این روزها تماس خود را با عزیزانشان حفظ کنند و به آنها یادآوری کنند که برای بازگشت عجله نداشته باشند.
او میگوید: «رانندگان باید به ازای هر دو ساعت رانندگی، دستکم ۱۵ دقیقه استراحت کنند. واقعیت این است که اربعین سفر شتاب نیست و سلامت رسیدن، بهمراتب مهمتر از زود رسیدن است.» اما سرهنگ محبی، با اشاره به ازدحام همیشگی در مرز مهران، معتقد است که مرز خسروی هم به بسیاری از مسیرها نزدیکتر است و هم در مقایسه با مهران خلوتتر و آمادهتر. با وجود این، بخش قابل توجهی از زائران همچنان مهران را انتخاب میکنند، در حالی که به گفته او، شرایط در مرز خسروی هم مهیا است و میتواند بخشی از بار ترافیکی و ازدحام را کاهش دهد. به همین دلیل، انتخاب آگاهانه مرز خروجی، یکی از مهمترین تصمیمهایی است که زائران میتوانند پیش از آغاز سفر بگیرند.
