اگر به جاذبههای نفتی و صنعتی علاقهمندید، به خوزستان سفر کنید و آبادانش را بگردید
سفر به موزهای به اسم آبادان
تابستانهایش سخت و جانکاه است؛ اما تا دلتان بخواهد، زمستانهای دلپذیر و روحافزایی دارد؛ خصوصا در زمانهایی که آسمانش دست و دلباز میشود و گوهربار و جابهجا سبزی از دل زمینش میروید؛ درست مثل زمستان همین امسال که باران فراوان باریده و گرد و غبار از چهره شهر شسته است.
پس تا فرصت از دست نرفته، بار سفر ببندید؛ از همین هفته تا پایان تعطیلات نوروز که بهترین زمان است برای رفتن به آبادان؛ به شهری در استان خوزستان که اغلب با نام جنگ و خاطرات هشت سال دفاع مقدس میشناسندش. این شهر اما علاوه بر خاطرات جنگ و نخلستانهای سوخته و نیز ساحل اروند و بندرگاه، تاریخچه صد ساله صنعت نفت ایران را هم در دل خود دارد؛ نفتی که حیات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و البته اقتصادی ایران در یک قرن اخیر به آن گره خورده و بهشدت از آن متاثر است.
اما درک این سیر تاریخی، تا همین یک سال گذشته جز از طریق کتابهایی که در این خصوص نگاشته شده ممکن نبود؛ نقصانی که حالا با وجود دو موزه بنزین-خانه و موزه کارآموزان تا حدی برطرف و روایت تاریخ صنعت نفت را از زبان اشیا، اسناد، مدارک و ساختمانهای قدیمی احیا شده ممکن
کرده است.
این شهر در 120 کیلومتری اهواز، مرکز استان خوزستان واقع شده؛ با این همه دارای فرودگاه و ایستگاه راهآهن مستقل است؛ همینطور رادیو و تلویزیون جداگانه که همه اینها بیانگر موقعیت ویژه این شهر است؛ موقعیتی که در ارتباط مستقیم با اکتشاف و استخراج نفت در آبادان شکل گرفت و برای سالها، این شهر را در میان شهرهای صنعتی و توسعهیافته ایران قرار داد.
با آغاز جنگ هشتساله، اما بخش قابلتوجهی از این شهر تخریب و تاسیسات و زیرساختهای آن از میان رفت. تا همین امروز که 30 سال از پایان جنگ میگذرد و آبادان شکوه پیشیناش را بازنیافته؛ شکوهی که شاید حالا باید آن را در موزهها و بناهای بهجای مانده از آن دوران جستوجو کرد؛ ازجمله در مسجد و کلیسا و سینماهایی که جزو نخستین سینماهای ایران است و البته در موزههایی چون موزه بنزینخانه و موزه کارآموزان که اولی در سال 96 و دومی همین یک هفته پیش افتتاح شد.
در این میان البته جاذبههای طبیعی آبادان را که به دلیل همجواری با رودخانه اروند و نیز عبور بهمنشیر از میان آن در طول سالیان دراز شکل گرفته نباید از نظر دور داشت؛ همچنین رفتن به بازار ماهیفروشان و ادویهفروشیهایی که عطر تند پیچیده در پیرامونشان شما را به سمت مغازههای فلافل و سمبوسهفروشی سرازیر میکند را هم نمیشود از دست داد.
موزه کارآموزان افتتاح شد
اینجا همان جایی است که در آن نخستین نسل از تکنسینهای صنعت نفت کشور مورد آموزشهای حرفهای پیش از استخدام قرار گرفته و پس از آن به عنوان نیروی ماهر و متخصص کارگری، کارمندی و مهندسی وارد این صنعت شدند. این آموزشگاه، اولین مرکز رسمی آموزش قبل از استخدام با عنوان اولیه کارگاه آموزشی کارآموزان بوده که در پی اعتصابات کارگری و لغو قرارداد دارسی در سال 1312 راهاندازی شده است. فضای این آموزشگاه اما در چند دهه اخیر بدون استفاده رها شده و متروک شده بود؛ تا اینکه حالا و پس از مرمت و بازسازی این مجموعه، با تغییر کاربری به موزه تبدیل و هفته گذشته افتتاح شد. آنطور که طراحان موزه گفتهاند، در مرمت و احیای این بنا تا جای ممکن تلاش شده فضاهای داخلی و بیرونی مجموعه به همان شکل و حال و هوای روزهای گذشته برگردانده شود. این موزه متشکل از سه بخش است؛ سوله، حیاط و اتاقها. سوله در واقع محل تشکیل کارگاهها و دورههای آموزشی بوده که در حال حاضر نیز به همان صورت احیا شده است. پنج اتاقی هم که در آن زمان بخش اداری آموزشگاه را تشکیل میداده به محلی برای به تصویر کشیدن اسناد، عکسها و تصاویر و پروندههای مربوط به این مجموعه اختصاص یافته. از این 5 اتاق، در 2 اتاق با عنوان گاه-نگار، تاریخ ایران و جهان از منظر صنعت نفت در شش خط زمانی روایت شده است. در کنار این خطوط هم ویترینهایی برای نمایش اسناد و اشیای مرتبط با این رویدادها تعبیه شده. اتاق شماره سه هم به نمایش آثاری اختصاص یافته که تنوع و اهمیت آموزش را در صنعت نفت به تصویر میکشند. اما اتاق چهارم، اتاقی است که به کارآموزان تعلق دارد. در این اتاق، 1200 عکس از کارآموزان دورههای مختلف به همراه تعدادی اوراق امتحانی، نامههای اداری و ... مربوط به کارآموزان دیده میشود. اتاق پنجم هم که اتاق مدیر آموزشگاه بوده، در حال حاضر به محلی برای نگهداری اسناد و اشیای مربوط به مدیریت مجموعه تبدیل شده. از دیگر نکات جالب توجه درخصوص این موزه، همکاری دانشآموختگان این آموزشگاه و نیز کارکنان قدیمی شرکت نفت و خانوادههای آنها در اهدای اشیا و یا مدارک شخصیشان به موزه است.
موزه بنزینخانه آبادان
میخواهیم شما را به دیدن نخستین مرکز توزیع سوخت و نخستین پمپ بنزین کشور ببریم؛ جایی که خاطرتان را به حدود 90 سال پیش میبرد؛ به حال و هوای آن روزهای آبادان که نفت تازه در شریانهایش جریان یافته بود و مظاهر مدرنیته یک به یک در شهر ظاهر میشد. در احیای این مکان که به دست مدیریت موزههای صنعت نفت کشور انجام و اواخر سال 95 افتتاح شده، تلاش شده بازسازی به گونهای انجام شود که بازدیدکننده دقیقا خود را در همان فضای قدیمی پمپ بنزین آبادان ببیند. در این موزه، تجهیزات مورد استفاده سوخترسانی و گرمایشی، انواع دستگاههای پمپ بنزین همراه با تاریخچه استفاده از این دستگاهها در کشور، خودروهای قدیمی سوخترسان، پمپ بنزین و خودروهای قدیمی در حال سوختگیری به نمایش درآمده. همچنین فضای شعبههای قدیمی نفت، مخازن قدیمی پرچی، مجموعه تانکرهای سوخترسان، اسکناسهای منتشر شده در کشور با موضوع پالایشگاه آبادان و تاسیسات نفتی، مکتوبات صنعت نفت، اتاق هدایای موزهای و اسناد و مستندات تاریخی مربوط به توزیع فرآوردههای نفتی از دیگر بخشهای تشکیل دهنده موزه بنزینخانه آبادان است.
تماشای معماری هندی در مسجد رنگونیها
حالا که دیدارمان از موزهها به پایان رسیده، وقت، وقت رفتن به مسجد رنگونیهاست؛ مسجدی نه با معماری ایرانی که با معماری هندی و ساخته شده به دست کارگران پاکستانی شاغل در پالایشگاه آبادان. این بنا در سال 1300، در کنار رود اروند و با تقاضای کارکنان پالایشگاه رنگون پایتخت کشور برمه و عمدتا رنگونیالاصل و مسلمان که جزو اولین گروههای مهاجر به آبادان پس از پاگرفتن صنعت نفت در این شهر بودند، ساخته شد. این مسجد در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
همنشینی کلیسا و مسجد
با ورود آبادان به فهرست شهرهای صنعتی جهان که مصادف بود با اکتشاف نفت و راهاندازی پالایشگاه در این شهر، خارجیهای زیادی برای اشتغال در این صنعت به آبادان مهاجرت کردند که بسیاری از آنها مسیحی بودند؛ از این رو کلیسای مقدس کاراپت در سال ۱۳۳۶ بنا شد و همین امسال همزمان با آغاز سال جدید میلادی پروژه مرمت و احیای آن به پایان رسید. یکی از وجوه منحصر به فرد این کلیسا، همجواری آن با یک مسجد است که بهخوبی همنشینی مسالمتآمیز ادیان در این شهر را به تصویر میکشد.
موزه کهن آبادان
این موزه یکی از موزههای کهن ایران است که در سال ۱۳۳۸ با مجموعه آثاری از دوره ماقبل تاریخی، دوره قاجاریه و نیز آثاری از هنرمندان کارگاههای هنرهای سنتی افتتاح شد. این موزه اما در سالهای جنگ تعطیل و اشیای آن به مکانی امن منتقل شد. پس از پایان جنگ نیز موزه آبادان مدتها برای مرمت و بازسازی بسته بود تا در نهایت پس از ۱۵ سال تعطیلی، سال ۸۲ و در سالروز شکست حصر آبادان بازگشایی مجدد شد.
رونق گردشگری آبادان بر پایه موزههای نفتی
آبادان شهری است با پیشینه تاریخی چند صد ساله؛ اما همه آنچیزی که در این شهر از گذشته بهجا مانده مربوط میشود به یکصد سال اخیر؛ درست پس از پاگرفتن صنعت نفت در این شهر و ورود جمعیت قابل توجهی از افراد غیر بومی از سراسر ایران و نیز کشورهای دیگر. از این رو برای تبدیل این شهر به یک مقصد گردشگری، تاکید بر تاریخچه صنعتی این شهر به عنوان برند گردشگری میتواند راهی موثر برای جذب گردشگر باشد. در همین راستا مدیر موزهها و مرکز اسناد صنعت نفت به جامجم میگوید: آبادان شهری صنعتی بوده و جاذبههای فرهنگی کمتری دارد؛ پس باید از موزهها کمک گرفت و به این ترتیب اقامت شبانه در شهر را افزایش داد. اکبر نعمتاللهی با اشاره به ایده تبدیل آبادان به شهرموزه میافزاید: آبادان شهری است که در گوشه و کنار آن میتوان نشانههای مربوط به فعالیتهای شرکت نفت را دید. این صنعت همچنین سبک و فرهنگ زندگی مردم این شهر را هم تحت تاثیر قرار داده و از این رو در جای جای آن، آثار و نشانههایی هست با قصهها و روایتهای شنیدنی؛ قصههایی که باید روایت شوند و گردشگران زیادی را با خود به حال و هوای آبادان صد سال پیش ببرند.
تعریف تورهای صنعتی
مدیر موزهها و مرکز اسناد صنعت نفت همچنین برنامههای این واحد را در معرفی جاذبههای صنعتی آبادان به گردشگران اینگونه برمیشمرد: طی هماهنگیهای انجام شده با معاونت گردشگری اروند، قرار بر این است که همه میهمانان منطقه آزاد اروند از این موزهها و اماکن مرمت شده بازدید کنند. همچنین طی گفتوگو و مذاکره با اتحادیههای تورگردانان و دفاتر خدمات مسافرتی از آنها خواستهایم با تعریف تورهای صنعتی به معرفی آبادان به گردشگران تلاش کنند.
ایده تبدیل آبادان به شهرموزه حالا در ابتدای راه است؛ راهی دراز که با ساخت دو موزه کارآموزان و بنزینخانه آغاز شده و با مرمت خانه تشریفاتی شماره 3 در یکی از مجموعههای مسکونی به نام انکس و نیز تلمبه خانه شماره 3 و اسکله قدیمی آبادان که در فاز طراحی است، ادامه مییابد.
شیما رئیسی
ایران
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
