جریان‌سازی گفت‌و‌گو‌های هنری به سبک «مرصع»

این برنامه به تهیه‌کنندگی و اجرای محمد نیکدل به ارائه تازه‌ترین اخبار و رویداد‌های هنری پرداخته و در بخش‌های مختلف میزبان چهره‌ها و فعالان حوزه هنر است. مرور رویداد‌های هفته گذشته و همچنین اطلاع‌رسانی درباره برنامه‌های هنری پیش‌رو از بخش‌های ثابت مرصع است.

محمد نیکدل، تهیه‌کننده و مجری فصل چهار برنامه مرصع درباره این برنامه می‌گوید: فصل چهار مرصع برای ۲۶ قسمت برنامه‌ریزی شده است. من در فصل سه و چهار این برنامه افتخار سردبیری و میزبانی گفت‌و‌گو‌ها را داشتم. او درباره تجربه اجرای برنامه و تهیه‌کنندگی به‌صورت همزمان، می‌گوید: من فقط در گفتار میزبانی می‌کنم، چون واقعا تجربه مجری‌گری ندارم و اجرا حرفه‌ای است که تخصص و مهارت‌های خاص خود را می‌طلبد. اما با توجه به شناختی که در دنیای هنر داشتم و تجربیاتم در این زمینه، دوستان خواستند تا میزبان گفت‌و‌گو‌ها باشم.

رزومه غنی هنری و گفت‌و‌گو‌های واقعی در مرصع

نیکدل که دیپلم گرافیک را در هنرستان هنر‌های زیبای پسران مشهد گذرانده و هنر نقاشی را در مقطع کارشناسی و کارشناسی‌ارشد دنبال کرده، می‌افزاید: مدتی به‌عنوان مدیر پژوهش تحقیقات ارزیابی بنیاد فرهنگی ــ هنری رودکی و در بخش فرهنگی متروی تهران مشغول کار‌های میدانی و طرح‌ریزی برنامه‌های هنری بودم. همچنین در سازمان فرهنگی ــ هنری شهرداری تهران و معاونت فرهنگی زیباسازی شهر تهران فعالیت داشتم و مدتی نیز فیلمنامه‌نویسی و کارگردانی تیزر‌های تلویزیونی و فیلم کوتاه انجام می‌دادم.

تهیه‌کننده مرصع ادامه می‌دهد: دوستان در برنامه مرصع به‌دلیل رزومه هنری من گفتند اجرای این برنامه را در دست بگیرم و باور داشتند با توجه به شناختی که در حوزه‌های مختلف دارم، می‌توانم میزبان گفت‌و‌گو‌ها در رشته‌های مختلف هنری باشم. برای ایفای نقش مجری گارد ندارم. معتقدم مجری بودن شأنی دارد که من خیلی آن را بلد نیستم.

وی درباره گستردگی فعالیت‌های خود در حوزه هنری نیز می‌گوید: هر آنچه تا‌به‌حال کار کردم همگی در اجرای این برنامه به کمک آمده است. نوع گفت‌و‌گو‌های ما تخصصی است و ما مخاطبان برنامه را در سطحی درنظر می‌گیریم که مبانی هنر را می‌شناسد و در حوزه هنر کار‌هایی انجام داده و علاقه‌مند است. این موارد به من کمک می‌کند تا بتوانم گفت‌و‌گو را در سطح بالایی اداره کنم.

نیکدل ادامه می‌دهد: تلاش می‌کنم با افرادی گفت‌و‌گو کنم که خودم به آنها علاقه دارم و این باعث می‌شود برای عده‌ای از جامعه هنری نیز ایجاد علاقه کند. اداره کردن این گفت‌و‌گو‌ها به افزایش اطلاعات و دانش خودم کمک می‌کند. گفت‌وگویی که روی آنتن زنده می‌رود، یک گفت‌وگوی واقعی است و گفت‌وگوها، چالش‌ها و پاسخ‌ها کاملا واقعی هستند.

ساختار، اهداف و چالش‌های گفت‌و‌گو‌های هنری

این تهیه‌کننده تلویزیون درباره محتوای کلی برنامه مرصع می‌گوید: قسمتی از برنامه از قبل طراحی و در واقع مجله هنری تخصصی بود که به بررسی رویداد‌های مهم فرهنگی و هنری می‌پرداخت. من از فصل سه با این برنامه همراه شدم و تا حدود زیادی سعی کردم که خط مشی دوستان را ادامه داده و در همان قالب پیش برم.

او با اشاره به بخش‌های مختلف برنامه عنوان می‌کند: در بخش اول برنامه، مروری سریع به رویداد‌های هنری هفته داریم، سپس گفت‌وگویی ۲۰ دقیقه‌ای درباره مهم‌ترین رویداد هنری و فرهنگی هفته انجام می‌شود. برای مثال جشنواره رویداد‌های بزرگ هنری مثل جشنواره‌های ملی و در بخش دوم گفت‌وگویی عمیق درباره مناسبت‌های روز و نیم‌نگاهی به سایر اتفاقات داریم. برای هفته‌ای که میلاد حضرت امیرالمومنین (ع) و سالروز شهادت سردار سلیمانی بود، نگاهی به آثاری خلق‌شده در باره سردار سلیمانی داشتیم. نقش پدرانه که سردار سلیمانی داشتند همخوانی محتوایی با حضرت امیرالمومنین (ع) دارد. این رویدادی است که تقویم برای‌مان رقم زده است.

نیکدل درباره هدف تولید چنین برنامه‌ای اظهار می‌کند: وقتی مدیران فرهنگی هنری به برنامه می‌آیند و به چالش کشیده می‌شوند، افرادی که رویداد‌های مهم هنری کشور را برنامه‌ریزی می‌کنند متوجه می‌شوند که برنامه‌ها و تصمیم‌های‌شان رصد می‌شود و همین باعث شده که سنجیده‌تر عمل کنند و سطح کیفی برنامه‌ها را بالاتر ببرند. بسیاری از پژوهش‌ها و گفت‌و‌گو‌ها وقتی به فضای خصوصی و خلوت و چارچوب رسانه‌ای می‌آید، برای مردم و هنرمندان قابل استفاده‌تر می‌شوند.

تهیه‌کننده مرصع در اشاره به چالش‌های گفت‌و‌گو افزود: گفت‌و‌گو‌های ما چندان چالشی نیست. برخلاف این‌که روحیه‌ام چالشی است، دوست دارم مفاهیم پایه را تا حدود زیادی هم توصیف و توسعه دهم و در عین حال به چالش بکشم. این فضا گاه اتفاق می‌افتد و گاهی نیز رخ نمی‌دهد. وقتی که جوان‌تر‌ها می‌آیند و کمتر تعارف دارند، این اتفاق پر رنگ‌تر احساس می‌شود و در واقع این موضوع بستگی به مهمان برنامه دارد.

امید به صمیمیت مهمانان و خلاقیت در تیتراژ پایانی

وی با اظهار امیدواری در همراهی مهمانان ادامه می‌دهد: امیدوارم مهمان‌ها هم به‌تدریج با حال و هوای برنامه آشنا شده و تعارف‌ها را کنار بگذارند و آنچه که در ذهن‌شان هست، بیان کنند. خیلی مواقع این اتفاق می‌افتد که بعد از برنامه مهمان‌ها با هم صحبت می‌کنند و گفت‌و‌گو‌هایی که بعد از برنامه مطرح می‌شود را می‌بینیم. برخی مهمان‌ها بعد از دیدن برنامه خودشان تماس می‌گیرند و می‌گویند‌ای کاش این را می‌گفتم و کاش روی این بیشتر تاکید می‌کردم. ما انتظار داریم مهمان‌ها روی آنتن زنده با هر آن چیزی که دارند و هر چیزی که فکر می‌کنند، حاضر شوند.

نیکدل با اشاره به چالش اجرای زنده تلویزیونی نیز می‌گوید:، چون گفت‌و‌گو‌ها واقعی است تا حدود زیادی چالش را کمتر می‌کند و مخاطبان متوجه می‌شوند که برنامه پخش زنده است و بخشی از زندگی است. زنده بودن گفت‌و‌گو‌ها و زنده بودن برنامه به باورپذیری مخاطب کمک می‌کند و ما در تولید این برنامه هیچ سانسوری نداریم.

این تهیه‌کننده در ادامه با اشاره به تیتراژ پایانی برنامه، می‌افزاید: سعی می‌کنیم تیتراژ پایانی‌مان معمولی نباشد، تیتراژ پایانی همیشه متناسب با موضوعات مطرح‌شده در برنامه انتخاب می‌شود. برای هفته میلاد حضرت علی (ع) تعدادی آثار گرافیکی و تایپوگرافیک با موضوع حضرت امیرالمومنین (ع) پخش شد. چند هفته قبل آثاری که برای میرزاکوچک‌خان جنگلی طراحی شده بود، در تیتراژ پایانی پخش کردیم. در حالی که اصلا در برنامه راجع به آن صحبت نشده بود، اما سالروز شهادت میرزاکوچک‌خان بود.

وی درباره انتخاب موضوع‌های مطرح‌شده در برنامه می‌افزاید: ما اتاق فکر و شورای سردبیری داریم که سوژه‌ها در آن مطرح می‌شود و با هم به تعامل می‌رسیم. در فصل چهار از نگاه توریستی از دنیای هنر فاصله گرفتیم و ریزتر و دقیق‌تر به جزئیات می‌نگریم و از موضوعات تکراری فاصله گرفتیم.

نیکدل درباره استقبال مخاطبان از این برنامه می‌افزاید: قطعا همیشه بعد از برنامه اولین کاری که انجام می‌دهیم، بررسی نظرات مردم است که برای‌مان ارسال کردند و این نظر‌ها می‌تواند ما را در پیشبرد بدون نقص برنامه کمک بسیاری کند. یکی از مواردی که مخاطبان نسبت به آن بازخورد‌هایی داشتند، تشویق همزمان با انتقاد بوده است. 

تأکید بر زبان فارسی و نبود خط قرمز در گفت‌و‌گو‌ها

این تهیه‌کننده تلویزیون درباره استفاده از واژگان بیگانه در اجرای مرصع می‌گوید: تعدادی از مهمان‌ها ممکن است از واژگان بیگانه در اجرای تخصصی استفاده کنند. حالا من به عنوان میزبان گفت‌و‌گو‌ها سعی می‌کنم که از کلمات فارسی در برنامه استفاده کنم. در برنامه تذکر می‌دهم که مخاطبین از این بابت چندین بار ما را مورد انتقاد قرار دادند.

وی با بیان معنای مرصع نیز می‌افزاید: وقتی به برنامه وارد شدم، این عنوان برای برنامه برگزیده شده بود. ما رشته‌های هنری هنرمندان و آثار هنری را مثل جواهر دیدیم و مرصع یعنی جواهرنشان و معتقدیم گفت‌و‌گو‌های ما می‌تواند این جواهر را شکیل‌تر کند.

نیکدل با اشاره به سانسور یا خط قرمز در اجرای برنامه نیز می‌گوید: ما خط قرمز خاصی نداریم. با توجه به این‌که برنامه پخش زنده هم هست، خیلی وقت‌ها مهمانان نگران هستند و فکر می‌کنند موضوعاتی را نمی‌توانند بیان کنند. خیلی خط قرمز‌هایی که مهمانان دارند، فرضی است، یعنی عملا وجود ندارد و تاحالا به موردی بر نخوردیم که تذکر داده شود که این را نباید می‌گفتید.

این تهیه‌کننده تلویزیون درباره مهم‌ترین موضوعی که در این برنامه تا به حال دنبال کرده است، می‌گوید: بدون اغراق از نظر من همه برنامه‌هایی که داشتیم مهم‌ترین بودند. سعی می‌کنیم از ترکیب‌های جدیدی برای حضور مهمان‌های‌مان استفاده کنیم. چهره‌های جدیدی را معرفی کنیم که در فعالیت‌های‌شان رو به جلو حرکت می‌کنند.

نیکدل در ادامه اضافه می‌کند: مهمان‌های‌مان هم جوان‌ها هستند و هم پیشکسوتان و کنار هم نشستن این دو نسل می‌تواند برای مخاطب جذاب و مهم باشد، اما تاکید داریم که جوا‌ن‌تر‌ها و چهره‌های جدید به برنامه بیایند. چون چهره هنری، واقعا از نظر من چهره جدیدی است.

تهیه‌کننده مرصع درباره این‌که آیا سوژه‌های مطرح‌شده در برنامه، جریان‌ساز می‌شود؟ می‌افزاید: در بخش هنری کشور برخی‌اوقات با دیدن بازخورد‌ها تعجب می‌کنیم. برای مثال دیشب در ایستگاه متروی تئاترشهر، یک تکنیسین تعمیر آسانسور مرا شناخت و گفت شما در شبکه چهار برنامه هنری اجرا می‌کنید؟ همین که چنین فردی زمان گذاشته و برنامه تخصصی ما را تماشا می‌کند برایم جالب است. چندی پیش، یکی از همسایه‌ها ــ که اصلا انتظارش را نداشتم ــ نظر تخصصی جالبی درباره هویت بصری برنامه داد. این نظر آن‌قدر تأمل‌برانگیز بود که تصمیم گرفتیم هویت بصری فصل ۴ را تغییر دهیم. وی درباره یکی از تاثیرگذارترین برنامه‌های مرصع می‌گوید: مدیرعامل شرکتی را به برنامه دعوت کردیم که مشاور ساخت مترو‌های کشور است. گفت‌وگوی خوبی بین مهندس و فردی که از دنیای هنر و پژوهش هنر آمده بود اتفاق افتاد و من فکر می‌کنم همین برنامه می‌توانست مرجعی برای فعالان حوزه مترو و مهندسی باشد. معتقدم حتی اگر این برنامه مخاطبی هم نداشته، اما همان مدیرعامل شرکتی که با یک مسأله فرهنگی و با دید هنری از این برنامه خارج شده می‌تواند رسالت ما را انجام دهد. ما نظام بازخوردگیری نداریم، اما امیدواریم این اتفاق افتاده باشد و برنامه بتواند در سطح بازخورد‌های مخاطبان جریان‌ساز باشد.

غلبه بر کلیشه‌ها و فضادادن به جوانان هنری

نیکدل ادامه می‌دهد: به نظرم غلبه بر ایده‌های کلیشه‌ای یکی از گام‌های خوب برنامه است و بازخورد‌هایی داشتیم که از حضور جوان‌تر‌ها در برنامه استقبال کردند. این‌که به جوان‌ها فضا می‌دهیم، برایم خیلی نتیجه‌بخش‌تر بوده است. آشناشدن با ایده‌های جدید در تلویزیون باعث می‌شود اعتمادبه‌نفس بیشتری پیدا کنند و مخاطبان نیز سود بیشتری ببرند.
این تهیه‌کننده درباره پخش برنامه مرصع از شبکه چهار سیما و این‌که به‌دلیل تعداد مخاطبان اجرای چنین برنامه‌ای برای او راحت‌تر می‌شود نیز توضیح می‌دهد: شبکه چهار را دوست دارم و قبل از اجرای مرصع با این شبکه عجین بودم. زمانی که در هنرستان درس می‌خواندم یا زمان تحصیلم در دانشگاه زمانی که برنامه سینما چهار پخش می‌شد، ما در اتاق تلویزیون دانشگاه دور هم جمع می‌شدیم و این برنامه را تماشا می‌کردیم. گاهی دیگر دانشجو‌ها می‌خواستند فوتبال ببینند و ما می‌رفتیم و یار جمع می‌کردیم که تعدادمان از آنها بیشتر شود و بتوانیم سینما چهار را ببینیم. در فصل ۳ و ۴ اجرا را به عهده داشتم و در دو فصل ابتدایی برنامه را آقای باستانی اجرا می‌کردند.

وی درباره تغییر در سبک و نحوه اجرای برنامه در دو فصل فعلی نیز اضافه می‌کند: حتما این اتفاق افتاده، هرکدام از ما با خودمان یک ادبیات جدید و نگرش جدید می‌آوریم. تفاوت همیشه هست. حالا امیدوارم این تفاوت با یک ارتقای کیفی هم توام باشد.

نیکدل درباره ادامه‌دار بودن برنامه در فصل‌های آتی تکمیل می‌کند: این موضوع بستگی به تصمیم شبکه دارد، اما فصل ۴ برای ۲۶ قسمت برنامه‌ریزی شده و اگر همین‌طور منظم هر هفته ما برنامه داشته باشیم فکر می‌کنم ا تا اواسط بهار روی آنتن خواهیم بود.