بانک‌ها با منابع قرض‌الحسنه چه می‌کنند؟

براساس قانون عملیات بانکی بدون ربا، منابع قرض‌الحسنه از دو طریق سپرده قرض‌الحسنه پس‌انداز و سپرده قرض‌الحسنه جاری در نظام بانکی تجهیز می‌شوند. در طول سال‌های گذشته، به‌رغم نیاز شدید مردم و به‌ویژه جوانان به تسهیلات قرض‌الحسنه، درصد قابل‌توجهی از سپرده‌های قرض‌الحسنه پس‌انداز صرف پرداخت تسهیلات قرض‌الحسنه نشده است.
علاوه بر آن، کل سپرده‌های قرض‌الحسنه جاری نیز منحصرا در اختیار بانک‌ها بوده و این انحصار موجب شده درآمد بانک‌ها از محل این سپرده‌ها افزایش یابد.
در سال‌های اخیر در جهت اصلاح سیاست‌های نادرست گذشته که به سوءمصرف منابع قرض‌الحسنه شده بود، اقداماتی انجام‌شده اما آمارهای رسمی که از عملکرد بانک‌ها منتشر شده نشان می‌دهد همچنان از منابع قرض‌الحسنه استفاده‌های دیگری می‌شود. مثلا بانک‌ها این منابع را صرف پرداخت تسهیلات با سود می‌کنند، در حالی که منابع قرض‌الحسنه بانک‌ها باید صرف پرداخت تسهیلات بدون سود شود؛ ضمن آن‌که همچنان کارکنان بانک‌ها سهم بالایی از وام‌های قرض‌الحسنه دارند.
در طول سال‌های گذشته، درصد قابل‌توجهی از سپرده‌های قرض‌الحسنه پس‌انداز صرف پرداخت تسهیلات قرض‌الحسنه نشده است؛ جام جم در این گزارش بر اساس صورت‌های مالی بانک‌ها که در سامانه بورس (کدال) منتشرشده، وضعیت منابع و مصارف قرض‌الحسنه آنها را بررسی کرده است. لازم به ذکر است بانک‌های دولتی از آنجا که عضو بورس نیستند، صورت‌های مالی خود را برای عموم منتشر نمی‌کنند و عملکرد آنها از تیررس قضاوت، به دور است. ضمن آن که برخی از بانک‌های عضو بورس هم جزئیات عملکرد قرض‌الحسنه خود را منتشر نکرده‌اند. بنابراین گزارش جام جم شامل بانک‌هایی است که در بورس حضور دارند و گزارش رسمی از منابع و مصارف قرض‌الحسنه خود را منتشر کرده‌اند.

1738 میلیارد تومان وام به کارکنان

بررسی صورت مالی بانک صادرات ایران در سال 97 نشان می‌دهد مانده تسهیلات قرض‌الحسنه‌ای که این بانک به کارکنانش داده، در پایان سال گذشته به 1738 میلیارد تومان رسیده است.
لازم به ذکر است این میزان وام قرض‌الحسنه کارمندی معادل ۱۱۶ هزار فقره وام ازدواج 15 میلیون تومان در سال 97 بوده است.

2400 میلیارد تومان کجاست؟

بررسی صورت مالی بانک ملت در سال 97 گویای آن است که مانده تسهیلات قرض‌الحسنه‌ای که این بانک به کارکنانش داده در پایان سال گذشته به 1461 میلیارد تومان رسیده است.
ارائه این میزان وام قرض‌الحسنه به کارمندان بانک، معادل وام ازدواج ۱۵ میلیونی برای ۹۷هزار نفر در سال 97 است.
آمارهای رسمی همچنین بیانگر آن است که بانک ملت از حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان سپرده قرض‌الحسنه که با نرخ صفر درصد از مردم جذب کرده، ۲۴۰۰ میلیارد تومان را به صورت قرض‌الحسنه وام نداده است. تکلیف این مبلغ که معادل ۸۰ هزار وام ازدواج ۳۰ میلیون تومانی است، مشخص نبوده و لازم است بانک مرکزی این مساله را شفاف کند.
براساس یادداشت‌های همراه صورت‌های مالی بانک ملت که در سامانه بورس (کدال) بارگذاری شده، این بانک تاکنون حدود ده هزار میلیارد تومان منابع قرض‌الحسنه از مردم جذب کرده است.
از این میزان حدود 1461 میلیارد تومان سهم کارکنان بانک بوده است؛ همچنین ۳۸۰۰ میلیارد تومان سهم وام ازدواج بوده و بقیه در سایر موارد تسهیلات داده شده است.

بانکی که فقط به 269 نفر وام ازدواج داد

بانک سامان در سال 97 بیش از 102 میلیارد تومان وام قرض‌الحسنه داده است؛ اما از این رقم فقط 3.6 میلیارد تومان آن سهم وام ازدواج بوده است، زیرا این بانک در سال گذشته فقط به حدود 269 نفر وام ازدواج داده است!
این در حالی است که سپرده‌های قرض‌الحسنه بانک سامان در پایان سال گذشته 895 میلیارد تومان بوده است. به این ترتیب با کسر سپرده قانونی منابع قرض‌الحسنه پس‌انداز و ذخیره نقدینگی سپرده‌های قرض‌الحسنه پس‌انداز، مازاد منابع به مصارف قرض‌الحسنه بانک سامان 671 میلیارد تومان بوده است؛ یعنی این بانک 671 میلیارد تومان از منابع قرض‌الحسنه خود را صرف پرداخت وام قرض‌الحسنه نکرده است.

سهم پایین وام ازدواج

براساس گزارش صورت‌های مالی بانک پاسارگاد، این بانک در سال 97 از حدود 140 میلیارد تومان منابع قرض‌الحسنه که در اختیار داشته، فقط 30 میلیارد تومان از آن را وام ازدواج داده است. این بانک اعلام نکرده که سایر وام‌های قرض‌الحسنه را به چه اقشاری داده است.

532 میلیارد تومان وام به کارکنان

حجم مانده تسهیلات قرض‌الحسنه بانک تجارت در پایان سال 97 مبلغ 4792 میلیارد تومان بوده که حدود 532 میلیارد تومان آن وام اعطایی به کارمندان این بانک بوده است. این در حالی است که سپرده‌های قرض‌الحسنه پس‌انداز مردم در بانک تجارت 5616 میلیارد تومان بوده است.

چشم‌پوشی از 438 میلیارد تومان

بانک آینده در 9 ماهه سال 97 مجموعاً 516 میلیارد تومان منابع قرض‌الحسنه جمع کرده بود اما فقط 190 میلیارد تومان آن را وام قرض‌الحسنه داده است. با کسر سپرده قانونی منابع قرض‌الحسنه پس‌انداز و ذخیره نقدینگی سپرده‌های قرض‌الحسنه پس‌انداز (مجموعا 15درصد) بانک آینده می‌توانست 438میلیارد تومان وام قرض‌الحسنه بدهد، اما این کار را نکرده است.

آمار مبهم

بانک دی در سال 97 حدود 103 میلیارد تومان مانده تسهیلات قرض‌الحسنه داشته و منابع آن حدود 132 میلیارد تومان بوده است. این بانک اعلام نکرده که سال گذشته چه مقدار وام ازدواج داده است. البته میزان تسهیلات اعطایی بانک دی به کارکنانش 99 میلیارد تومان است، اما اعلام نشده از چه نوع وامی (قرض‌الحسنه یا با سود) بوده است.

688 میلیارد کجا خرج شد

بانک پارسیان در سال گذشته 688 میلیارد تومان تسهیلات قرض‌الحسنه پرداخت کرده در حالی که 756 میلیارد تومان منابع قرض‌الحسنه داشته است. بانک پارسیان جزئیات پرداخت وام‌های قرض‌الحسنه خود را ازجمله میزان پرداخت وام قرض‌الحسنه ازدواج اعلام نکرده است.

سهم 50 درصدی کارکنان

در سال 97 بانک گردشگری 112 میلیارد تومان وام قرض‌الحسنه داده است که 50 میلیارد تومان آن را به کارکنانش پرداخت کرده و سهم وام ازدواج 54 میلیارد تومان بوده است، سپرده‌های قرض‌الحسنه این بانک 134 میلیارد تومان بوده است.

بانکی که میانه‌ای با قرض‌الحسنه ندارد

بانک کارآفرین اعلام کرده که در سال گذشته فقط 1.7 میلیارد تومان وام قرض‌الحسنه داده است. این بانک میزان سپرده قرض‌الحسنه خود را اعلام نکرده اما حدود 1253 میلیارد تومان سپرده قرض‌الحسنه جاری داشته است که می‌شد با این منابع، اقدام به پرداخت وام ازدواج کرد.