مبارزه جهانی با بلای جهانی

پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 58 دگرگونی اساسی در مبارزه با مواد مخدر رخ داد. در این دوره ، پدیده اعتیاد اعم از قاچاق و مصرف مواد مخدر ، جرم و امر خلاف قانون تلقی می شد و سیاستگذاری و برنامه ریزی مبارزه با پدیده اعتیاد ، عمدتا بر حذف و ریشه کنی آن تاکید داشت . تا سال 1367 مبارزه علیه مواد مخدر چندان منسجم و دارای راهبرد فراگیری نبود. در آن سال ستاد مبارزه با مواد مخدر به فرمان امام راحل تشکیل و با تصویب قوانین آن در مجمع تشخیص مصلحت نظام شخص رئیس جمهور مسوول رسیدگی به این موضوع شد. دبیرکل ستاد جانشین ایشان است .با تشکیل این ستاد و بر اساس تفکرات موجود در آن زمان در عمل 90درصد امکانات کشور صرف مقابله با بعد عرضه مواد مخدر شد. با وجود تلاش بی وقفه نظام مقدس اسلامی کشورمان و صرف هزینه های هنگفت مالی و تقدیم هزاران شهید و جانباز از نیروهای نظامی و انتظامی آمار معتادان و عوارض ناشی از اعتیاد افراد افزایش داشته است . برآوردهای رسمی اولیه و ساده از تعداد معتادان و سوئ مصرف کنندگان مواد مخدر رقمی حدود 2میلیون نفر را ذکر می کند. (هرچند به طور غیررسمی این رقم 4میلیون نفر ذکر می شود.) با در نظر گرفتن حداقل یک خانواده 5 نفری مرتبط با این افراد به رقمی حدود 10میلیون نفر انسان که در ارتباط نزدیک با معضلات و مشکلات ناشی از آن هستند دست می یابیم . محبوسین زندان های کشور در سال 77 معادل 16.775 نفر بوده که قریب به 60 درصد آنان مرتبط با مواد مخدر و اعتیاد بوده اند. در 20 سال گذشته قریب 1053836 کیلوگرم انواع مواد مخدر کشف و ضبط شده است . در این سالها نزدیک به 381هزار و 812 نفر قاچاقچی و 699 هزار و 557نفر معتاد شناسایی و دستگیر شده اند. قریب 25هزار و 652نفر معتاد از سال 62لغایت 77در مراکز بازپروری کشور پذیرش شده اند که این تنها بخشی از آمارهای واقعی نشان دهنده وضعیت بغرنج و نگران کننده از انسان های این جامعه است که به ورطه اعتیاد کشیده شده اند.در ایران براساس تخمین ها، سالانه حدود 30هزار میلیارد ریال سود ناشی از قاچاق و توزیع مواد مخدر نصیب قاچاقچیان می شود و در مجموع حدود 45هزار میلیارد ریال در سال ضرر اقتصادی به کشور وارد می شود.

کاهش تقاضا

بتدریج راهکار مبارزه با مواد مخدر در کشور تغییر کرد. برنامه های پیشگیری از اعتیاد از سال 1373 با مشارکت کلیه دستگاه ها و سازمان های دولتی و غیردولتی مرتبط با اعتیاد طراحی شد. از بارزترین نقاط قوت این برنامه ، تنظیم برنامه با تکیه بر منابع انسانی هر منطقه بود. هدف از اجرای برنامه های پیشگیری ، کاهش بروز سوئ مصرف مواد ، افزایش آگاهی های عمومی از مضرات سوئ مصرف مواد و به طور کلی ارتقای سلامت روانی اجتماعی جامعه هدف بود اما اساس مبارزه در یکی دو سال اخیر بر کاهش تقاضای مواد مخدر و کاهش آسیب در تمامی زمینه های فردی ، خانواده و اجتماعی و مقابله حرفه ای با عرضه مواد مخدر استوار شده است.

رفیق ناباب

براساس تحقیقات انجام شده در خصوص بحث مبارزه با مواد مخدر ، مهمترین علت گرایش به مواد مخدر از سوی مردم ، دوستان ناباب اعلام شده است و این علت 89.6 درصد نظرات مردم را به خود اختصاص می دهد. بر این اساس 81.9 درصد مردم خانواده های معتاد ، 79.9 درصد محل زندگی آلوده و 77.4 بیکاری را مهمترین عوامل گرایش های مواد مخدر و اعتیاد عنوان کرده اند. براساس این تحقیقات ، 51 درصد افراد ، کمبود تفریحات سالم برای جوانان ، 53.5 درصد تضعیف باورهای دینی و 61.1 درصد ناامیدی را از دیگر عوامل گرایش به مواد مخدر اعلام می کنند. 92.3 درصد مردم معتقدند مواد مخدر روی وضعیت مالی افراد تاثیر منفی دارد و 92 درصد اعتقاد دارند گرایش به این مواد ، موجب سست شدن اراده افراد می شود.بالاترین نگرانی مردم از مصرف مواد مخدر به گرایش جوانان به این مواد مربوط می شود و 76 درصد مردم معتقدند بین مصرف مواد مخدر ، ایدز و فحشا پیوند وجود دارد. 83 درصد مردم معتقدند معتاد بیمار است و باید درمان شود و 14 درصد معتادان را مجرمانی می دانند که باید مورد مجازات قرار گیرند. مردم معتقدند خانواده های سالم بیش از 88 درصد در جلوگیری از مصرف مواد مخدر موثر هستند و تربیت خانوادگی سالم ، دوستان سالم و محیط زندگی سالم در رتبه های بعدی قرار دارند.

در جستجوی فردایی بهتر

اعتیاد به عنوان یک آسیب و معضل اجتماعی ، بهداشتی ، اقتصادی و فرهنگی با پیچیدگی های خاص خود حاکمیت ملی امنیت و استقلال کشور ما را تحت تاثیر قرار داده است . با توجه به مسائل جنبی آن می توان ادعا کرد ارزشهای انسانی و اسلامی و نیز هویت ملی ما در معرض خطر و آسیب این آفت بزرگ قرار گرفته است. توجه به آمارها نشانگر رشد روزافزون معتادان در اجتماع ما است . این موضوع که قشر جوان جامعه بیشتر در معرض آسیب و آماج اعتیاد هستند وظیفه همگان را در موضع تقابل با این مشکل سنگین تر می کند. به طور مسلم نمی توان اعتیاد را ریشه کن کرد و فقط می توان آن را کنترل نمود. با وجود تمامی تلاشها هنوز ما در این کار موفق نبوده ایم اما وظیفه ما در قبال این معضل خانمانسوز چیست؛ خانواده ها چه وظیفه ای به عهده دارند؛ دستگاه های تعلیم و تربیت چطور؛ آیا مشکل اعتیاد با زدن و بستن و به زندان انداختن یا اعدام کردن قابل حل است؛ با در اختیار نهادن مواد مخدر چطور؛

توجه به مدارس مدارس یکی از کانون های بسیار مهم برای انجام فعالیت های آگاه سازانه و پیشگیری از سوءمصرف مواد هستند. تحقیقات نشان داده است درصد قابل توجهی از جمعیت مصرف کننده یعنی حدود نیمی از معتادان کشور در فاصله سنی 17 تا 22 سال مصرف مواد را آغاز کرده اند. با وجود این هیچ برنامه مدون و مشخصی برای پیشگیری از مصرف مواد مخدر در مدارس وجود ندارد البته سال گذشته دبیرکل وقت ستاد مبارزه با مواد مخدر وعده داد بر اساس تفاهمنامه امضا شده میان این ستاد با وزارت آموزش و پرورش ، مضرات مواد مخدر از سال آینده در کتابهای درسی مدارس گنجانده خواهد شد اما باید دید این وعده تا چه میزان محقق می شود و از سوی دیگر باید دید آیا پیشگیری در حد گنجاندن متن آموزشی در کتاب درسی محدود خواهد ماند؛

علی اخوان بهبهانی