نگاه جامع و چندجانبه نگر در زمینه خطرهای طبیعی لازمه جوامع امروز بویژه در کلانشهرها در کشورهای در حال توسعه است. این نکته ای است که ضعف بسیار در آن داریم:
کد خبر: ۱۵۱۳۱۳
هم از نقطه نظر متخصص و مهندس آموزش دیده و هم از دیدگاه مدیریتی. باید تلاش کنیم نکته های ویژه و تخصصی را در زمینه بلایای طبیعی و محیط زیست در عرصه زندگی روزمره به اجرا درآوریم . این دیدگاه درخصوص بلایای طبیعی ، حریم گسل ، ساخت و ساز نامقاوم ، بافتهای فرسوده ، ناپایداری دامنه ها و ناپایدار کردن آنها در اثر احداث جاده و گسترش شهرکها و احداث خانه در دامنه ها، رعایت نکردن سلامت و حریم رودخانه ها در مناطق شهری و ساخت و ساز در حریم آن ، رعایت نکردن سلامت محیط زیست و دفع نامناسب زباله های شهری و خلاصه نگاهی نگران و حساس به همه خطرهای طبیعی و زیست محیطی عمومیت یابد. مطمئنا در این زمینه باید ساز و کاری یافت تا یافته های متخصصان به گوش مدیران و تصمیم سازان و تصمیم گیران برسد. در شمال تهران ساخت و ساز در شیبهای تند و روی زون گسله و دامنه زمین لغزشی (مثلا در منطقه باغ شاطر و مشرف به دره دربند) در حال انجام است . این ساخت و سازها در محدوده رودخانه ها هم انجام می شوند. ناحیه ولنجک نیز در شمال غرب تهران از نظر قرارگیری بر رو و در کنار پهنه گسل شمال تهران و در حاشیه رودخانه ولنجک و پهنه زمین لغزشی دامنه شمال تهران ، نمایشگاه بلایای طبیعی است . چراکه از انواع خطرهای طبیعی ممکن در فلات ایران ، 3 تا از آنها با توان بالا در این منطقه قابل مشاهده است . ضمن این که ساخت و ساز برجها در 10سال اخیر با تجاوز به حریم رودخانه ولنجک و همچنین تنگ بودن دهانه پل روی این رودخانه در تقاطع با خیابان مقدس اردبیلی پتانسیل بالای سیل خیزی در راستای این دره وجود دارد. در سخت ترین مناطق کوهپایه ای از نظر رفت و آمد در ازگل و دارآباد و شمال سعادت آباد و شمال امامزاده قاسم و شمال کن همگی در شمال تهران امکان آمد و شد معمولی مشکل شده و این در حالی است که مناطق مذبور همگی در معرض خطر رخداد زمین لرزه ، لغزش و سیل در دره ها قرار دارند. ساخت و ساز مدتهاست مرز ارتفاعی 1800متر را در نوردیده است . منابع طبیعی نیز در این فرآیند دچار آسیب فراوان شده است ، اما مردمی که در چنین مناطقی زندگی می کنند، بیشتر از چنین حقایقی بی خبر هستند. در حاشیه جاده اوشان و فشم و میگون و در شمال لواسان و در ارتفاعات شمشک در شیبهای بسیار تند با احداث ویلا زندگی روزمره مشکل شده و برای نسلهای بعدی مشکلات متعدد و پیچیده ای به جا گذاشته شده است . در جاده فشم به میگون و شمشک که به دلیل وجود پیست های اسکی و هتلهای متعدد و آب وهوای خنک کوهستانی همیشه برای گردشگرها جذاب خواهد بود شاهد تخریب کناره های جاده به بهانه توسعه و ساخت ویلا، هتل و فروشگاه هستیم . چنین روندی به طور واضح در جهت افزایش ریسک این نواحی در مقابل بلایای طبیعی است . این در حالی است که از حدود 2سال پیش ساخت برج نیز در این دره تنگ به انواع دیگر ساخت و ساز اضافه شده است . از نظر ناپایدار کردن دامنه ها، افرایش خطر سیلاب که در گذشته در میگون رخ داده است و همچنین افزایش ریسک خسارت پذیری در مقابل زمین لرزه هایی است که احتمال رخداد آنها در منطقه وجود دارد، برج سازی در میگون آسیب پذیری منطقه را بیشتر کرده است . میگون روی اثر سطحی گسل مشا ساخته شده است و از این نظر می توان موقعیت میگون و فشم (که در حدود 5کیلومتری جنوب میگون واقع است) و شمشک (که در حدود 5کیلومتری شمال میگون قرار دارد) را از نظر قرارگیری در حوزه نزدیک گسل بسیار حائزاهمیت دانست . این نوع گسترش و توسعه با وجود یک جاده درجه دو و با عرض بسیار کم در فاصله فشم تا میگون می تواند در هنگام رخداد یکی از بلایای طبیعی یاد شده با انسداد جاده به یک فاجعه تمام عیار بینجامد. تصور کنید هر یک از بلایای یاد شده رخ دهد. در آن صورت تا چند روز عملا امکان بسیار محدودی برای امدادرسانی وجود خواهد داشت.
دکتر مهدی زارع
عضو هیات علمی پژوهشگاه
بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله