ابتلا به هپاتیت از طریق آب و غذای آلوده

هپاتیت A از جنس هپاتوویروس بوده و سبب آسیب شدید کبدی می‌شود. دوره کمون هپاتیت A حدود چهار هفته بوده و علائم اولیه شامل سردرد، بی‌اشتهایی، تب، کسالت، دل درد، تهوع و استفراغ است. سپس علائم آسیب کبدی از جمله زردی، تیرگی رنگ ادرار و مدفوع بی‌رنگ بروز می‌کند. بیماران معمولا پس از چند هفته خودبه‌خود بهبود می‌یابند، اما به‌ندرت در سالمندان موجب مرگ می‌شود. عفونت هپاتیت A در اطفال بسیار خفیف بوده و اغلب بدون علامت است؛ لذا کودکان آلوده به عنوان مخزن پراکندگی ویروس عمل می‌کنند. به‌همین دلیل در برخی کشورهای توسعه یافته، از تردد کودکان در مزارع سبزی و صیفی‌جات ممانعت می‌شود. معمولا پس از یک بار ابتلا به هپاتیت A، ایمنی مادام‌العمر حاصل می‌شود.
فاضلاب مدفوعی و آب‌های آلوده منبع اصلی گسترش هپاتیت A هستند. به غیر از آب آلوده، ماهی و صدف دریایی، سبزی و میوه نیز در انتقال آلودگی نقش دارند. به‌طور ویژه میوه‌هایی که پوست‌گیری نمی‌شوند و سبزیجاتی که به‌صورت خام خورده می‌شو‌د بسیار مهم است. گاهی غذاهای سرد و آماده مصرف نظیر سالادها موجب انتقال بیماری می‌شود. دفع بهداشتی فاضلاب، شست‌وشوی دست پس از قضای حاجت و عدم به‌کارگیری فاضلاب انسانی به‌عنوان کود کشاورزی از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری هستند. همچنین شست‌وشوی مکرر دست‌ها توسط کارگران مزارع کشاورزی، کارکنان رستوران‌ها و آشپزها و همچنین واکسیناسیون این افراد علیه هپاتیت A بسیار مهم است. پخت کامل غذا، پرهیز از مصرف ماهی نیم‌پخته، جوشاندن آب‌های مشکوک و ضدعفونی کردن سبزیجات خام از شاخص‌ترین راهکارهای نابودی ویروس هپاتیت A به‌شمار می‌رود. گفتنی است ویروس هپاتیت A تا مدتی می‌تواند در غذاهای اسیدی و حتی منجمد زنده بماند.
علائم بیماری هپاتیت E و راه‌های ابتلا به آن تا حدودی مشابه هپاتیت A است.
گرچه تفاوت‌هایی نیز وجود دارد؛ از جمله این‌که هپاتیت E موجب سقط جنین در زنان می‌شود. همچنین خوک مخزن هپاتیت E است و لذا به غیر از اغذیه یاد شده، گوشت خوک نیز در انتقال بیماری دخیل است.
از طرفی، ویروس هپاتیت E مقاومت کمتری در برابر حرارت دارد.

دکتر بهادر حاجی‌محمدی

بازرس انجمن علمی بهداشت و ایمنی مواد غذایی ایران